A familia Fraiz represaliada

/en , , , , , , , /por

Dedico o artigo da semana en Faro de Vigo á represión sofrida pola familia Fraiz Castellanos:

No ciclo do Ateneo Atlántico relatei a traxedia dos Fraiz Castellanos, outra das historias de represión máis arrepiantes sufridas por unha familia viguesa. Memoria que comeza coa execución ás sete da mañá do 14 de setembro de 1937 no monte do Castro de Víctor Fraiz Villanueva, mestre nacional de 50 anos, con escola en Coia, tras ser xulgado por rebelión militar co resultado de sentenza a pena de morte polo delito de ser un dos fundadores da Federación de Traballadores do Ensino da UGT. Negra xornada lembrada durante anos pola necrolóxica que Salustiano, un dos sete fillos, publicaba nas páxinas de Faro de Vigo cada 14 de setembro, lembrando «aos seus mártires»: ao seu pai, a súa nai Placeres Castellanos Pan e aos seus tres irmáns, Víctor, Vicente e Moncho, vítimas daqueles anos de terror branco. Víctor e Placeres, a primeira muller da agrupación socialista de Vigo (1933), formaran unha familia grande con sete fillos que quedou rota dende o mesmo día do alzamento que a sorprendeu en Madrid nunha reunión do Socorro Vermello Internacional, da que ela era secretaria do comité de Vigo.

Víctor Fraiz Villanueva pasará a historia viguesa por representar as luces de progreso e igualdade emitidas pola educación da República, que saudou o 14 de abril de 1931, como un dos oradores máis destacados dos que falaron dende a casa do concello. Mestre, fillo, neto e irmán de mestres, emigrante en Cuba, onde se formou, dende as súas escolas de Pontecaldelas, Vilaza e Coia, loitou pola causa do maxisterio e da educación nova organizando aos mestres no sindicato FETE-UGT, pronunciando conferencias ou publicando artigos nos xornais ou en Escuela Vivida (1935).

Polos interrogatorios que lle fixo a policía, sábese que o día 20 de xullo de 1936, Víctor decide fuxir, pasa a primeira semana en Coia na casa de Gumersinda, unha antiga criada. Cando coñece que o seu nome é un dos primeiros da lista de desafectos, acubíllase na casa amiga do párroco de Camos. Non sentíndose seguro, foxe aos montes de Coruxo, vagando durante tres semanas polo Galiñeiro até chegar ao Monte da Maura, onde atopa refuxio nunha pequena cova, que comparte cun grupo de seis escapados. Volverá ao Val Miñor a ocultarse durante meses entre palleiros e alpendres, sufrindo un calvario que o leva a ir á casa dun cuñado en Vilaza, onde foi detectado por un grupo de gardas cívicos. Penalidades agravadas polo que sabía tráxico destino do seu fillo, Víctor Jesus (19 anos), que o mesmo 20 de xullo fora detido cando baixaba do tren procedente de Madrid, onde traballaba. Recluído no frontón de María Berdiales, semanas despois de ser conducidos á illa de San Simón aparecería paseado noutra noite de terror o 10 de novembro de 1936 no Alto da Concheira, non sen antes pasar por un cruel martirio que o deixará tan desfigurado que nin os seus irmáns nin a súa moza foron capaces de recoñecelo.

Tras a detención de dous dos seus fillos, Vicente (Perino) e Ramón (Moncho de 15 anos), decidiu entregarse no consulado de México a cambio de que os liberasen e el tivese un xuízo xusto. Mais sería detido no consulado por un grupo de gardas civís, probablemente o 23 de abril de 1937. No cárcere recibirá as visitas das súas fillas Chelo e Milagros, antes de ser acusado de «rebelión militar» e de «ter corrompido ao seu alumnado coas súa ideoloxía marxista e os seus principios anticristiáns». Traxedia que continuará coa morte de Perino na batalla do Ebro en 1938 e a de Moncho no Hospital Militar de Vigo en 1944, tras enfermar na fronte de febres. E se non abondase, Salustiano (Nanito), obrigado a participar na guerra no bando fascista, sufrirá penas de cárcere por negarse a disparar contra un barco de fuxidos, antes de coller o camiño do exilio cara Venezuela. O prego de cargos de Víctor, amosa a iniquidade do réxime de Franco co profesorado fiel ás luces da educación republicana. Como tamén as súas cartas de despedida ao seu irmán Celso e a súa muller expresan o desgarro atroz sufrido por esta familia viguesa.

Estremecedora foi a peripecia de Placeres Castellanos Pan, lonxe de Vigo e impotente ante a traxedia que sufría a súa familia. Mestra e enfermeira no Madrid resistente, en 1938 desprazouse a Valencia como secretaria da Solidariedade Galega Antifascista. Tras a caída da República, incorporouse en Francia en 1941 á terceira brigada da resistencia contra os nazis como guerrilleira 35.435. Finalizada a guerra continuaría coa súa participación en 1945 no Congreso Internacional de Mulleres de París e co reencontro en 1948 con Manuel, o seu fillo máis novo, con quen embarcaría en 1949 para Buenos Aires, onde vivía Celso, o seu cuñado, e viviron cinco anos. Despois de residir en varias cidades francesas, Placeres regresaría a Vigo en 1955 onde finaría o 25 de xuño de 1971, sendo enterrada no cemiterio de Pereiró xunto ao seu amado Víctor.

Idus de marzo

/en , , , , , , , /por

Despois dun primeiro tempo marabilloso en Salónica, unha exhibición de fútbol moderno, caracterizado polo xogo asociativo e os escintileos diferenciais de talentos individuais, o Celta volveu moi reforzado no emocional e esperanzoso no deportivo. Claudio acertou cen por cen co plan daquel partido no Toumba, estadio difícil para os visitantes, que intimida aínda máis ao equipo arbitral. A pesar da vitoria axustada, vares á parte, a afouta actuación celeste xerou unha gran emotividade nas novas xeracións de celtistas, que acompañan a un equipo que está recuperando a autoestima de hai vinte e cinco anos cando aquel cadro europeo de Víctor Fernández e Mostovoi foi considerado, nalgún momento, na clasificación da UEFA como «o mellor equipo do mundo».

Xaora, Giráldez, o artífice de semellante milagre, é consciente de que a esta altura da tempada non pode deixarse levar polos ventos tan perigosos dos idus de marzo, dando xa por feita a superación do play-off co Paok, o que non vai ser doado; como pensar que na Liga vai ser cómoda a clasificación en prazas europeas, obxectivo sempre moi difícil. Por ventura, Claudio fixo caso omiso a semellantes cantos de serea e asumiu a importancia do partido do Mallorca de Arrasate, en posicións de descenso. Un partido que de sacalo adiante, despois de catro xornadas sen gañar (a pesar do bo xogo), suporía un salto de xigante na tempada, presentando a candidatura á sexta praza, obxectivo asumible para esta terceira tempada da revolución xiraldina.

Contexto que obrigaba a confeccionar con cautela un once inicial, no que Claudio introduciu unha rotación ampla con respecto ao partido en Grecia, de até sete novidades. Once no que destacaba a presenza de Aidoo na liña de tres, a de Matías Vecino, que debutaba en Balaídos, acompañando a Miguel Román, e a mudanza de toda a dianteira. A aposta resultou acertada, conseguindo os tres puntos e mantendo a portaría a cero. Un éxito que adianta ao Celta á sexta posición. Porén, o partido foi moi gris, sobre todo na primeira sesión, na que os célticos controlaron a posesión, mais non acadaron a superioridade suficiente para marcar. O máis destacado deste período foron as chegadas e caneos de Hugo Álvarez pola banda esquerda. Como magnífica foi a actuación de Aidoo, recuperado da gravísima lesión de talón de Aquiles, que secou ao temible Muriqui, as poucas veces que pisou a área celeste. Mágoa que non estivesen máis finos Jutglá, que volveu a estar pouco acertado, como Javier Rueda e Fer López que pola banda dereita participaron menos do previsto.

Como adoita dispoñer, agardou o adestrador noso ao minuto setenta a revolucionar o ritmo dun partido, até entón soporífero e pouco vistoso, coa entrada de Aspas, Borja e Ilaix. Foi o Merlín de Moaña quen axitou a lámpada, aparecendo a luz que faltaba a un Celta ordenado e paciente en defensa, tanto que evitou que o Mallorca xutase unha vez entre os tres paos, mais confuso e impreciso á hora do remate. Aspas e Iglesias entenderon que para crear espazos interiores o partido necesitaba desorde, un xogo máis directo e de velocidade superior, capaz de abrir a lata dos visitantes que parecían conformarse co empate, que lles permitía saír de descenso. Con esa vontade, saíu tamén Al-Abdellaoui no 79’, pouco despois de que Williot rematase un gran pase de Hugo Álvarez (o máis destacado dos celestes), que cando entraba Maíllo despexou in extremis.

Nos dez minutos finais, o Celta esmagou o conformismo dos visitantes, creando os espazos que precisaba para marcar. Al-Abdellaoui puido facelo dun zurdazo, que quedou desviado. No 83’ o arbitro sinalou penalti (claro), cando Maíllo agarrou na área pequena a Borja que pretendía rematar. Aspas coa confianza das figuras marcou cun zurdazo moi axustado, ao que puido chegar Leo Román. Co marcador por diante, amosouse a madurez deste Celta que sabe xestionar situacións difíciles. Non perdeu a orde defensiva e aproveitou a velocidade de Al-Abdellaoui que debeu marcar no 90’ dun xutazo que petou no porteiro. Insistiron os celestes nos seis de engadido cunha cabezada de Iglesias sacada por Maffeo baixo paos. Tras un parón motivado por unha revisión do VAR dunha posible tarxeta vermella a Mugica, tras un plantillazo a Javi Rodríguez nun balón dividido, chegou o segundo gol. Williot viu un espazo interior polo que se coaba Aspas, que iniciara a xogada de espora, que xutou en carreira para superar ao porteiro entre as pernas. Un tanto de fermosa factura, a que corresponde sempre á elegancia do príncipe das bateas, cuxos escintileos foron onte diferenciais para sacar adiante un partido menos atractivo ca outros anteriores.

Co partido case rematado, volvemos a cantar a coro o «Miudiño» en Balaídos, unha emotividade orgullosa que as novas xeracións de celtistas asumen co respecto e a moderación coa que sempre se utilizou este himno dos días felices. Agardemos poder facelo o xoves coa «Rianxeira» para celebrar os idus de marzo en Lyon ou Birmingham.

Publicado en Faro de Vigo: 23/02/2026

A Bilbatúa familia mártir

/en , , , , , , /por

Dedico o artigo da semana en Faro de Vigo  á familia Bilbatúa:

No Ciclo de Memoria Democrática do Ateneo Atlántico relatei a traxedia dos Bilbatúa Zubeldia, unha das historias de represión máis exemplar sobre unha familia viguesa, na que se combinaron os procedementos e maldades utilizados polos franquistas. Primeiro, fusilaron a dous dos cinco membros, ao irmán maior Antonino (42 anos) e a Demetrio (40 anos), o que o seguía. Antonino era telegrafista do estado, presidente da Casa do Pobo e deputado socialista. Demetrio era comerciante, propietario dun estudio de fotografía, presidente do PSOE de Vigo. Na causa 140/1936 aberta contra eles e José Antela Conde, o derradeiro alcalde republicano de Lavadores, foron acusados de participar na resistencia armada e sentenciados a pena de morte. Foron pasados polas armas ás cinco e media da mañá do 27 de agosto de 1936 fronte as tapias do cemiterio de Pereiro, xunto aos principais dirixentes socialistas vigueses, incluídos na causa 142/1936, acusados de oporse ao golpe de estado e repartir armas entre a veciñanza, entre os que estaba o alcalde de Vigo, Emilio Martínez Garrido.

Se aqueles dous consellos sumarísimos foron inxustificados, brutais e sen garantías, tamén foi lancinante a represión extraxudicial utilizada para aterrorizar á poboación civil. Foi o destino do terceiro e máis novo dos irmáns, Luis (37 anos), militante socialista, sen responsabilidades, o único solteiro dos tres homes, responsable da oficina viguesa de Telégrafos da Alameda, onde foi detido nas propias oficinas ás seis da tarde do 20 de xullo de 1936, sen acusación precisa ningunha, até que o 11 de setembro lle sería iniciada a incoación da causa 796/36. Foi paseado o 15 de setembro de 1936, xunto a outros seis presos sacados de madrugada, sen explicación ningunha do cárcere vigués, cuxos corpos baleados na caluga foron atopados de mañanciña na estrada por un grupo de leiteiras de Mos nunha curva inmediata ao cemiterio de Puxeiros. Foi a primeira daquelas «sacas» dirixida contra un grupo de reclusos republicanos que tiñan unha especial relevancia dentro da cidade, xustificada por unha trola e contando coa aprobación e o prace das autoridades militares, sendo un elemento fundamental para a instauración do terror do novo réxime.

Os tres irmáns Bilbatúa coincidirían uns días no cárcere, desde que Antonino e Demetrio foran detidos en Teis pola Garda Civil e policía, na casa de José Rodríguez, cuñado de Demetrio, tras pasar por Lavadores o 21 de xullo, onde non convenceron a veciñanza de que abandonasen toda a violencia, que só traería mortes inútiles. Mentres os tres irmáns estaban detidos no cárcere de Príncipe, unha das súas irmás, Margarita (36 anos), leváballes a cazola de comida, o que seguía facendo cando fusilaron a Antonino e Demetrio. Margarita, que traballaba na tenda de Demetrio, era membro do sindicato mercantil de UGT e directora da súa revista. O 15 de setembro un dos gardas do cárcere díxolle que se aforrase o xantar que o seu irmán xa o mataran e aparecera morto nunha gabia de Cabral. Conta a familia que coa rabia e impotencia provocada polo anuncio deulle un lapote ao garda. Un episodio suficiente para que Margarita fose detida no mes de outubro.

A familia Bilbatúa, orixinaria de Placencia de Armas, Guipuscoa, asentada en Vigo nos anos vinte, padeceu ademais unha represión económica desapiadada sobre as viúvas e orfos dos seus mártires, Soledad, muller de Antonino, e Sagrario de Demetrio, ás que se lles desposuíu dos seus bens a base de continuos rexistros e requisas na tenda de fotografía e nos seus domicilios, así como a obrigalas a facer fronte a unha elevadísima multa mancomunada dun millón de pesetas, que as deixou na rúa con tres rapazas e dous rapaces.

Posta en liberdade Margarita, axudada pola Cruz Vermella, fuxiu coa súa nai, Luisa Zubeldia, cruzando a fronteira de Irún o 10 de novembro de 1937. No sur de Francia viviron en varios campos de concentración, até que chegaron a París, onde Margarita, como fixera cursos de corte e confección, probablemente na Escola de Artes e Oficios, petou na porta do obradoiro de Balenciaga, onde aprendeu alta costura. Co estoupido da Guerra con Alemaña, decidiron embarcar no porto de Boulogne sur mer no transatlántico Statendam rumbo a México, onde chegaron, tras facer escala en Nova York, o 26 de xuño de 1939. Iniciaba así, a familia Bilbatúa o seu exilio na capital mexicana. Margarita convenceu a súa cuñada Sagrario, que debería abandonar España cos seus fillos. Reclamados por ela, o 23 de agosto de 1945 embarcaron cun billete de terceira clase en Vigo no transatlántico Magallanes camiño da península do Yucatán, dende onde voarían a México DF, onde os agardaban a avoa Luisa e a tía Margarita. Soledad, a viúva de Antonino, anos despois viaxarían tamén a México onde se iría felizmente reagrupando toda a familia.

O faro cultural de Vigo

/en , , , , /por

Tras vinte e catro anos e mil semanas de «Faro da Cultura» (FC), unha proeza do profesor e escritor Xosé Ramón Pena Sánchez e do cadro dos seus colaboradores, Faro de Vigo (FV) afonda na súa tradición secular de converter as súas páxinas nun espazo de privilexio para a lectura literaria en lingua galega. Celebración milenaria, que ten o precedente naquelas catro páxinas do pioneiro «Faro das Letras» (FL), tamén coordinado por Xosé Ramón Pena, publicado entre abril de 1993 e setembro de 1996, que continuaba, a súa vez, a aqueloutra «Galicia literaria», suplemento de Diario 16 de Galicia, publicado entre 1989 e 1991, dirixido polo profesor e escritor Manuel Forcadela e o propio Xosé Ramón Pena.

Tres cabeceiras que puxeron os alicerces para que a literatura galega contase coa visibilidade e mediación da crítica literaria xornalística da que carecía. Suplementos dirixidos por Pena, que con intelixencia formou un grupo de colaboradores, a maior parte profesores vigueses, en certa maneira tamén un grupo xeracional, capaces de ir fixando un modelo de crítica das novidades editoriais en galego, non só literarias, que informase e valorase o seu contido. Modelo de crítica editorial de GL e FL que o FC estendeu ás novidades cinematográficas, musicais, das artes escénicas e visuais, que da súa man contaron cunha visibilidade inédita nun xornal de referencia como Faro de Vigo.

Sei, como editor en lingua galega, que é difícil ofrecer un modelo de crítica cultural xornalística de calidade. Reto que asumiu Xosé Ramón Pena cando solicita aos seus colaboradores unha crítica que analizase, avaliase e interpretase as obras culturais –sexan libros, concertos, funcións ou exposicións– coa intención de informar e orientar aos diversos públicos de forma fundada, sen menoscabo de gabalas ou censuralas en todo ou en parte de forma equilibrada e razoada. Crítica que no caso de culturas minorizadas, como é o caso noso, contribúe a fortalecer as industrias culturais e os sectores creativos, ampliando a sociedade lectora, fidelizando aos públicos do cinema, das artes escénicas e dos diversos xéneros musicais, incitando a curiosidade de visitantes a exposicións e museos, concienciando á cidadanía na protección do patrimonio ou mesmo nas manifestacións hibridadas da cultura dixital.

Apostar, en definitiva, pola recomendación xornalística, se podemos chamala así, que sabemos non vive os seus mellores momentos, xa que como noutros xéneros xornalísticos, está ameazada polas redes sociais, sobre todo polo que atinxe a súa autoridade, equiparada a de calquera creador de contido ou influencer, sexa booktubeiro ou instagrameiro, que non precisan utilizar os criterios de obxectividade e independencia da crítica xornalística e académica, en boa medida máis pendentes do interese dos departamentos de marketing das diversas industrias culturais. Modelo de crítica xornalística, asumido por FC, exercida por colaboradores independentes, que non incorren en conflitos de intereses, hoxe criterios imprescindible para evitar a derrota definitiva da cultura.

Estas oito mil páxinas de FC durante máis de dúas décadas constitúen a crónica do que foi a produción cultural galega neste período, dende o entusiasmo da primeira do século, ao que non foron alleas nin a resposta creativa dos sectores culturais da crise do Prestige nin as políticas culturais públicas, como o impacto que tivo o decreto de Plurilingüismo, sobre todo no sector editorial, e a crise da débeda, coincidentes ambas as dúas, cos gobernos de Núñez Feijoo, nos que diminuíu o volume da produción cultural e artística. Repasar hoxe o milleiro de entregas de FC –admirable pola súa continuidade, antigüidade e carácter monolingüe, publicación única na prensa galega– permite construír un índice das mudanzas valorativas como das tendencias da cultura galega de inicio de século.

Eis a irrupción das narradoras galegas, que coincide coa aparición do propio suplemento. Eis a obtención dos premios nacionais outorgados polo Ministerio de Cultura a 31 creadores e creadoras e a editorial Kalandraka, como mellor labor editorial cultural, premiados en todas as disciplinas literarias, mais tamén en xornalismo cultural, moda, arquitectura, fotografía ou artes plásticas, que recoñecen a Galicia como potencia cultural, a pesar das cativas axudas públicas destinadas á creación e promoción. Páxinas nas que identificamos a diversificación da industria cultural, atomizada en editoras independentes, pequenas compañías teatrais, cun peso cada vez maior do sector audiovisual e das redes sociais na mediación cultural, que cuestionan o papel do enfoque crítico do propio FC.

Especial atención tivo en FC o seguimento da cultura viguesa, tanto da programación de exposicións, concertos, funcións teatrais e estreas do novo cinema galego como do «Vigo noir», acuñado polo profesor e escritor Xaquín Núñez Sabarís, fenómeno da novela negra localizada en Vigo, como do máis amplo do «Vigo literario», visible no Mapa Literario de Vigo, elaborado pola Biblioteca Pública Municipal Xosé Neira Vilas. Fenómenos que avalan a posibilidade de solicitar a inclusión de Vigo dentro da rede de cidades da literatura da UNESCO, o que contribuiría á proxección de todo o sector cultural vigués. Candidatura que atoparía nas páxinas deste faro cultural de Vigo os seus mellores argumentos para a súa defensa.

Parabéns a Xosé Ramón Pena, hoxe asesor literario de FC, por facer posible durante un milleiro de xoves, nos que ventou e choveu, un proxecto estratéxico para a cultura en lingua galega. Beizóns que merece a empresa e dirección de Faro de Vigo por continuar coa súa aposta pola crítica cultural de calidade.

Publicado en «Faro da Cultura» 1000 Faro de Vigo: 13/02/2026

A represión franquista en Vigo

/en , , , , , , /por

No artigo da semana en Faro de Vigo presento o ciclo de memoria democrática do Ateneo Atlántico no que interveño esta tarde nun panel sobre a represión sobre as familias Fraiz e Bilbatúa:

O Ateneo Atlántico iniciou un Ciclo de Memoria Democrática, no que se homenaxearán as vítimas da Guerra Civil e da ditadura na provincia de Pontevedra, coa intención de que non sexan esquecidas e se lles recoñeza a súa dignidade. Seis actos, un por mes, de xaneiro a xuño, que se celebrarán en diferentes espazos cívicos da cidade (Marco, AA.VV. Praza da Miñoca, Once, IES Politécnico e IES O Castro) e contan co apoio do Ministerio de Política Territorial e Memoria Democrática. Ciclo no que se presentarán testemuños da represión franquista sobre varias familias viguesas mártires e a  represión e o papel dos campos de concentración da illa de San Simón e de Camposancos, ademais das testemuñas de militantes perseguidas pola ditadura (1950-1975).

O programa contempla a participación do ilustrador Kiko da Silva, que presentará o libro de banda deseñada Regreso á illa de San Simón, ademais de contar con recoñecidos profesionais da investigación histórica, Conchi López Sánchez, Montse Fajardo, Cristina Caramés, X.M. Domínguez Freitas e Francisco Etxebarría Gabilondo, que reflexionarán sobre o papel da investigación na Memoria Democrática e o dereito á memoria, dignidade e a reparación das vítimas.

Os organizadores confesan que con este ciclo pretenden combater a desinformación e falsidades dos mitos creados polos que hoxe pretenden branquear o franquismo entre a mocidade como un réxime aceptable e negan que a Guerra Civil fose un golpe de estado de Franco contra un goberno lexítimo. Revisionismo auspiciado pola extrema dereita que oculta, como se pode ler na biografía Franco (Editorial Crítica 2025) de Julián Casanova Ruiz, que 200.000 persoas morreron en combate e operacións militares, 100.000 persoas vítimas da represión dos militares sublevados, das que 50.000 foron executadas entre 1935 e 1946; 55.000 vítimas pola violencia exercida na zona republicana; ao que se debe engadir a sobre mortalidade por doenzas e por fame que eleva a 350.000 as vítimas da Guerra Civil e posterior ditadura de catro décadas.

Datos que cómpre detallar por territorios para comprender as características da represión. En Galicia, o proxecto de investigación da Universidade de Santiago Nomes e voces fixa en 1.466 as persoas executadas por causas sumariais e 3.233 as mortes extraxudiciais, o que suporía 4.699 vítimas. No caso de Vigo e bisbarra, os datos achegados por Xoán Carlos Abad Gallego, historiador fundador do Instituto de Estudios Vigueses, autor de libros extraordinarios como Cen personaxes entorno a unha guerra. A República e a Guerra Civil na comarca de Vigo a través dos seus protagonistas (IEV 2008) , fixa en 149 as persoas fusiladas tras causas sumariais; sobre 500 as asasinadas extraxudicialmente, en sacas e paseos; máis de duascentas as obrigadas a fuxir ou agocharse nos montes da comarca, ás que habería que engadir as nunca contadas que colleron os camiños do exilio.

O ciclo do Ateneo examina no acto hoxe no auditorio da Miñoca a represión en Vigo e bisbarra, iniciada dende a lectura do bando de guerra na Porta do Sol o 20 de xullo de 1936. Represión que en Vigo foi violenta e sistemática, asañándose dende o inicio con algunhas familias da Fronte Popular, como os Bilbatúa, Moreda, Araújo ou Fraiz, coa vontade de ser exemplar e amedrentadora para toda a poboación. Concretouse na utilización de dous procedementos tan implacables como sanguentos: o xudicial das «causas sumariais» e o extraxudicial dos «paseos ou sacas». O primeiro, organizado por xulgados militares, catro no caso de Vigo, todos con sede no edificio do cárcere e Pazo de Xustiza. Causas que foron pantomimas xudiciais, procesos abreviados nun único acto xurídico, onde a instrución e a achega de probas, a defensa dos acusados e a condena levaban pouco tempo. En menos de dúas horas o reo entraba na sala para ser xulgado e saía condenado a morte polos delitos de «rebelión militar», «auxilio á rebelión militar», «sedición» ou «traizón» O segundo, «os paseos» das «brigadas do amencer» ou «sacas» liquidaban a presos escollidos entre os que agardaban pola investigación das súas posibles responsabilidades, mais que serían sacados de noite do cárcere da rúa do Príncipe, do Frontón de María Berdiales, das cortes do cuartel da Garda Civil da rúa Magallanes ou das súas propias casas por un grupo armado composto decote por gardas civís e falanxistas. Os cadáveres das vítimas aparecían ao día seguinte nas gabias ou nas praias, xeralmente cun tiro na barriga, que era marca simbólica dos falanxistas. Episodios de terror branco ao que se engadía o castigo da feroz represión económica, que arruinaba as familias das vítimas, e as penalidades sufridas polos fuxidos, os que se botaban ao monte ou se ocultaban, os entobados, temerosos de ser detidos polos falanxistas.

Noite de dioivo

/en , , , , , , , /por

Nunca esquecerei aqueles partidos heroicos do Celta da miña infancia co Lagares case desbordado, a piques de facer desaparecer o terreo de xogo, convertido nunha lameira, tamén se pode dicir barral, bulleiro ou lamazal, que son palabras nosas bonitas para referirse a un terreo que acumula auga e no que se forma lama. Hai unha foto de Magar espectacular na que Balaídos parece unha enorme piscina onde os xogadores se enfouzaban de lama de pés á cabeza. Meu pai dicíanos que se chovía moito e o terreo quedaba brando, o Celta tiña vantaxe porque estaba máis afeito a xogar no barro que os equipos visitantes. Claro estaba que sempre que non fora o Coruña ou un vasco, como o Indautxu ou Barakaldo, ou un asturiano, como o Langreo, onde tamén chovía a deus dar. Dende entón, acuñei o prexuízo de que a aparición da choiva constituía para o Celta unha vantaxe competitiva, xa que sobre o bulleiro os nosos, sobre todo se eran promesas da canteira, tiñan máis habilidade para desenvolverse. Aquela lameira desapareceu de Balaídos e dioive ou orballe o terreo de xogo é unha alfombra espectacular, resistente a alertas e galernas de vento e choiva.

Na noite do venres entrei no estadio confiado, xa que non fallara a predición meteorolóxica e, como escribira o poeta Manuel Antonio pola tarde «aferraran en Vigo unha vela de chuvascos». Nada podía saír mal con tanta choiva a prol dos celestes. Certo que o Osasuna sería un rival difícil e incómodo, pero asequible, a quen xa gañaramos a comezos de outubro no Sadar por 2-3, a primeira vitoria da liga, con dous goles de Jutglá (os que leva dende entón o dianteiro catalán) e o da vitoria de Pablo Durán, cando faltaban tres minutos. Todo aventuraba que podiamos dar un chimpo gozoso á quinta praza, superar ao Espanyol e case liquidar a permanencia con quince partidos por diante. A pesar destas circunstancias favorables, ás que se engadiu un dioivo e unha ventolada que case non cesou nas dúas horas de encontro, o Celta de Giráldez fracasou, perdeu 1-2. Pregunteime se non sería esta derrota un episodio do molesto mal de altura, que o inmobiliza cando ten unha oportunidade de acceder a posicións de privilexio? Doenza que xa padecera Giráldez a pasada tempada e da que saíu tras un baixón de resultados, que agardamos non se repita nesta.

Claudio sorprende cada vez menos coas súas rotacións. En liga conserva unha estrutura fixa da metade do cadro e varía a outra, xogando cos trocos a partir da hora de partido. Son intocables o porteiro, os tres centrais (Rodríguez, Starfelt, Alonso), os dous medios (Moriba e Román) e o dianteiro (Iglesias), mentres rota aos catro acompañantes nas dúas bandas, en función das necesidades. Un once de gala ao que se incorporou Fer López, chamado a quedar na estrutura fixa, o mellor dos trinta e dous participantes baixo o dioivo, un xogador capaz de mellorar cada xogada na que participa, asistir, rematar e pelexar, que nos meses pasados en Inglaterra adquiriu xerarquía, confianza e músculo. Un once que fixo unha boa primeira hora, na que puideron marcar Javi Rodríguez aos cinco minutos cun xute dentro da área e en dúas ocasións Hugo Álvarez, que volvía ao equipo para esquecer a marcha de Bryan Zaragoza, polo que, por certo, ninguén piou. As intervencións do porteiro salvaron aos visitantes de tres goles feitos. No 35’ marcou Budimir. O experimentado dianteiro croata foi capaz de adiantarse a Starfelt e aproveitar un centro lateral de Raúl Moro. O Osasuna fíxose entón co control do partido e puido meter un segundo aproveitando a velocidade de Víctor Muñoz. O partido reviróuselles aos de Giráldez.

Iniciada a segunda parte, Borja Iglesias, até entón impreciso, igualou de penalti, despois de agardar case catro minutos o chequeo do VAR, mentres os xogadores quedaban fríos baixo o dioivo. Claudio mudou as bandas pasada a hora. Williot afiou o xogo con dúas entradas en caneo, finalizadas con xute raso que foron interceptadas in extremis por Herrera, o excelente gardameta «rojillo». Mais como sucedera na primeira, foron os navarros os que aproveitaron outra xogada illada, un balón cruzado na área local que nin Marcos Alonso nin Radu foron capaces de atallar, o que aproveitou Raúl García no 79’ para marcar o segundo tanto, que sería o da vitoria. A entrada de Aspas, El Abdellaoui e Jutglá non abondaron para empatar, mesmo contando cun engadido de oito minutos, no que os de Giráldez careceron da enerxía doutras remontadas. E tampouco tiveron da man a deusa Fortuna, que ben puido botarlle un cabo a Starfelt cando a súa cabezada non atopou marco no derradeiro minuto. Non foi a do dioivo noite propicia para os célticos. A derrota foi aceptada con silencio e un chisco de decepción pola bancada, consciente de que aparecera a temible síndrome do mal de altura. Un paso atrás, que agardamos preceda a outro adiante, espreguizando a esperanza de continuar unha excelente tempada.

Publicado en Faro de Vigo: 08/02/2026

Vigo cidade da literatura

/en , , , , , , , , , /por

Dedico o artigo da semana en Faro de Vigo a propoñer a candidatura de Vigo como cidade da literatura da Unesco:

A declaración como Patrimonio da Humanidade foi a estratexia que seguiron quince cidades españolas, entre elas Santiago de Compostela, para conservar o patrimonio monumental dos seus cascos históricos. Tamén a UNESCO desenvolveu unha rede de cidades creativas, hoxe máis de 250, coa intención de promocionar o desenvolvemento local dende o eido da creación e da diversidade das artes. Nesta rede naceu o programa «Cidade da literatura da UNESCO», dedicado as cidades que ofrecen un espazo de intercambio literario e de creación cara o mundo dos seus autores e autoras. Distinción que recoñece a excelencia literaria e apoia os proxectos editoriais que contribúan a acadar públicos lectores máis amplos e diversos posibles, tanto a nivel local como internacional. Iniciada en Edimburgo, primeira cidade da literatura 2004, recoñecía a ampla nómina de autorías da capital escocesa, mais tamén os seus cafés literarios, o seu Festival Internacional do Libro, o maior do mundo, e a súa rede de bibliotecas e librarías. Seguiron á cidade de Robert Louis Stevenson, entre outras, Granada (2014), Barcelona e Óbidos en 2015, Rio de Janeiro (2023) e Lund e Aberystwyth o pasado 2025.

Para outorgar o nome «Cidade da literatura», a UNESCO valora o cumprimento dunha serie de requisitos. Primeiro, contar cun catálogo de autorías e títulos enraizados ou localizados na cidade. Segundo, tratarse dunha cidade do libro e da lectura, entendendo como tal a que mantén unha actividade editorial destacada, tanto en calidade, cantidade como diversidade de oferta. Terceiro, desenvolver unha actividade literaria relevante para a vida cultural da cidade, por medio de clubs de lectura, presentacións ou lecturas de novidades formando parte da axenda local. Cuarto, dispoñer dunha rede de bibliotecas, librarías e centros culturais, públicas e privadas, onde se faga visible decote a literatura local e foránea. Quinto, organizar festivais literarios, feiras do libro, residencias literarias e outros acontecementos coa presenza de autorías destinados a promover a literatura propia e a traducida. Por último, a UNESCO valora a implicación dos medios de comunicación locais, impresos e dixitais, na promoción da lectura e na consolidación dun mercado para produtos literarios dirixidos a públicos diversos, dende o infantil e xuvenil ao do lectorado adulto.

Lendo estes requisitos é inevitable preguntarse que posibilidades tería Vigo de ser declarada «cidade da literatura UNESCO» e integrarse na selecta rede mundial de cidades creativas no eido do libro e da lectura, hoxe con cincuenta e tres membros. Nunha lectura devagar de cada un deles, non parece disparatado que Vigo preparase a súa candidatura. Primeiro, o carácter literario forma parte do ADN de Vigo, creado polo poeta Martín Codax, iniciando así un mapa literario cuxa versión máis actualizada identifica 153 autores e autoras, 285 títulos narrativos e máis de 3.300 referencias. Segundo, chamado pola crítica académica «Vigo noir» e «Vigo literario», este fenómeno casa cunha actividade editorial desenvolvida dende hai dous centos anos, indiscutible capital do libro en galego, dende hai setenta e cinco, ademais de oitava cidade española por número de títulos editados e libros impresos. Terceiro, Vigo conta co Hematofesti, festival de literatura infantil e humor e cos premios Carlos Oroza de poesía e co anunciado Ángeles Terrazo de novela, ademais dunha oferta de librarías culturais, con máis de catro décadas de experiencia, como Librouro e Cartabón, distinguidas pola Federación de Editoras de España pola súa actividade de promoción literaria. Cuarto, os medios vigueses dedican atención continuada ao feito literario, con especial relevancia Faro de Vigo, xornal decano que dende hai máis de dúas décadas publica en galego o suplemento Faro da Cultura.

Certo é que Vigo posúe o hándicap da precariedade da súa oferta bibliotecaria, por carecer dunha biblioteca do estado, como pola errática política municipal que, tras a apertura da Biblioteca Xosé Neira Vilas, optou por instalar salas de estudo en Navia, Beiramar e Teis, identificándoas como bibliotecas públicas, aínda que non o son. Se crease unha rede de bibliotecas municipais, como centros de fomento da lectura e da actividade literaria, e integrase nela as bibliotecas especializadas da Fundación Penzol, do Instituto de Estudios Vigueses, da Universidade de Vigo e do Arquivo do Porto de Vigo, esta candidatura viguesa tería moitas posibilidades de saír adiante. Sería posible facer coincidir en 2030 esta designación da UNESCO coa apertura prevista da biblioteca pública do estado? O sector privado do libro debería colaborar co concello na preparación desta candidatura que proxectaría o Vigo literario no mundo.

Irmandade ártica

/en , , , , , /por

Dedico o artigo da semana en Faro de Vigo ás irmandades da cidade de Vigo, en especial coa de Nasraq, localidade de Groenlandia:

As irmandades entre cidades naceron tras a Guerra Mundial, cando Eisenhower creou o movemento de Cidades Irmandadas e en Europa se pretendían crear lazos de amizade e coñecemento entre cidades que tiñan características semellantes ou metas comúns. Irmandades que tiñan o seu precedente na establecida en 1931 entre Toledo e a súa homónima do estado de Ohio, a primeira documentada no mundo. Habería que agardar á Reforma Política e a constitución das corporacións democráticas para que esta forma de cooperación se estendese a máis de trescentos concellos de toda España.

Vigo non quedou fóra deste movemento internacionalista, expresión simbólica de paz e fraternidade entre os pobos. Coa alcaldía de Manuel Soto, que gobernaba Vigo como cidade estado, irmandouse con Lorient (1983), cidade portuaria bretoa, que organizaba coma Vigo un gran festival de música celta. No mesmo ano fíxoo con Narsaq, porto pesqueiro de Groenlandia. En 1986 con Porto, cooperación reforzada coa cidade portuense en 1992 coa posta en marcha do Eixo Atlántico do Noroeste Peninsular. Coa alcaldía de Carlos G. Príncipe, Vigo irmandouse con Buenos Aires (1992) e Caracas, grandes urbes acolledoras de comunidades galegas, saídas do porto transatlántico vigués. Por último, coa alcaldía de Abel Caballero Vigo irmandouse en 2010 con As Palmas de Gran Canaria, en 2014 coas mexicanas de Celaya e Durango e en 2016 coa chinesa de Qingdao, cidade de máis de dez millóns de habitantes, colonia alemá no dezanove, famosa en todo o mundo pola súa cervexa Tsingtao (1903).

Destas nove irmandades de Vigo, a de Narsaq, localidade de 1.200 habitantes do concello de Kujalleq, no sur de Groenlandia, é a máis insólita, anticipándose ao interese actual pola illa máis grande do planeta. Con raíces na cultura viquinga, o chamado «pao de Narsaq» é a primeira inscrición rúnica descuberta en Groenlandia, comparte con Vigo o seu carácter de porto atlántico de augas profundas e nodo estratéxico para as comunicacións radiofónicas HF/DE, ademais de ter unha fábrica de Royal Greenland, histórica industria de procesado de peixe. Irmandade xestada naquel Vigo convulso dos oitenta, sumido na crise dos caladoiros e da reconversión industrial. O alcalde Soto cría que coa diplomacia da casa do concello, se podía axudar a atopar novas pescarías para a frota viguesa. Entre as posibilidades estudadas, reparouse nas de Groenlandia, illa ártica de administración dinamarquesa, cuxas pescarías quedaban fóra das limitacións da entón Comunidade Económica Europea (CCE), da que España aínda non formaba parte.

Dende a alcaldía organizouse unha viaxe até o porto groenlandés, con saída o 28 de febreiro de 1983. Soto convidou a que o acompañasen un membro de cada grupo municipal (Riera por UCD, Núñez polo PCG, García por EG), un representante da Cooperativa de Armadores (López Veiga) e da Cámara de Comercio (Casuso) e dous xornalistas veteranos, Segundo Mariño e Francisco Armesto, que coas súas crónicas enxeñosas fixeron mítica aquela viaxe en jet privado, da que se dicía custou 4,5 millóns de pesetas, con escalas en Islandia e pernocta incluída en base militar estadounidense. A viaxe foi devolta un ano despois, cando o 8 de abril de 1984, Agnette Nielsen, a alcaldesa de Narsaq, visitou Vigo acompañada de tres membros da súa corporación. Foi a vez primeira que en Vigo se falou publicamente inuit, lingua propia dos visitantes, á que foron traducidas todas as intervencións pronunciadas no xantar de honra que se lles ofreceu no Pazo de Castrelos. Certo é que esa irmandade ártica non abriu os caladoiros que precisaba a frota viguesa, mais anticipou o interese  por un territorio estratéxico, entre océanos, epicentro dos intereses estadounidenses actuais, xeado nas súa maior parte, ligado a Europa dende hai un milenio, até 1814 a Noruega e dende entón a Dinamarca.

Na tarefa de proxección internacional de Vigo, podería recuperarse a política de irmandades, reactivando as máis consolidadas, como a de Porto, e abrindo outras con cidades coas que existan afinidades culturais e económicas. Este é o caso de Nantes, cidade bretoa portuaria, con industria naval, berce de Jules Verne, cidade verniana por excelencia coa que non sería difícil compartir proxectos como o das «Machines de l´ile». Como tamén serían acaídas irmandades con cidades europeas con presenza de comunidade galega, algunha das suízas de fala alemá, como Basilea, Zug ou Zurich. E se quixeramos abrir o gran angular cara o continente americano, as candidaturas de Newark, Niteroi ou Salvador da Baía poderían ser consideradas. En todo caso, o concello de Vigo, sabendo que Groenlandia está hoxe ameazada, podería expresar a súa fraternidade e apoio a poboación inuit de Nasraq, a súa esquecida irmandade ártica.

50 anos do movemento veciñal vigués

/en , , , , , /por

Dedico o artigo en Faro de Vigo a lembrar o cincuentario do movemento veciñal vigués:

Foi en abril de 1975 cando iniciou a súa actividade a Asociación de Veciños do Calvario coa intención de reclamar melloras para o barrio, un ambulatorio e unha gardaría. Secasí, foi o ano seguinte cando se produciu a eclosión do movemento veciñal vigués con asociacións en Teis, a primeira aprobada (22 de abril de 1976); Lavadores, Cabral, Vigo-Oeste, Vigo-Centro, Cristo da Vitoria, Beade, Sampaio, Candeán, O Rocío, Bembrive, A Florida, Castrelos e San Paio de Navia. Quince asociacións que se aglutinaron nunha coordinadora para abordar cuestións que a todas afectaban: o funcionamento de Vitrasa; o abastecemento e saneamento de auga, aínda non concluído no termo municipal; o planeamento urbanístico, ancorado no Plan de Cominges de 1942 e no Plan Xeral de 1971. Particular importancia tivo entón a constitución da Asociación de Veciños de Vigo-Oeste, delimitada entre as rúas Camelias, Zamora, Hispanidade e Torrecedeira, o primeiro intento de constituír un movemento social participativo na zona urbana da cidade cunha actividade que fose máis alá das reclamacións do barrio, capaz de organizar tamén actos cívicos e culturais.

O domingo 21 de marzo de 1976 un milleiro de persoas con cadanseu caldeiro na man camiñaron de Cabral até a Praza de Constitución reclamando o subministro de auga do que carecía o barrio de Lavadores. Unha mobilización pioneira, a primeira autorizada tras a morte de Franco, que obrigou ao alcalde Joaquín García Picher a achegarse despois ao Calvario e Matamá, onde falou en galego, un feito histórico para o recoñecemento da nosa lingua na actividade municipal. Como tamén o foi o pleno do 31 de outubro de 1976, suspendido tras a solicitude da palabra por parte de José Carlos Abal e Francisco García, membros da asociación Vigo-Oeste, o que provocaría a dimisión de García Picher e a retirada da venda dun predio de Torrecedeira, coa que se pretendía compensar aos propietarios da empresa Playas Blancas del Atlántico SA. Feito que para Diego Pérez, autor de Vigueses na democracia. Historia do movemento veciñal (2000), foi «a primeira gran vitoria do movemento veciñal diante dos poderes públicos, que marcou a súa forza como interlocutora social de cara ao futuro». A partir de entón, a protesta converterase na forma máis eficaz da veciñanza viguesa para chamar a atención sobre a súa problemática, expresada por unhas asociacións que o 24 de outubro de 1978 constituíron a súa coordinadora, na que se formaron os grupos de traballo organizadores do día das Letras Galegas e a partir de 1980 do Entroido.

Tras o primeiro congreso veciñal de 1982, vinte e nove entidades cunhas vinte mil persoas asociadas, o 28 de outubro de 1987 acordaron a constitución da Federación de Asociacións Veciñais Eduardo Chao de Vigo (FAVEC). Entidade que dende entón serviu de contrapunto necesario das administracións locais, de todas as cores políticas, para que actuasen con transparencia e contacto coa veciñanza. Entidade que nunca pretendeu nin substituír as responsabilidades das administracións nin de inmiscirse nas competencias doutras entidades. Como as asociacións foron vitais para artellar a participación cidadá nos barrios e parroquias e na propia vida municipal. Grazas ao traballo calado dos compoñentes da FAVEC, ás veces incomprendido polos gobernos locais, mais sempre solidario e desinteresado, acadáronse melloras nas infraestruturas urbanísticas e nos servizos públicos básicos. Como tamén, na medida das súas posibilidades, este voluntariado organizou unha convivencia veciñal creativa, por medio do cooperativismo de vivenda e doutro tipo de actividades culturais e artísticas.

Hoxe o movemento veciñal organizado na FAVEC mantén un litixio xudicial co concello de Vigo coa intención de recuperar a que foi durante tres décadas a súa sede na Praza da Princesa 7. Unha proba da ruptura do diálogo co actual goberno municipal, molesto polas opinións da entidade veciñal sobre algunhas das súas actuacións. Un conflito de criterio que non pode ocultar que o Vigo dos últimos cincuenta anos foi construído tamén pola participación organizada da veciñanza, fose polas súas críticas e reclamacións, mais tamén polas súas numerosas propostas, como polas recreacións colectivas de éxito como a Reconquista e o Entroido ou pola existencia dunha rede de centros cívicos en toda a bisbarra viguesa. No contexto deste aniversario sería moi acaído intentar normalizar o diálogo entre concello de Vigo e FAVEC, abrindo outra vez unha xanela que, a pesar de non estar exenta de conflitos e altibaixos, se mantivera sempre aberta. Levando o nome de Eduardo Chao, referente ético de honestidade e traballo para Vigo, a FAVEC representa un viguismo cívico, unha achega da que o Vigo do porvir non pode prescindir.

O Vigo de Otero Pedrayo

/en , , , , , , , , /por

Dedico o artigo da semana en Faro de Vigo ao ano oteriano:

O ano 2026 estará dedicado a Ramón Otero Pedrayo coincidindo co cincuentenario do seu pasamento o 10 de abril de 1976 na mesma casa da rúa da Paz número 25 onde naceu o 5 de marzo de 1888. Efeméride coincidente co centenario da publicación da súa Guía de Galicia (Espasa Calpe, 1926), obra en castelán esencial e impresionante, síntese da xeografía e historia, arte e economía do país, reeditada en 1945 pola libraría e editorial Galí de Santiago e a partir da terceira edición de 1954 por Galaxia, ilustrada con fotografías de José Suárez e actualizada en 1965 e 1980. Centenario da tradución de anacos en galego do Ulises (1922) de James Joyce, en concreto dos titulados «Ithaca» e «Cyclops», publicados o 15 de agosto de 1926 no número 32 da revista Nós, realizada polo propio Otero pouco despois de que fose publicada a tradución ao francés, mostra expresión de modernidade e universalidade da cultura galega. Sen esquecer que no mes de xullo de 1926, coincidindo coa celebración do ano santo xubilar, Otero camiñou de Ourense a Compostela durante catro días, formando parte dun grupo que integraban Vicente Risco e Xavier Prado Lameiro, entre outros galeguistas ourensáns.

Ademais da necesaria actualización da biografía desta figura conservadora que encarna a dignidade galeguista e republicana, agardamos que o ano oteriano, declarado por unanimidade no Parlamento de Galicia, facilite a investigación e divulgación dunha obra literaria monumental, que abrangue dende a narrativa e o teatro, á literatura paisaxística e xeográfica da que continúa sendo referente. Sucede así cos traballos oterianos sobre Vigo e a súa rexión urbana, presentes xa na citada Guía de Galicia de 1926, no que atribúe a Jovellanos a afirmación de que «a ría de Vigo é a máis fermosa cousa do Reino de España». Texto no que salienta, ademais, que «o desenvolvemento de Vigo dende mediados e fins do século XIX, particularmente nos anos actuais [refírese a década de 1920], é seguramente o máis extraordinario dunha poboación marítima española, se se ten en conta a cativeza do seu centro antigo». Texto no que hai cen anos Pedrayo diagnostica sen panos quente a principal das carencias viguesas: a precariedade das comunicacións terrestres cun porto que naquela altura contaba con once liñas transatlánticas e cunha flota pesqueira, «a máis importante de España polo número e características dos seus barcos, desprazamento e autonomía, construídos na súa totalidade en estaleiros vigueses.

No entanto, habería que agardar case cincuenta anos para que don Ramón Otero Pedrayo publicase a súa monografía viguesa por excelencia, a titulada simplemente Vigo. Publicada polo concello de Vigo no mes de xullo de 1970, con intención propagandística, forma parte principal dun libro de sobremesa de 200 páxinas, con acabado acartonado e caixa de soporte, impreso por Seix Barral en Barcelona, co que o alcalde Antonio Ramilo Fernández-Areal pretendía enviar a todas as terras de España a mensaxe polícroma de que «Vigo é unha cidade de traballadores que se creou a si mesma, a golpes de enerxía». Xaora, o polígrafo de Amoeiro, utilizando o seu coñecemento xeográfico interpreta que Vigo non debería ser considerada unha cidade exenta e única senón unha comarca multiforma, que chamaba «cidade en bisbarra», estendida ao longo da Ría e do farturento Val do Fragoso, onde se produce un tránsito suave entre o fondo das montañas e a costa. Cidade atlántica, con raíz central e permanente nas industrias derivadas do mar, para Otero Pedrayo o Vigo de hai máis de cinco décadas era «a máis nova e moderna, tamén a máis populosa, a máis impaciente en expresarse na súa plenitude das cidades galegas». Cidade froito tamén «dunha escura, profunda e positiva vontade colectiva», «dun afán e dunha dignidade de dominio do porvir». Palabras que expresaban a expansión industrial e demográfica que agromaba en todos os sectores industriais vigueses, con especial relevancia na automoción e construción naval.

Non esquece Otero Pedrayo na súa monografía de 1970 o Vigo literario, dende a súa referencia ao «sagrado de Vigo», a milagreira transposición lírica de Martín Codax ou a presenza constante dos relatos atlánticos traídos polos viaxeiros, nunha cidade posuidora de acento british e de tintas de azul portugués como a que non renuncia a celebración da romaría popular, a contar cun atraente museo en Castrelos ou coa actividade artesanal dun erudito editor como o suízo Krapf facendo libros como La Celestina na Porta do Sol. Vigo cosmopolita de Pedrayo, cabeceira do espazo xeográfico que vai entre a ría de Vigo e o río Miño que, Atlántico por medio, corresponde as praias de Rhode Island e os lameiros de Connecticut, como ten lembrado o mestre Ferrín. Volver sobre a lectura do Vigo de Pedrayo merece moito a pena.

https://bretemas.gal/