Miss Vigo e a editorial Atlántica

/en , , , , , , , , , , /por

Dedico o artigo da semana en Faro de Vigo á editorial Atlántica e a «Sección La Novela Viguesa»:

Remexendo nos fondos da almoneda de Joaquín Yáñez atopei un exemplar de Miss Vigo, noveliña de Salvador Quintero, ilustrada por Luis Gil Vicario, ambos os dous profesores do Instituto de Segunda Ensinanza aberto na finca A Areosa en 1927, prologada polo xornalista Ramón Fernández Mato e publicada por unha misteriosa editorial Atlántica. Enigma que pouco durou cando lin o artigo do historiador José Luis Mateo en Glaucopis nº 22 sobre o autor da obra. Unha referencia que nos leva a un texto publicado o 13 de marzo de 1929 en El Pueblo Gallego, no que un grupo de intelectuais vigueses anuncia que pretenden publicar nunha nova editora a «Sección La Novela Viguesa», obras cortas de 64 páxinas, coleccionables, de ambiente local, escritas polos autores vigueses e figuras máis prestixiosas do momento e ilustradas polos mellores artistas da cidade.

Adiantan que están xa comprometidos os seguintes títulos: La tragedia del delantero centro de Ramón Fernández Mato, Miss Vigo de Salvador Quintero, Príncipe Street de Luis Gil de Vicario, Las ondinas del Club Náutico de José Posada Curros, Sol-Colón-Urzaiz de José Signo, El hijo del mar de José Bethencourt, María Rosa (novela corta de ambiente colombiano) de Alfredo Gómez Jaime, En la Casa de Socorro (novela freudiana) de Federico de Angulo Vázquez e La novia repórter de Laureano Cao Cordido. Ademais, informan que continúan as negociacións con autores recoñecidos no ámbito vigués como Jaime Solá, Manuel Lustres Rivas, Herminia Fariña, Margarita Losada, Eugenio Arbones, Ramiro Fernández Valle, Avelino Rodríguez Elías, Valentín Paz Andrade, Gerardo Álvarez Gallego, Luis Peña Novo, Joaquín Pesqueira e Jerónimo Toledano. E que como debuxantes contarán con Sobrino, Requejo, Maside, «Cheché», Santaella, Torres, Padín, Oliveira e Federico Ribas, os mellores artistas daquela.

De aparición semanal, as novelas terían un formato de peto (10,5 x 15 centímetros), serían impresas pola Tipografía dos Sindicatos Católicos, da rúa Oliva nº 10, vendéndose a 30 céntimos cada título. Cumprindo estes requisitos aparecen o 16 e o 23 de marzo de 1929 as dúas primeiras entregas, a de Ramón Fernández Mato, creador do proxecto, e a do profesor canario, crítico de teatro de El Pueblo Gallego. Os editores presentaron Miss Vigo, como unha obra que «describe en trazos sobrios e sorprendentes o panorama da actual sociedade viguesa, detalla cos seus vicios e virtudes a vida das frívolas nenas ben, da mocidade feliz e confiada». O que resulta veraz xa que a noveliña de Quintero relata unha relación amorosa entre un mozo chegado a Vigo, Isidoro Rodas, e unha moza, Toni Rodríguez, que chegará a ser Miss Vigo. Cos temores por comprometerse nunha relación seria, Isidoro abraza a melancolía cando Toni gaña o concurso de beleza que lle permitirá viaxar a América para emprender unha carreira. O que hoxe máis pode interesar desta primeira novela viguesa do canario son as localizacións precisas naquel Vigo de 1929: o Castro, a Ribeira, a rúa Príncipe, o restaurante Las Colonias, o Hotel Moderno, o Hotel Continental, a cafetaría Brasil e o cine Royalti. Nesa liña Vicario debuxou unha serie de escenas de corte art decó, onde a figura feminina aparece tocada polo gusto da época no xeito de vestir e co novo estilo de vida da muller.

E a partir de aí, descoñecemos se continuou a colección «Sección La novela viguesa», da que non atopamos outras edicións. José Luis Mateo descoñece se editorial Atlántica chegou publicar algún título dos que tiña anunciados, mais sospeita que un dos proxectos acabaría publicándose fóra da colección. A novela escrita polo médico, diplomático e poeta Alfredo Gómez Jaime (1878-1946), cónsul de Colombia en Vigo, un dos animadores culturais da cidade desde a súa chegada en abril de 1927. Na noveliña, Bajo la máscara (novela corta de ambiente vigués), publicada en 1929 en Vigo, por La Nueva Prensa, onde o ano anterior aparecera Armonía y emoción, contou tamén coa colaboración de Gil de Vicario para a ilustración e a de Salvador Quintero para o prólogo.

Como sabemos do activismo de Ramón Fernández Mato, autor do texto «Vigo, proa dun continente», que pecha o álbum de PPKO Vigo en 1927. Artigo memorable a rescatar no que o xornalista de El Pueblo Gallego salienta que «o pobo de Vigo entre ciceis artesáns e brados das sereas navais pon no mapa de Galicia a máis resolta pincelada europea, o máis alto expoñente da civilización». Para rematar Mato, vigués de inequívoco carácter galeguista, que «o poema de Vigo está por escribir», «Vigo ascenderá á xerarquía exacta» e a «pérola dos mares engarzarase na cima do diadema de Galicia». Idéntica angueira coa que Mato pretendeu crear un formato editorial de novela viguesa, que se vai materializando na última década como «Vigo literario».

Desilusión

/en , , , , , , , /por

Tras un novo empate en Balaídos, é difícil ocultar para un celtista o seu chasco, tras un mes de competición ligueira e xa seis partidos xogados, de non ter visto gañar ao noso equipo. A desilusión, pretendo ser prudente no emprego das palabras que representan as emocións, a desilusión que sentimos cando algo que nos importa non obtén o resultado esperado. Sen máis, sen optimismos nin pesimismos. Imos a outra cousa, xa que confiamos que no futuro poidamos recuperar o entusiasmo, esoutra emoción decisiva para darlle cor ás nosas vidas, que sentimos cando o corazón latexa a un ritmo especial, unha enerxía nacida do noso interior que nos move a actuar, mesmo a tomar a iniciativa. Entusiasmo decote transformado en euforia, esa enxurrada de enerxía positiva, que fornece de forza para enfrontar adversidades ou para festexar os días felices con máis entusiasmo do que é habitual.

Onte saímos de Balaídos desilusionados, non tanto polo xogo, o mellor dos tres partidos do que vai de Liga, como pola dificultade de mellorar posicións na táboa clasificatoria, onde con apenas catro puntos de dezaoito posibles, a semellante ritmo obteriamos apenas 30 puntos, o que na fala viguesa expresamos como «este ano baixamos», o que non se produce dende hai quince temporadas, a nosa xeira máis longa en Primeira. Sei que faltan 32 xornadas, mais temos a memoria fresquiña e sabemos que non se produciu rectificación ningunha. O Celta o pasado curso como local foi un auténtico desastre, clasificouse na posición 19, superando só ao Real Oviedo pechacancelas da categoría. Conseguiu apenas 6 vitorias e sufriu 8 derrotas, encaixou 28 goles, que o converteu nun dos locais máis goleados. Certo que como contrapartida fixo unha tempada memorable como visitante, apenas 4 derrotas, 7 empates e 8 vitorias, e na que Radu encaixou só 20 goles. Noutras palabras, o Celta foi o equipo, coa excepción do pechacancelas, que máis fixo sufrir aos afeccionados no seu estadio, como foi, fóra dos dous tiburóns de sempre, o que máis satisfacción lles proporcionou aos seguidores que o acompañaron e a aqueles que pola tele gozaron dalgunha das súas exhibicións.

O caso tan singular do Celta, máis competitivo fóra que na casa, en todo o ano 2026, fóra dos resultados da Europa League, gañou só catro partidos (Sevilla en maio, Mallorca en febreiro, Raio e Valencia en xaneiro), ten todas as trazas de repetirse esta temporada. Comparadas as primeiras seis xornadas, anteriores ao comezo da competición europea, a puntuación é semellante: 5 puntos o ano anterior, 4 na presente. Cifras que aconsellan agardar, o que tamén é un certo xeito de asumir un comportamento conformista que percibimos no terreo de xogo como na sala de prensa, o que consideramos é incompatible coa gramática do fútbol celeste, asumida polo cadro de xogadores e técnicos, compartida polo celtismo desde que marchou aquel ghicho cargado de millóns. Esta anomalía do Celta de ser tan frouxo en Balaídos non ten remedio? A que obedece, cando conta cunha afección eufórica, que nunca vai abandonalo? De continuarmos así, non pode provocar unha perigosa frustración? Unha liña moi fina separa a desilusión da frustración, que se comezou a percibir cos silencios no partido do Athletic, repetidos tras finalizar o partido co Málaga, no que o equipo foi despedido con certa frialdade.

Cando tiñan case todo a favor, os de Giráldez onte non souberon gañar. Cando camiñaban nos minutos finais pola proximidade do cantil, como representaba o pintor Pulido os momentos decisivos, os de Giráldez foron incapaces de xestionar a vitoria. Erraron nun saque de recanto que ninguén soubo defender. Estragábase un partido, até entón correcto, quizais o mellor dos tres xogados no que vai de Liga. Na primeira parte deixou a pelota aos malacitanos e teceu un farrapo defensivo eficaz, no que volveu brillar Yoel Lago, polo seu compromiso e cada vez maior serenidade. Giráldez confiaba na velocidade de Rueda e Carreira polas bandas, cando fosen capaces de crear espazos. E non errou Claudio, cando tras o primeiro tempo morto acuífero, insistiu en apertar con máis intensidade. Foi Moriba quen nun duelo gañou un balón que coa biqueira pasou sobre Hugo González, que fixo parede con Jutglá, capaz de conducir vinte metros, canear a tres rivais, coarse na área e xutar ao pao longo, superando ao gardameta visitante. Golazo! Na segunda parte, Claudio introduciu o seu carrusel de trocos, no que brillou Burcio, chamado a ser a futura perola celeste. Houbo posibilidades de marcar, pero se estragaron, mentres o equipo semellaba esvarar por unha confianza que a bancada, despois do sucedido co Osasuna identificou como medo. E así nun saque de recanto innecesario, empatou Adrián Niño, cando faltaban sete minutos e o engadido. Mais coa preocupación dunha lesión de Aspas, tras un xute á escuadra, e a decepción do resultado, abondou con gardar os mobles para evitar males maiores.

Publicado en Faro de Vigo: 14/09/2026

O mestre das apertas

/en , , , , , , , , , /por

Fun moi afortunado de ter amigado nas dúas últimas décadas con Antón Pulido, o artista que mellor se ten asomado á complexidade da condición humana. Fun moi afortunado de coñecer ao pintor que xa admiraba polos seus músicos asomados ao abismo, que quixen recoller nalgunha portada dos libros que editei, ou polos seus retratos serenos, como o que me fixo cando saín de Xerais, nos que é doado identificar a ollada do optimismo da vontade presente en cada trazo. Fun moi afortunado en compartir con este ser humano xigante de xenerosidade desbordada azos e vontades no proxecto colectivo dos Premios da Crítica de Galicia no que teimou con intelixencia e dedicación décadas e décadas a carón de Bieito Ledo, o seu amigo do corazón, que coñeceu hai setenta anos e o acompañou no seu tránsito co agarimo de Fina e da familia toda.

Se tivese que definir a Pulido cunha soa palabra, o que sei sempre resulta insuficiente nun artista dedicado á pintura, escultura, deseño gráfico, música ou performance, pero tamén ao relato oral, no que posuía enxeño e capacidade de engaiolar coma poucos, non resulta difícil escoller a de MESTRE, tanto por que este foi o seu primeiro e principal oficio, desde que tomou posesión na escola unitaria de Casaio en 1972, experiencia que recolleu naquela primeira paisaxe nevada de Pena Trevinca, como polo feito de que impregnou toda a súa vida e toda a súa obra de artista cos valores da escola humanista.

Abonda percorrer a súa obra pictórica para entender o maxisterio dun artista de formación académica moi sólida, mais tamén de inequívoca raíz popular, que en cada un dos seus cadros expresa a súa perplexidade diante dun mundo en tránsito e a súa confianza nos seres humanos para enxergar a esperanza e a confianza na plenitude da vida.

Tras cinco décadas de traballo artístico, despois de centos de pezas, Antón Pulido é un dos grandes mestres da pintura galega. Discípulo na Escola de Belas Artes de Barcelona de Joán Hernández Pijuan, desenvolveu un proxecto moi singular de creación artística no que poñendo no centro a fraxilidade da condición humana, eis o tema central de toda a súa pintura, a investigación plástica dialoga coa tradición.

Un proceso ao que non foi nunca allea a súa vocación docente e a súa afouteza creadora que o levou a experimentar, ás veces contra corrente, primeiro coas posibilidades do impresionismo figurativo de raíz popular, máis tarde de fauvismo, e xa de regreso a Galicia, asentado en Vigo como profesor de Secundaria, do expresionismo figurativo e máis tarde abstracto, a súa esencia pictórica actual, bautizada por el como «kermeses», como exaltación gozosa da enerxía da vida non exenta das doses de dramatismo e tristeza que lle son propias ao tempo que vivimos.

Nos anos noventa pasou con incrible naturalidade da expresión figurativa á abstracción de potencia colorista. Eis a razón das súas paisaxes urbanas do porto pesqueiro do Berbés (1987), ou das súas emblemáticas figuras en soidade, sexa as retratadas no medio do camiño da vida, a dos músicos tocando para si ou a de seres desconcertados ao pé do abismo, todas envoltas na plenitude da súa cor, na potencia dun trazo capaz de simplificar os detalles do contexto da traxedia. Cadros que son relatos breves, contos condensados, de grande forza narrativa como «Noite» (1992) ou «O sono» (1989), nos que na intimidade dos amantes nun cuarto ofrece elipses visuais envoltas en sombras, capaces de expresar a fraxilidade do cotián e a complexidade da relación humana. Ou esoutra formidable kermesse pulidiana de 14,5 metros de alto que ocupa a medianeira do edificio sobre a praza, de Peniche, un latexar cromático caracterizado pola dominancia das cores vermellas e negras, que se expande como unha máscara de abstracción figurativa sobre os muros ondulados laterais.

Xaora, a do mestre Antón Pulido é unha pintura de rostro humano, que a pesar da complexidade da existencia, evita a desolación, o desacougo e o pesimismo conformista e paralizante. Eis a potencia cromática das súas kermesses, dende aquelas primeiras nacidas a comezos dos noventa, características da produción pulidiana das dúas últimas décadas, que como sinala o crítico Antón Castro constitúen «un modelo de representar a vida e a arte, conciliando o equilibrio entre a natureza e o home, vertebrando os seus estados de ánimo nas atmosferas festivas e non festivas».

Antón Pulido conseguiu así devolverlle a emoción e a sinceridade á pintura galega, envolvendo o xesto gráfico con formas e cores, escrutando os límites das sombras e abrindo os cadros pola potencia da sinfonía da cor ao gozo e ao abraio do espectador. Antón Pulido é o pintor do vento, é o músico da cor cálida, é o poeta da abstracción emotiva, é o narrador da realidade no abismo, é un artista total e apaixonado que procura a beleza até a gorida onde se atope. O luns tomarémoslle un dos nosos cafés da mañá. Antón, MESTRE!

Publicado en Faro de Vigo: 12/09/2026

Avelino Rodríguez Elías cronista

/en , , , , , , , /por

Dedico o artigo da semana en Faro de Vigo á figura do cronista exiliado Avelino Rodríguez Elías:

O 9 de setembro de 1936 o xornalista e cronista oficial da cidade, Avelino Rodríguez Elías e a súa familia, a súa muller María Miguélez e os seus catro fillos xa maiores de idade, embarcaron no transatlántico alemán Monte Pascoal camiño do porto de Montevideo. Seis billetes polos que pagaron 4.000 pesetas e salvaron a vida de quen fora detido e trasladado ao Frontón de María Berdiales, improvisado cárcere, no que tamén estaba recluído Manuel Lustres Rivas, o seu compañeiro de redacción de Faro de Vigo, xornal no que traballaba dende 1904 e do que era redactor xefe, empresa que o 26 de agosto emitiu apenas unha nota lacónica anunciando a baixa dos seus redactores. Elías tivo mellor fortuna ca Lustres, paseado o 10 de novembro, grazas a contar coa axuda de José María Perelló, cónsul de Uruguai en Vigo que, tras oito días no Frontón, convenceu a Felipe Sánchez de que liberase a Elías, que era daquela cónsul de Paraguai en Vigo, para evitar así un conflito diplomático. Perelló acabou levando a Elías a súa casa, onde agardaría con temor a arribada do buque procedente de Hamburgo, no que abandonaría Vigo, a súa patria amada, á que nunca máis regresaría.

Avelino Rodríguez Elías cando marchou para Asunción, tiña 64 anos e xa escribira en Vigo unha obra poética, en castelán e galego, con libros como Aturuxos (Tipografía Carranque, 1895) e O miñato e mais a pomba poemas galegos (1909); dramática recollida en Obras teatrais galegas (1926) como de historia local. Publicou varios dos libros esenciais da historia de Vigo. La Reconquista de Vigo en 1809. Juicio crítico e histórico (Artes Gráficas PPKO, 1916) cuxa cuberta ilustrou o escultor e pintor Alejando Curty, no que en lugar destacado reflicte a unha muller vestida co traxe tradicional que sostén o escudo de Vigo nas súas mans. E, sobre todo, La escuadra de plata: estudio crítico y documentado sobre la famosa busca de los galeones de Vigo (Tipografía de Faro de Vigo, 1935), con cuberta ilustrada por Maximiliano Vidales Espinosa, profesor de debuxo da Escola Municipal de Artes e Oficio. Obra esencial que responde as preguntas chave sobre os tesouros dos galeóns de Rande: A canto chegaban? Que botín quedou en mans da frota anglo-holandesa? Canto recolleron as diversas empresas que para recuperalos se formaron? Sen esquecer a súa obra inédita na que destaca Historia da cidade de Vigo, orixinal enviado dende Paraguai, hoxe transcrito na Biblioteca García Barbón da Escola Municipal de Artes e Oficios, que aínda agarda ser publicado.

Na redacción de Faro de Vigo amigou co fotógrafo Pacheco e con Handicap, o redactor deportivo, xornal no que publicou centos de informacións sobre a vida local, algunhas tan novidosas como datar en 1895 os partidos iniciais de fútbol no Malecón. Na revista Alegría (1909) publicou moitos dos seus poemas. Creou e dirixiu a revista ilustrada Ecos de Vigo (1911) e colaborou en Letras y Deportes (1909), Vigo Marítimo (1911), Vida Gallega (1912), El Puerto de Vigo (1925), entre outras cabeceiras viguesas. De espírito activista defendeu sempre causas nobres: promoveu a creación dun corpo de bombeiros voluntarios, participou na creación da asemblea local da Cruz Vermella, promoveu a protección da Oliveira (1932) colocando un valado, defendeu a creación do Museo de Vigo no Pazo de Castrelos, recuperou o escudo da cidade (1922), loitou por aproximar Galicia e Portugal, participou nas actividades dos galeguistas e defendía o uso do galego (1923), lanzou a idea na revista Vida Deportiva (1924) da creación do estadio de Balaídos e da celebración en Vigo dun cross country, de solicitar a creación dunha escola de comercio ou propuxo instalar a Casa Concello na porta do Sol ou na Alameda, entre moitas outras iniciativas.

Avelino Rodríguez Elías foi o terceiro dos cronistas oficiais da cidade, electo polo pleno do concello o 24 de febreiro de 1926, tras Nicolás Taboada Leal, falecido en 1883, ao que sucedeu sete anos despois o seu fillo Nicolás Taboada Fernández até 1899. A praza de cronista quedou baleira durante máis de dúas décadas. Xaora tras ser asumida por Elías, a comisión xestora do concello, nomeada tras o levantamento militar, acordou o 14 de setembro de 1936, cando Avelino cruzaba o Atlántico, «deixar sen efecto o seu nomeamento». En 1937, exiliado o cronista para salvar a pel, a Comisión Municipal Permanente do 2 de xuño de 1937, a proposta do sacerdote Juan Domínguez Fontenla, acordou nomear a José Espinosa Rodríguez para tan alta responsabilidade institucional. Gerardo González Martín, o seu biógrafo, considera que foi a «paixón por Vigo», cidade á que gustaba chamar «Perla de los mares», á que moveu a vida de quen foi «o mellor cronista da historia» de Vigo. Merece ser recordado, como publicada unha edición crítica da súa Historia da cidade de Vigo.

Eugenio Krapf editor

/en , , , , , , , , , , , , /por

Dedico o artigo da semana en Faro de Vigo á figura do editor suízo Eugenio Krapf:

Os días de partido a rúa Eugenio Krapf, unha costiña que une a avenida da Florida co estadio de Balaídos, énchese de celtistas que celebran a previa. Un espazo rurubarno, tan característico do val do Fragoso, onde edificacións en altura comparten con casas unifamiliares coa súa horta cativa, o viario aberto hai tres décadas. Imaxino que a xente celtista reunida na Esmorga, no Ons, no Picoteo, os locais da rúa cuxo nome figura no rueiro como «Eugenio Kraff» [sic], descoñece quen é ese home con apelido de papel castaño, moi resistente, presentado como ecolóxico por non ter sido sometido ao proceso de albeado.

O paradoxal do caso, que podería explicar mellor Lalo Vázquez Gil, o cronista oficial da cidade entre 1986 e 2016, é que tras ese nome ocúltase un amante de toda clase de papelaría, un editor nacido en Zürich chegado a Vigo, arredor de 1890 para abrir unha papelaría, libraría e oficina de imprenta, primeiro na rúa Príncipe nº 37, despois, a partir de 1894, en Policarpo Sanz nº 17-19, fronte ao café Colón.

Krapf ten unha bonita historia que merece ser máis coñecida para orgullo da cidade que o acolleu. Procedente de Sevilla, despois de abrir a súa oficina de imprenta noutras cidades, o que era frecuente entre os impresores do século XIX, dedicábase a preparar e vender tarxetas postais, xeralmente de 9 x 14 centímetros, que no caso de Vigo e da súa ría fotografaba el mesmo e imprimía na fototipia dos tamén fotógrafos suízos Hauser & Menet, establecidos en Madrid. Krapf ofrecía as súas tarxetas no escaparate da súa libraría, consideradas as máis fermosas e reveladoras daquel Vigo finisecular. Cartaces de memoria que adoitaban enviar por correo os emigrantes e viaxeiros antes de embarcar nunha rota transatlántica.

Sabemos que foi o 12 de setembro de 1897 cando se franqueou na oficina de correos de Vigo a primeira postal fotográfica que circularía en Galicia. Estas tarxetas constituíron un dos mellores reclamos das librarías viguesas, como a do propio Krapf, a de Eugenio Barrientos Tetilla na rúa Elduayen nº 17, a de José Nieto en Príncipe nº 5; a de Buceta, en Policarpo Sanz nº 46 ou Las Artes Gráficas de P.P.K.O. de Príncipe, o establecemento do editor José Cao Moure, incansable promotor do fotogravado e de Vigo como porto cosmopolita.

Porén, Eugenio Krapf pasou ao rueiro de Vigo polas edicións de fermoso feitío tipográfico, adornos e axeitado papel de tres obras da literatura clásica. Tres libros extraordinarios.

O primeiro, La Celestina (1899), de Fernando de Rojas, a traxicomedia de Calixto e Melibea, editada con motivo do cuarto centenario da súa publicación, conforme á edición de 1514 feita en Valencia. Krapf fixo dúas edicións, unha de papel corrente e outra de inglés superior, nas que incluía o estudo que lle solicitou a Menéndez Pelayo, que pasado o tempo resultaría canónico ao que engadiu unha exhaustiva lista das edicións e estudos sobre a obra. Esforzo que o insigne catedrático lle recoñeceu con «mil prácemes».

O segundo libro de Krapf foi El Libro de Patronio o El Conde Lucanor (1ª edición 1898, dous tomos; 2ª ed. 1900), compuesto por El Infante Juan Manuel en los años 1328-1329. E o terceiro, El diablo cojuelo (1902), de Vélez de Guevara, reprodución da edición príncipe de 1641 por Adolfo Bonilla e San Martín.

Ademais, sabemos que imprimiu Ares da raya (1902), versos en portugués do miñoto João Verde. Como tiña previsto editar a Crónica Troiana, editada por Martínez Salazar, tamén con prólogo de Menéndez Pelayo, mais que vería a luz en 1900 a expensas da Deputación da Coruña. Así mesmo, Carré Aldao, dá noticia que tiña rematada a edición de Viaje por Galicia do pontarean Isidoro Bugallal, da que se descoñece paradoiro.

Economicamente a Krapf non lle foi ben. Pouco despois da súa morte, o 12 de abril de 1903, importantes editores suízos, acredores do editor lamentaban que o negocio financeiro do seu compatriota quedase en estado tan pouco satisfactorio. Segundo Gerardo González Martín como libreiro o suízo amosaba bo gusto no arranxo do seu escaparate da rúa Policarpo Sanz 17, onde dispoñía de artigos nacionais e de importación, ademais de organizar exposicións nos seus escaparates, polas que no verán de 1895 pasou unha obra de Serafín Avendaño. Tiña un depósito de libros en diversas linguas de difícil adquisición nunha cidade como o Vigo daquela.

Carré Aldao no seu traballo sobre a imprenta en Vigo (1819) escribiu que coas «coidadas e esmeradísimas edicións de clásicos españois, demostrou Krapf ser o home que precisaba Galicia para que retomando as tradicións dos editores Soto Freire e Compañel, fose a cidade de Vigo o berce dunha colección de Bibliófilos, que tan necesaria se fai para o noso desenvolvemento intelectual». Krapf foi o primeiro editor vigués do século XX e como tal forma parte destacada do mapa do Vigo literario.

A afouteza foi a dos leóns

/en , , , , , , /por

Confeso que se non fose de Vigo, teríame gustado Bilbao como cidade para vivir. Quizais por iso non lamentei en exceso a derrota do Celta, que na noitiña do domingo recibiu un baño de auga moi fría por un Athletic Club, que chegaba esixido como pechacancelas. Un Celta frouxo, irrecoñecible, triste e desganado, que ofreceu unha das peores imaxes desde que está dirixido por Claudio Giráldez. E abofé que foron feros os discípulos do alemán Edin Terzic que, a pesar de estar lonxe da catedral de San Mamede, superaron aos celestes en todas as facetas do xogo, mesmo na da afouteza e na determinación para levar os seus primeiros tres puntos do campionato.

Dous equipos con imaxinarios semellantes, dous clubs de canteira e afeccións con simpatías compartidas –deu gusto ver aos biscaíños coas súas camisetas vermello brancas, consumindo os pratos da nosa culinaria– que non entraran con bo pé nesta desordenada pre-liga de agosto e, polo tanto, xa arrastraban urxencias sobre o horizonte que enxergan para esta tempada, na que os vascos quedaron fóra da competición europea e os galegos a inician dentro de apenas quince días.

Athletic e Celta que comparten un significado semellante do que entenden por «afouteza», esa coraxe teimosa e determinación firme a non dar nunca un partido por perdido, como explica o xornalista bilbaíno Galder Reguera no seu libro Hijos del fútbol (Lince ediciones 2017). Unha actitude do cadro técnico e de xogadores, unha forma de instalarse no mundo por parte da afección, indemne á desesperanza, que fai que o vínculo do seareiro co seu club sexa tamén como «sufridor». Emoción máis frecuente na afección do Celta noso que a do Athletic, que explicou de marabilla Enrique Ballester no seu libro Infrafútbol (Libros del Kao, 2014), como unha paixón que pode meternos doses de desengano e pode «matarnos (en sentido figurado, claro está) lentamente».

Emocións que quizais poidan axudar a entender o que pasou en Balaídos na primeira parte do partido do domingo co Athletic e na segunda do xoves co Osasuna, onde os de Giráldez amosaron a súa peor versión. Unha preocupante debilidade deportiva, no que atende ao xogo, que non pode ser atribuída nin a decisións arbitrais nin ao axustado do calendario da Liga. Un nivel moi baixo das fichaxes, que polo visto até agora non melloran nin de lonxe o cadro do pasado ano, onde se bota moi en falta o bo pé de Mingueza e Fer López, para os que non parece existir recambio. Nin para Borja, unha incógnita o seu estado, nin para Iago Aspas, que na súa derradeira tempada, é máis necesario que a pasada.

A derrota diante do Athletic foi clarísima, o resultado 0-2 curto para os méritos dos visitantes, que perderon a oportunidade de golear. Edin Trizic escachizou o inxenuo plan de partido de Giráldez, que fixo até sete cambios no once de gala, que corenta e oito horas antes presentará co Osasuna. Tras unha boa saída do Celta, con Jutglá rapidísimo na boca do gol, o que fora adestrador do Borussia inmobilizou no centro do campo a Febas, moi desorientado, grazas a un Sancet moi poderoso, co que abondou para que o debutante Hugo González non tocara balón como un falso nove ou como se lle chame. Foi aínda peor a debilidade defensiva, onde o debutante Faye amosou carecer, polo momento, do nivel mínimo esixido nesta competición. Como, quizais o máis preocupante, foi a actitude conformista, a ausencia da presión, onde se perderon todos os duelos, onde algúns xogadores como Moriba e Rueda baixaron os brazos, como triste foi ver en cada saída de balón a Starfelt parar, iso si, incapaz de darse unha reviravolta, sen saber qué facer coa pelota. Incrible nun equipo dos de Claudio. En definitiva e resumindo o visto: en Balaídos, a afouteza foi dos leóns.

Ninguén é intocable, nin sequera Claudio Giráldez no Celta de Marián. Convenlle ao de Cans dar algunha explicación técnica para as súas aliñacións e trocos máis aventureiros, o domingo catro dun golpe, a comezos da segunda parte. Certo que melloraron o xogo e a actitude durante un cuarto de hora, en boa medida grazas a Miguel e Iago e ao compromiso de Yoel Lago, os únicos que parecían atreverse e querer. Explicacións que o público tamén solicitou co seu silencio, mesmo a grada de animación estivo caladiña nalgunhas fases, as máis tristes, onde nin sequera se enxergou unha raioliña de remontada. Houbo tamén asubíos, que o adestrador debe valorar.

Ao Celta nunca lle foi doado comezar, cústalle collerlle o ritmo a competición. O pasado ano foron empates consecutivos, os que crearon certa intranquilidade entre a afección. Este ano son dúas as derrotas e catro os goles recibidos en Balaídos. Hai tempo para reiniciar con humildade e corrixir erros. Antes de abrir a competición europea en Chipre, apenas dentro de quince días, conviña normalizar a situación na Liga.

Publicado en Faro de Vigo: 01/09/2026

Lustres e Lorca paseados

/en , , , , , , , , , , /por

Dedico o artigo da semana en Faro de Vigo a lembrar os asasinatos de Federico García Lorca e Manuel Lustres Rivas:

Hai hoxe 94 anos que Manuel Lustres Rivas e Federico García Lorca se abrazaron no parque das Cabañas de Vigo, un fito no seu destino, cando o andaluz acababa de chegar de Nova York e o galego como director de Hoja del lunes facía campaña a prol da xubilación dos xornalistas. Un encontro que se produciu o 25 de agosto de 1932, pouco antes das sete e media da tarde, hora na que comezou a función de La Barraca, a compañía teatral universitaria dirixida por Federico, que puxo en escena tres entremeses de Cervantes, diante dun público vigués moi numeroso. A representación sería cualificada por Faro de Vigo como «marabillosa» e abeizoada por un artigo de Lustres, «Estudiantina de generación en generación», na súa sección de «Actualidades viguesas», a máis lida do xornal.

Daquela segunda visita a Vigo de Federico –aos dezaseis anos viaxara a Galicia como estudante da Universidade de Granada– consérvanse as imaxes do poeta paseando pola viguesa rúa Príncipe, acompañado do elenco da compañía, filmadas por un dos seus membros, Gonzalo Menéndez-Pidal. Un serán memorable no parque de lecer de Peniche, que o segundo conde de Torrecedeira abrira con gran éxito no comezo dos anos vinte, bonito merendeiro popular con pista de baile e palco para orquestras, utilizado para combates ou representacións teatrais, como foi neste caso.

Lembrando aquel encontro en Peniche entre Lustres e Lorca, Ceferino de Blas atopa similitudes entre as súas vidas e o seu tráxico final, sobre todo polo entusiasmo compartido pola cultura naqueles anos da República. Da man das Misións Pedagóxicas, un Federico pletórico percorreu España de forma incansable cos mozos de La Barraca coa intención de levar o teatro clásico español ás prazas dos pobos para goce de maiores e cativos.

Nacido en Ribeira en 1888, Manuel Lustres Rivas foi unha das maiores figuras do xornalismo galego de hai un século. Vinculado moi cedo con Vigo, onde casou con Emilia Fernández, comezou a escribir no Faro de Vigo en 1909, colaborou co semanario Vigo marítimo (1911), dirixiu o primeiro semanario e logo diario Heraldo de Vigo (1912), antes de marchar a Madrid en 1913 onde foi redactor de España Nueva. Volveu a Vigo para dirixir o semanario La Crónica (1915) e, despois doutra estancia madrileña, se radicou en Vigo en 1917 como redactor xefe de La Concordia, colaborando con El Sol e co semanario vigués La Ráfaga. No diario Galicia (1922) foi a man dereita do director Valentín Paz Andrade, onde escribiu algúns dos seus máis interesantes artigos. Tras unha experiencia dun ano en Buenos Aires traballando nunha consignataria, onde colaborou coa revista Céltiga, volveu en 1925 para incorporase á redacción de Faro de Vigo até as vésperas da súa morte e colaborar de forma intermitente en Vida Gallega.

Autor de centos de páxinas sobre Vigo, Lustres teimaba en que «Vigo debía contribuír eficazmente a que os aluvións cos que se formou o seu corpo urbano, se sedimentasen para que a alma cívica nacese». O. 31 de outubro de 1928 publicou un dos cantos máis aguzados sobre Vigo: «O galeguismo vigués non rifou nunca co sentido deportivo británico, nin co método filosófico alemán, nin coa modalidade práctica catalá. Fixo seu o fútbol importado polos oficiais do Cable Inglés e bautizou o seu equipo representativo co nome de Celta. Aprendeu dos cataláns a salgar as sardiñas, e os netos dos salgadeiros, chegados de Massnou, de san Feliu, de Mataró son vigueses con apelido catalán…»

Tras o 18 de xullo, Lorca e Lustres foron detidos decontado polos facciosos. Federico na tarde do 16 de agosto na casa (que cría segura) das irmás do seu amigo o poeta Manuel Rosales, todos membros de Falanxe, da que saíu en pixama conducido por Ramón Ruiz Alonso, que fora deputado da CEDA. Lustres foino na súa casa da rúa Luis Taboada de Vigo, hai outra versión que afirma que na propia redacción de Faro de Vigo, semanas antes do 27 de agosto de 1936, data na que causou baixa en Faro de Vigo. Preso no frontón de María Berdiales, habilitado como cárcere, antes de que fora trasladado ao campo de concentración da illa de san Simón, Lustres recibía a visita diaria da súa dona que o informaba do que ía sucedendo, como a noticia que o 22 de setembro leu en Faro de Vigo do asasinato de Lorca.

Ambos os dous foron paseados. Federico con 38 anos, segundo diversos investigadores, entre o día 17 ao 19 de agosto, hai noventa anos, nun lugar aínda non aclarado, entre os termos municipais de Viznar e Alfacor. Manuel con 48 anos e 32 activo no xornalismo, sería dos presos da illa de san Simón paseados, que como Víctor Fraiz Castellanos (19 anos), Vicente Bautista García (44 anos) e outros seis máis, apareceron o 10 de novembro no alto da Concheira de Redondela. Afinidades de Federico e Manuel que hoxe nos conmoven e merecen honra, gratitudes e respecto.

A ollada literaria á traxedia do Pitanxo

/en , , , , , , , , , /por

Dedico o artigo da semana en Faro de Vigo a traxedia do Pitanxo vista dende a ollada literaria da novela El balanceo del Alakran de Eduardo Fernán-López:

«Un pesqueiro pertencente a unha armadora galega naufragou a 250 millas da illa de Terranova en augas NAFO cando participaba na marea do fletán negro. A bordo da embarcación de 50 metros de eslora, construída nun dos estaleiros da ría, traballaban 24 tripulantes, dos que apenas tres foron rescatados con vida en estado de shock hipotérmico polos servizos de salvamento canadianos e varios buques galegos que acudiron ao mayday, recuperaron nove cadáveres e continúan a busca dos doce desaparecidos. O buque navegaba sobre ondas de até dez metros de altura e ventos de máis de setenta nós, sen que a armadora ofrecese un comunicado sobre o sucedido nunha das maiores traxedias da flota galega».

Eis o texto dunha noticia de axencia á que poñéndolle nomes propios e datas correspondería co naufraxio de 15 de febreiro de 2022 do Villa de Pitanxo, o buque de Pesquerías Nores de Marín, construído en 2004 nos estaleiros MCíes, que tras tres anos de investigación e a mobilización teimosa dos familiares das vítimas se xulga este mes na Audiencia Nacional, onde son acusados o capitán e os dous armadores de 21 homicidios por imprudencia grave e dereitos contra os traballadores.

Relato da traxedia reconstruído en crónicas de investigación pola xornalista Lara Graña de Faro de Vigo, que polo seu detalle, composición e vontade de estilo, como pola procura paciente da verdade do sucedido merecerían ser reunidas nun libro. Crónicas que dende as informacións de outubro de 2022 desvelaron graves deficiencias nunha embarcación que nunca debeu saír de porto por ter prohibido faenar onde se fundiu, unha zona de formación de xeos, como polas condicións de traballo e de seguridade precarias dunha tripulación sometida a xornadas de vinte e horas, entre outras carencias.

Porén, este texto inicial serve tamén para presentar un achegamento dende a ficción ao naufraxio do Villa de Pitanxo realizado por Eduardo Fernán-López na excelente novela El balanceo del Alacrán (Destino 2025). Un thriller no que son imaxinadas tanto as situacións creadas como o carácter dos responsables do naufraxio en augas canadianas do Alacrán, na ficción propiedade do conglomerado empresarial Barros. Movéndose polo Vigo actual de Caballero, o inspector Tristán Negreira, de inequívoca afouteza celtista, e a subinspectora Virginia Almeida, membros do Grupo de Homicidios da comisaría de policía de Vigo, investigan un crime dobre, do que son vítimas o presidente da armadora do Alacrán e a súa filla única cando o visitaba de forma ocasional a casa de Coruxo.

Certo que El balanceo del Alacrán non afonda na investigación do naufraxio do Villa de Pitanxo, mais constitúe unha denuncia esclarecedora das duras condicións de traballo da flota viguesa de longo alcance como alerta sobre os intereses non sempre lexítimos dunha parte do empresariado da pesca que se considera intocable.

El balanceo del Alacrán incorporase ao catálogo do Vigo literario, entre aquelas novelas recentes mellor conseguidas do «Vigo noir», fose polo conseguido deseño do protagonista, o empático e namoradeiro inspector Cabaleiro, pola complexidade dun argumento con numerosas subtramas, sen menoscabo dalgúns tributos literarios, como o de saber que o amado Leo Caldas continúa tomando as xoubas espetadas que agora prepara Poldo no Elixio.

Xaora, tamén é valiosa a incorporación ao Vigo literario do escritor Eduardo Fernán-López, nacido en Villalpando, Zamora, e vigués dende hai unha década, de quen coñeciamos o seu debut no xénero negro con La dentellada (Titanium, 2021), coa que obtivo unha excelente acollida. Novela protagonizada polo inspector de policía vigués Martín Brétema que trasladado a Zamora, cando comeza unha relación sentimental cunha xornalista de La opinión de Zamora, terá que investigar o asasinato dunha rapaza no marco da protesta que reclama a conservación da histórica Panificadora de Villalpando. Unha cara descoñecida do Vigo literario, a exportación de personaxes a outras localizacións.

Coñeciamos a Eduardo Fernán-López polas súas excelentes crónicas en Zenda, sobre a experiencia da utópica da cidade dos muchachos de Ourense, animada polo padre Silva, ou sobre a peripecia do empresario ourensán da automoción Eduardo Barreiros. Textos documentais que, como as súas dúas novelas policiais viguesas, engaiolan pola súa escrita coidada e polo seu corrosivo e atractivo solimán temático.

Recomendo esta sorprendente novela viguesa que imaxino terá continuidade decontado como serie policial. Como parabenizo os textos da xornalista Lara Graña en Faro de Vigo sobre a traxedia do Villa de Pintaxo, que foron claves para que as vinte unha familias das vítimas tivesen a busca, a verdade, a xustiza e a dignidade que veñen reclamando dende hai catro anos.

A desfeita de Sesma

/en , , , , , , /por

Imaxinabamos que na súa cuarta tempada Claudio Giráldez sería capaz de superar o meigallo do partido inaugural, que dobrega adoito ao Celta, incapaz de gañar, sexa cal fose o rival, nas súas estreas en Balaídos. E o que é a súa primeira consecuencia: darlle o primeiro desgusto a un celtismo sempre prudente coas vitorias como atento á esperanza do ano que ven, como a cantou A Roda na súa foliada do Celta: «sempre andan dicindo que o ano que ven e chega outro ano e pasa tamén».

Pois despois do que vimos no serán do xoves, tampouco Claudio foi capaz de evitar o meigallo e iniciar a 26/27 cun triunfo na nova alfombra de Balaídos, castigada polo chuvascada. Durante a primeira parte o Celta cumpriu o obxectivo do plan de partido, pero na segunda deuse un trompazo de coidado. Fracaso deportivo que non se pode xustificar pola falta de preparación na pretempada, ausencia de fichaxes, que non é momento de valorar, nin sequera polo estado do terreo de xogo, mudado en tempo récord pola coidadora do xardín celeste, o que merece todas as beizóns. O certo é que o Celta fixo unha segunda parte patética que arruinou outro inicio de liga.

Abondaron dúas xogadas pouco afortunadas en apenas doce minutos para estragar un partido que comezara de marabilla cun gol de Aspas dos seus, de alta escola e fermosa factura, eliminando rivais e xutando raso ao pao máis longo, onde o gardameta non pode chegar. Cun tanto para non esquecer, o Merlín de Moaña reivindicábase no inicio en Balaídos da que será a súa derradeira tempada, na que non renuncia a saír no once de gala, asumindo a responsabilidade da capitanía e de formar parte da tripleta atacante con Pablo e Williot, renovada con respecto á que xogou en Mestalla.

No entanto foron poucas as outras novidades de Claudio, coa excepción da incorporación de Moriba e a ausencia de Carreira, o que deixou as bandas para os nosos Javis, Galán e Rueda, que por desgraza non tiveron a súa mellor tarde. Nin o estremeño, a quen sinalaron penalti nunha man aparentemente fortuíta, ademais de non entenderse para nada coa complexa sintaxe de Williot, nin o malagueño, tampouco estivo para botar foguetes, pouco participativo no xogo, algo atrevido na circulación do balón, mais incapaz de sincronizar a súa carreira coa de Pablo Durán, imprecisións que semellan comprensibles pensando no teatriño que a pasada semana se formou co seu traspaso ao Nottingham.

Por ventura, no inicio da primeira parte, Miguel Román facilitou coa súa batuta invisible que todo fluíse, a pesar de que polas bandas o xogo celeste non rulaba. Outro cantar ben distinto foi cando no 51´, a comezos da reanudación, o Celta quedou en inferioridade, tras a expulsión de Marcos Alonso, o valadar celeste que non chegou como e cando debera a un balón dividido que xogaba a Iker Muñoz. Unha entrada fea, mais nada doutro xoves, que o VAR, moi severo co Celta, que até entón apenas fixera dúas faltas, por máis dunha ducia do Osasuna, aconsellou a Sesma López que mudase o cartón amarelo por outro vermello, tal como fixo. E nesa decisión arbitral naufragou o Celta, que tardou doce minutos en irse a pique.

Mentres Starfelt substituía a Iago, coa intención de darlle consistencia a medula, o primeiro balón que os navarros chimparon a área serviu para que Kike Baraja empatase, gañándolle a posición a Rueda. Unha calamidade, a que dez minutos despois contribuíu Galán coa súa man involuntaria, que Sesma non dubidou en asubiar como claro penalti. Budimir nesta ocasión non errou e colocou aos rojillos por diante.

Faltaban 25 minutos e Claudio foi metendo no campo todo o que dispoñía. Carreira mellorou cento por cento o compromiso e a fiabilidade de Galán; Jones entrou mellor ca Rueda e Jutglá abriu o espazo de creatividade que Durán non intentara. Mais xa era tarde para arranxar a desfeita de Sesma López que no 8´ do tempo engadido deu un recital de indecisión cando concedeu e anulou un gol do Osasuna. O Celta foi vencido por dúas decisións arbitrais moi polémicas e interpretables, o que é lexítimo e inevitable na competición, mais que tamén abre o debate sobre a equidade destas decisións cando resultan tan determinantes para o resultado.

Con todo, estes tres puntos perdidos constituirán un maior acicate para o partido do domingo co Athletic que na terceira xornada xa chega tan necesitado coma o Celta. Xaora esta tempada o Celta xoga con dous cadros, e se nos doe o de Claudio, tamén podemos gozar coa fortuna do de Fredi, como sucedeu fronte o Andorra. E, se non abondase, estimulante foi o sorteo de Europa League, que nos levará a xogar contra grandes como o Celtic en Glasgow, un partido para a historia do celtismo, ou recibir outra vez á Juventus, lembrando aquel catro cero histórico de 2000. Marabillas para o celtismo que nesta tempada non daremos feito con tantas emocións!

Publicado en Faro de Vigo: 29/08/2026

Vigo, cidade das ilusións

/en , , , , , , /por

Dedico o artigo da semana en Faro de Vigo a situación das infraestruturas e proxectos estratéxicos de Vigo:

Foi o escritor Paul Auster quen escribiu que «mudar de opinión é unha das cousas máis fermosas que a xente pode facer», admitindo, ademais, que o «trasacordo» é atribuíble máis a evolución do noso criterio que en deixarse convencer ou admitir que estabamos errados no que antes defendiamos. Iso foi, quizais, o que lle sucedeu a Luisa Sánchez, a vicepresidenta da Deputación de Pontevedra, cando propuxo un «pacto por Peinador» entre todas as administracións, no que a súa achegaría 200.000 euros por conexión aeroportuaria. Tras o fracaso dunha coordinación de rotas en clave galega, coma se dun único aeroporto con tres terminais conectadas se tratase, a incansable lideresa popular viguesa admitiu o que nunca fixera responsable ningún do seu partido: a deputación pontevedresa ten cartos para traer a Peinador máis voos no marco dos plans de Aena. O que se traduciría en incrementar os enlaces con Barcelona, recuperar os de Bilbao, Valencia e Sevilla, así como as conexións internacionais con Londres, París, Ámsterdam e Milán, até agora reservadas ao aeroporto Sã Carneiro do Porto, cando anuncia a enésima ampliación da súa terminal e o incremento de viaxeiros.

Certo é que tan relevante mudanza de criterio da activa candidata do Partido Popular a alcaldía de Vigo o máis probable é que quede en auga de castañas, por exceso de entusiasmo ou precipitación do anuncio, como xa lle sucedeu ao PP vigués noutrora con aquela montaña encantada presentada á prensa nesta cidade das ilusións. Mais a peza que move Sánchez, despois de dúas décadas de liderado hiperbólico e polarización con Feijoo e Rueda, obriga a Caballero a responder e abre un vieiro para recuperar o valor da política e da confrontación de pareceres. Secasí, oxalá que as populares recuncasen na estratexia normalizadora e Ana Ortiz, a delegada en Vigo da Xunta de Galicia, anunciase que tamén hai cartos suficientes para que Vigo se integre canto antes no sistema de transporte metropolitano terrestre e marítimo, rematando cunha inxustificable discriminación económica as 600.000 persoas que vivimos na area funcional de Vigo. Outrosí podería suceder se o goberno de España correspondese, sequera en forma de estudos preliminares, e abrise o primeiro cartafol do proxecto do tren metropolitano de Vigo (TMV), o «cercanías galego», chamado a protagonizar a mobilidade interior na década de 2040 en diante.

No caso de que quedase aberta a estratexia política de negociación do concello de Vigo co resto das administracións (deputación, Xunta, autoridade portuaria, universidade e goberno de España) abriríase unha interesante e novidosa axenda na que o desenvolvemento das infraestruturas estratéxicas é o tema principal, como é adoito no Vigo dos últimos cento cincuenta anos. Cómpre superar o conformismo cando se fala da saída sur ferroviaria cara Portugal, proxecto transfronteirizo con escasos avances. Outrosí sucede sobre a conexión directa de alta velocidade con Ourense, que evite a actual reviravolta por Santiago, para a que despois de máis dunha década de estudos de impacto medioambiental resultou inútil o acordo político arredor da inviable variante de Cercedo. Alternativa que parece sensato abandonar e estudar a proposta por un grupo de ferroviarios de trazala por Mondariz seguindo o río Tea. Como sería razoable valorar as posibilidades de modernización da Liña do Miño, que Adif xa puxo en marcha cun orzamento de 265 millóns no súmmun da incoherencia do Ministerio de Transportes. Como outro caso no que Vigo se xoga moitas das súas ilusións é conseguir para o porto a súa declaración como nodal da Rede Transeuropea de Transporte (TEN-T), entrando a formar do grupo máis selecto de cidades portuaria europeas, o que precisaría de conexión intermodal coa terminal ferroviaria da Plisan, diante da imposibilidade urbanística de que o tren chegue á terminal de Bouzas.

Foi tamén Paul Auster quen dixo que «todo pode mudar en calquera momento, de repente e para sempre». Mudanza de raíz pola que a Xunta cedeu (de forma sorprendente) os terreos da abandonada estación de autobuses ao concello. Mudanza pola que agarda outra lista de proxectos estratéxicos vigueses, nunha primeira instancia máis pendentes dos acordos entre as administracións que dos cartos para desenvolvelos. Agarda dende hai dúas décadas a construción da biblioteca do estado no barrio do Chouzo. Agarda o edificio dos antigos xulgados a súa reconversión en sede para o potente asociacionismo vigués. Agardan os edificios Siemens e Faraday no Campus do Mar de Teis a aceleración das súas obras, no horizonte da súa apertura en 2031. Como é imprescindible comezar xa o debate político e social sobre como ampliar o Hospital Álvaro Cunqueiro e a rede infradotada de atención primaria desta cidade das ilusións.