Celtiña celtista

/en , , , , , , , , , /por

Cunha vitoria clara sobre un Sevilla salvado, o Celta pechou a tempada, quizais a mellor das tres de Claudio Giráldez. Un Celta xiraldino que competiu con gran nivel na Liga, onde obtivo unha extraordinaria sexta posición, igualando a mellor conseguida hai unha década, como tamén foi excelente o desempeño na Europa League, onde chegou a cuarto finalista e fixo partidos memorables. Tempada na que o cadro técnico de Giráldez enriqueceu o seu xogo propositivo, con variantes e mesmo alternativas, ás que non foron alleos grandes triunfos como visitante, incluídos os do Bernabeu e do Metropolitano, un dos tres mellores do campionato, como non se poden esquecer a súas dificultades en Balaídos, como un dos peores locatarios, que fixeron rosmar a sempre esixente bancada do Fragoso.
Tempada, ademais, na que se consolidou o modelo de xestión da presidenta Marián Mouriño, enraizando o club na súa identidade de equipo de Galicia. Un modelo alternativo á deriva errática, na que o Celta caera co sobrevalorado Benítez, capaz de reconectar co proxecto deportivo de canteira como coa tradición galeguista dos fundadores. Unha arriscada viraxe comunicativa de 360 graos, non exenta de riscos e do pagamento de peaxes inevitables da xestión anterior.
Etapa da presidencia de Carlos Mouriño na que merecen ser destacadas as súas once tempadas consecutivas en Primeira que, coa vindeira, serán xa quince, superando aqueloutra xeira do Celta de posguerra de 45-46 á 58-59. Como, outrosí, colocar ao Celta na décima posición da clasificación histórica, entrando a formar parte do selecto grupo de equipos que superan os dous mil puntos e as sesenta participacións ligueiras. Logros que sitúan ao Celta como o club histórico do fútbol galego, moi por diante do Deportivo, ás portas de derbis futuros, que darán alicientes ao celtismo galeguista.
Na noite do sábado, o celtismo, como Claudio Giráldez e o cadro de xogadores, sabían que a madurez do proxecto esixía recuncar si ou si na Europa League, a competición favorita do Celta. E había que facelo gañando, sen agardar a calquera outro resultado, para continuar facendo historia. Con esa intención, o adestrador porriñés sacou un dos seus once preferidos: a súa defensa habitual de canteira con Marcos Alonso de referente, o tridente atacante de Williot, Borja e Iago e a estrutura media de carrileiros profundos, Carreira e Rueda, e medios potentes, Moriba e Fer López. Equipo que saíu decidido a construír dende as biqueiras de Javi Rodríguez e Yoel Lago, unha feliz revelación de madurez e carácter das oito últimas xornadas.
Por desgraza, ao Celta axiña se lle notou que chegaba ao derradeiro exame coas forzas xustas e non era capaz de saír en superioridade, coa excepción das carreiras de Javi Rueda que por desgraza nunca atopaban rematador. Foi a da primeira sesión un pobre balance para un Celta obrigado máis a defenderse ca de crear superioridades no eido sevillano. Durante o intervalo, Claudio debeu de erguer a voz e obrigou aos seus carrileiros a abrir todo o campo posible. Foron quince minutos excepcionais. Un Celta transformado en tsunami, dirixido por un potente Fer López, o mellor dos celestes, que activou as súas pezas e comezou a producir xogadas combinadas preciosas. Un fútbol electrizante e fermoso, que nos lembrou a de partidos memorables como o de Chamartín, un asedio atacante afouto e incansable, que puido traducirse en media ducia de tantos. Por ventura, gol chegou no 51’, froito dun xutazo de Moriba (por desgraza, probable primeira venda á Premiere) dende moi lonxe da frontal que bateu nun defensa, o que confundiu ao gardameta Nyland.
Co marcador por diante, baixo a treboada que a AEMET anunciara para catro horas antes, os de Claudio acurrularon aos sevillistas. Williot finalizou un ataque cun xute que se desviou uns centímetros do pao. Fer López non chegou a un gran centro de Carreira que, a seguir, recolleu un rexeitamento que transformou nun globo de precisión que bateu na cruceta. Aspas moi xeneroso deixou un balón para que Borja incrementase a súa conta goleadora… Con semellante avalancha, os visitantes, un pouco desmotivados, decidiron salvar os mobles para evitar males maiores. Certo que o Celta cos cambios tamén se organizou para defender o resultado. Xaora, os minutos finais foron incertos, xa que os visitantes tiraron de orgullo con chegadas que obrigaron a dúas grandes intervencións de Radu. O celtismo, sempre paciente e humilde, agardou ao desconto para expresar a súa ledicia e orgullo pola proeza europea cantando «A rianxeira», o himno reservado só para as grandes ocasións.
Así é o Celtiña de Claudio, afouto, humilde, paciente, responsable, intenso, disciplinado, xeneroso no esforzo, un «Celta europeo», sintagma equivalente a «Celta claudio» ou «Celtiña celtista». Gratitude para este Celta que tanto nos emocionou desde o mes de agosto. Coma sempre o de sempre: ala Celta!
Publicado en Faro de Vigo: 25/05/2026

Begoña Caamaño, escritora viguesa

/en , , , , , , , , , , , , /por

Dedico o artigo da semana en Faro de Vigo á homenaxe que o 17 de maio se lle fixo á escritora Begoña Caamaño:

A celebración do día das letras galegas dedicado á xornalista e narradora Begoña Caamaño Rascado non estivo exento de polémica. O fraco entusiasmo dos responsables da Consellaría de Cultura pola autora de Circe ou o pracer do azul (Galaxia 2009), chegando a modificar un dos carteis premiados da exposición enviada aos centros escolares, deseñados polo alumnado do IES Castelao do Calvario, uniuse a lamentable negativa do pleno do concello de Vigo a outorgarlle a Medalla da cidade á escritora nacida en 1964 na rúa de Cataluña. Ademais de non contar, polo momento, con resposta á proposta do grupo municipal do BNG de Vigo de lembrar co nome da activista viguesa a praza do Calvario onde conflúen as avenidas de Jenaro de la Fuente, Aragón e Aeroporto, eidos da súa primeira infancia, onde grazas ao fermoso relato de Ramón Nicolás sabemos que «perdeu un zapato na lama». Sexa como fose, desaprovéitase unha oportunidade preciosa, como ten sinalado a escritora María Reimóndez, de poñer un foco potente nunha autora cunha visión crítica feminista, que contribúe a darlle visibilidade na sociedade en xeral, cando está cada vez máis desconectada da lingua galega.

Vigo, «onde nacín, me criei, onde están as miñas raíces e tamén boa parte dos meus afectos primeiros e eternos e boa parte das miñas referencias culturais», foi a cidade amada, confesou cando presentou a súa segunda novela, Morgana en Esmelle (Galaxia 2012), na feira do libro viguesa na praza de Compostela. Segunda de catro irmáns dunha familia traballadora, o pai Roberto, administrativo de Citroen, a nai Carmen lles lía poema a ela e a Beatriz, como ao maior Roberto e o pequeno Javier. Criáronse na finca da bisaboa en Riomao, un espazo de liberdade, que como tantos eidos vigueses desaparecerían co medre urbano, neste caso polo trazado da rúa Jenaro de la Fuente. Días de infancia que Begoña recordará polas tardes de cine no Palermo e no Avenida, polos xogos no mercado ou polas clases na academia de María Ferrín, onde aprendeu a ler aos sete anos, onde era profesora a escritora María Xosé Queizán, que lle aprendeu a canción de George Brassens «Le petit cheval dans le mauvais temps».

A familia trasladouse en febreiro de 1976 a un piso da rúa Redondela do novo barrio de Coia, onde Begoña e Beatriz rematarían a EXB no Colexio Amor de Dios e farían despois o Bacharelato no Instituto de Coia-2, hoxe IES Alexandre Bóveda. Anos de adolescencia que coinciden co Vigo de aceiro e mel da reconversión industrial, do conflito dos pases pro bus, do desastre das drogas e do nacemento da iniciativa «A Bouza é nosa» polo movemento veciñal do Cristo da Vitoria. Celme vigués onde se formou a Begoña, estudante de Maxisterio (1982-1985) na Escola da Igrexa da Avenida de Madrid. Mais nunca exercería de docente, xa que foi a radio a súa vocación e profesión, desde que no verán de 1985 entrou en Radio Noroeste, a nova emisora viguesa que comezara a emitir dende a rúa do Príncipe, onde amizou con Maika Aguado e Amanda Álvarez, compañeiras dende entón para toda unha vida. Experiencia radiofónica, continuada en Radio Popular (1986-1988), onde traballou como reporteira da redacción de informativos micrófono en man, cubrindo a folga das mulleres de Álvarez en Lavadores, forxando o seu carácter de xornalista a pé de rúa, naqueles anos de mobilizacións dunha cidade que non renunciaba ao seu ADN obreiro, pesqueiro e industrial. Begoña contribuíu, con outras compañeiras de xeración, a ampliar, formas, enfoques e diccións dun oficio que naquel Vigo de Soto, tamén da movida musical e do desencanto, precisaba observar e informar da realidade en toda a súa amplitude. Tras incorporarse o 1 de abril de 1988 na delegación de Vigo da Radio Galega, incorporouse un ano despois á redacción da emisora pública da que formou parte até o seu pasamento en Compostela o 27 de outubro de 2014.

Activista política feminista e pacifista, viaxeira e xornalista sen fronteiras, como narradora reescribiu de forma admirable os mitos clásicos e artúricos, para darlle voz ás mulleres, para abordar o mundo concibido dende o feminismo. Escritura que nun texto precioso, «Por que escribo?» (2010), lido nunha conferencia sobre Circe na Universidade de Vigo, xustificaba pola súa condición de lectora, que lle permitía esconxurar a dor, escorrentar a soidade ou atopar as palabras que definisen a súa ledicia. Caamaño lía e escribía polo seu desexo de descubrir mil mundos, «leo –nas súas palabras– porque quero cambiar ao mundo, leo porque necesito facer habitable o meu mundo».

Existen mellores argumentos para outorgarlle por unanimidade a esta primeira escritora viguesa homenaxeada un 17 de maio, un recoñecemento da súa veciñanza, como a medalla da cidade, a súa inclusión no rueiro ou sequera dándolle o seu nome a unha das novas bibliotecas?

O Vigo de 1936

/en , , , , , , , , , , /por

Dedico o artigo da semana en Faro de Vigo á publicación de Álbum fotográfico. Vigo 1936 de Juan Carlos Abad Gallego (IEV 2026):

Entre as publicacións que para celebrar o día do libro presentou o Instituto de Estudos Vigueses (IEV), que preside Mercedes Bangueses, destaca o álbum fotográfico Vigo 1936, testemuño visual excepcional, custodiado durante décadas pola familia Martínez González da rúa Real, o que permitiu se conservase case completo. Álbum inédito que permite coñecer a vida cotiá antes, durante e despois do alzamento e nos días difíciles da posguerra, como se refire a aquel momento o escritor Juan Farias nas súas crónicas de media tarde.

319 fotografías, máis outras trece desaparecidas, sacadas a maioría, en 1936 cunha cámara fotográfica, Zeiss Ikon Ikonta pregabre, cun obxectivo de 35 mm, é moi probable que por Hermógenes Argüelles Lareu, fotógrafo que no Anuario de Vigo de 1935 anunciaba o seu estudio na rúa Policarpo Sanz 44. Enxeñeiro de profesión, destacado fotógrafo amateur, inventor autodidacta de artefactos, era moi coñecido como presidente do Moto Club Vigo, organizador do «Rally dos Mil quilómetros», mais sobre todo por ser instalador dos equipos cinematográficos sonoros de Zeiss Icon, entón a marca de maior fiabilidade, coa que dende 1933 se proxectaba no cine Odeón na praza de Urzaiz.

Legado fotográfico estudado polo historiador Xoán Carlos Abad, autor dun longo texto informativo de extraordinario interese, unha crónica do acontecido en 1936, que permite identificar os espazos e acontecementos fotografados por Argüelles, recoñecer rostros de personaxes e, sobre todo, ilustrar o vivir cotiá da cidade desde a ollada, que non puido ser inocente, dun militante da Falanxe viguesa duns corenta anos, cuxo maior heroísmo foi participar nunha marcha de abastecemento á fronte de ida e volta e en diversas actividades públicas, como as misas de campaña e outras concentracións e desfiles nos que participaba como fotógrafo.

Presidente que foi do IEV durante os quince últimos anos, nos que desenvolveu unha xestión moi brillante da entidade, tanto na incesante produción editorial como na organización en Vigo da asemblea de centros de estudos locais, ademais de ser o primeiro e principal investigador dos acontecementos de 1936 en Vigo, con libros de referencia como Cen personaxes entorno a unha guerra. A República e a Guerra Civil na comarca de Vigo a través dos seus protagonistas (IEV 2008) ou O soño crebado. Da República á Guerra Civil en Vigo e na súa bisbarra (IEV 2019), Abad ocúpase de explicar a complexa cronoloxía do álbum, xa que apenas 138 das fotos da colección, menos da metade do material, teñen algún tipo de data.

Secasí, o autor d´A volta a Vigo en 80 lecturas. Unha aproximación á historia da bisbarra viguesa a través do seus textos (IEV 2013), achégase co seu potente gran angular de ollada de arcea ao territorio da microhistoria e ofrece as atractivas vistas xerais daquel Vigo da Segunda República que conservaba todas as praias da súa beiramar do Areal a Coia, incluída a cuncha de San Francisco; unha cidade que ampliaba o seu perfil portuario, da Laxe ao porto e mercado do Berbés, que se preparaba para recibir o monte do Castro e a Finca da Marquesa e o Pazo de Castrelos para convertelos en futuro museo e xardíns urbanos. Xaora, Abad, non renuncia a comentar os detalles nin a ofrecer historias cotiás de viguesas de nome descoñecido tanto no seu texto principal, no que vai enfiando as fotos do álbum de Argüelles, redactado ao xeito dunha crónica case novelesca daqueles días de terror, como nas sorprendentes notas de rodapé, auténticas marabillas de erudición viguesa que explican o contexto no que foron sacadas as imaxes.

A pesar de que Abad non renuncia a explicar as imaxes de Argüelles tomadas con anterioridade a 1936, a cerna do libro radica nas fotografías dos escenarios do golpe de estado, como a barricada da Casa do Pobo ou a Torre de Estanislao Núñez, que aparecen a carón daqueloutras pezas que representan certa normalidade daquel verán vigués onde se celebraron as festas populares de San Xoán do Monte e Cabral, onde participou o cuarto de Airiños de Cabral do gaiteiro Constante Moreda, que meses despois sería fusilado no Castro. No entanto son as fotos de Argüelles e os textos de Abad sobre a misa de campaña na Alameda do 16 de agosto, a concentración no estadio de Balaídos do 30 de agosto para celebrar «a reposición da bandeira bicor», as xuras de bandeira e os desfiles posteriores de requetés, falanxistas e balillas polas rúas do Príncipe, Colón ou Policarpo Sanz as que máis poden sorprender nesta completa crónica dunha cidade tomada polos militares fascistas.

Recomendo vivamente este Álbum Fotográfico Vigo, 1936 de Argüelles e Abad, un libro capaz de mudar a historia en memoria compartida, cando a vida cotiá petou coas contradicións dunha cidade arrasada polo fanatismo fascista e o seu terror branco.

 

Bofill, o debuxante do Faro

/en , , , , , , , , , , , , , , , /por

Dedico o artigo da semana en Faro de Vigo ao pasamento de Bofill, o debuxante de Faro:

O pasado día 19 de abril morreu con noventa anos Pedro Ruiz Bofill, profesor e debuxante do Faro de Vigo durante catro décadas. Nacido en Barcelona en 1936, confesoulle a Félix Caballero nunha longa entrevista que chegara a Vigo con apenas 24 anos, grazas a que o seu irmán, que montara aquí unha óptica, o avisara de que Faro precisaba un debuxante. Pedro mudouse a correr de Madrid, onde aprendía o procedemento de entintaxe nun estudio que traballaba para a editorial Rollán, a que logo sería mercada por Bruguera e que publicaba con éxito a colección policial «Aventuras del F.B.I.». En Faro de Vigo comezou a traballar tanto para o xornal, entón dirixido por Francisco Leal Insua, como para a imprenta onde deseñaba carteis, trípticos e todo tipo de anuncios publicitarios. Ao xeito das tiras de Alex Raymond, o creador de Flash Gordon e o detective novaiorquino Rip Kirley, Bofill debutou nas páxinas do decano en 1960 cunha tira diaria policial, cuxos guións escribía o inesquecible e cultísimo Francisco Pablos.

Xaora, foi a súa páxina primeira ilustrada en Faro, a que a finais de xaneiro de 1961 dedicou ao secuestro do Santa María por un comando galego-portugués. Dende entón, sempre no cadro de persoal de Faro, Bofill ilustraría milleiros de páxinas e publicaría, sendo directores Cerezales (1961-1964) e Cunqueiro (1965-1970), centos das súas caricaturas, que consideraba só podía facer cando coñecía os aspectos máis esaxerados do personaxe. Como salientou Rafa López no seu excelente obituario en Faro, Bofill compartiu o traballo xornalístico coa súa vocación de profesor de debuxo, formado, primeiro en Madrid con Carlos Sáenz de Tejada, logo, na década de 1980, en Bilbao, onde se licenciou en Belas Artes, na especialidade de pintura e escultura. Con esa credencial superou as oposicións de acceso á función pública, como profesor de Plástica durante anos no IES de Chapela, tamén o seu primeiro director, durante 1992.

No entanto, Bofill pasará a historia da cultura galega como un dos pioneiros da banda deseñada, desde que en 1962 publicou na revista Vida Gallega, entón dirixida por Álvaro Cunqueiro e cuxa cabeceira fora adquirida por Faro de Vigo, a súa primeira historieta: El tesoro de Rande (1962), á que seguiu, o seu primeiro libro, Historia da Reconquista de Vigo (1977), sobre un guión de Lalo Vázquez Gil. Aquelas cinco pranchas, en formato comic book (17 x 26 cm), grampadas e impresas a cor, abriron o vieiro da utilización da narrativa debuxada para ofrecer información histórica de forma atractiva e visual. Bofill coa eficacia narrativa do seu debuxo de liña clara, ao xeito do cómic belga, e a súa habilidade para empregar diversos planos e recursos expresivos, abriu unhas posibilidades que ensaiaran tamén Reimundo Patiño e Xaquín Marín.

Bofill deu outro paso creativo con «As aventuras dun neno galego», a que consideramos a primeira serie do cómic en galego dirixida a lectorado novo. Con guións de Xesús Franco e asesoría histórica de Hidalgo Cuñarro, o proxecto nacido en 1983 nas páxinas d´«A pizarra», o suplemento de educación de Faro de Vigo, ampliouse a tres álbums de 60 páxinas, editados pola Consellaría de Educación e Cultura: Os homes do fin do mundo (1985), Os fillos de Breogán (1985) e A grande viaxe polo río (1988). Proxecto que deu pé a outro máis ambicioso, que lle levou varios anos debuxando de forma incansable: A historia ilustrada de Vigo (1996-1997), publicada en 72 fascículos por Faro de Vigo, nos que Bofill fixo 432 pranchas sobre textos preparados pola redacción do xornal.

Outra das proezas creativas de Bofill foi a súa colaboración con Serigrafía Galega de Álvaro Álvarez Blázquez, deseñando a maior parte das portadas da colección «O Moucho» da editorial Castrelos de Xosé María Álvarez Blázquez, aparecidas entre 1967 e 1983. Bofill aproveitou as posibilidades técnicas das tintas planas da serigrafía para ofrecer un deseño de portadas de gran unidade formal ao tempo que moi diverso pola súa facilidade para caricaturizar en situacións humorísticas, onde asoma a retranca dun «galego», ao que se lle quere icona de galeguidade. Así deixou Bofill portadas inesquecibles como a de Catecismo do labrego (1967), Sal e pementa (1968), Retorno a Tagen Ata (1971) ou A pega rabilonga (1971), entre outra que competían entón coas portadas de Xohán Ledo en Galaxia ou de Isaac Díaz Pardo en Ediciós do Castro.

Fose este novidoso traballo de deseño de portadas, fose o de autor pioneiro de centos de pranchas de narrativa debuxada, fose o labor formativo que deixou pegada sempre entrañable no seu alumnado, Pedro Ruíz Bofill merece o recoñecemento que a súa cidade de adopción non lle soubo dar. Preparar unha mostra do seu traballo gráfico é unha tarefa que non se debería adiar. Os nosos abrazos para a súa viúva e familia.

Reconquista fiel

/en , , , , , , , , , , , /por

Dedico o artigo da semana en Faro de Vigo a publicación de Fidelidade viguesa (Instituto de Estudios Vigueses, 2026) de Jorge Lamas:

A pasada festa da Reconquista foi un éxito: superou todas as cifras de participantes, postos e presenza do folclore, tanto na música popular galega como na exaltación e coidado do vestiario tradicional. Despois de trinta e dúas edicións, a Reconquista consolidouse como a festa popular primeira do Vigo do século XXI, debendo ser recoñecida con carácter internacional pola súa temática histórica e a cantidade de participantes activos. E quen llo ía dicir aos membros da Asociación Veciñal e Cultural Casco Vello de Vigo, presidida hoxe polo incansable Fiz Axeitos, que nos noventa co barrio moi deteriorado tiveron o gran acerto de representar o relato dos acontecementos da invasión francesa e reconquista da vila amurallada de 1809 como mito fundacional da cidade de Vigo.

Éxito veciñal indiscutible, froito da constancia activista teimosa desta asociación, tamén organizadora do entroido e da saída de manueles, tras meses de ensaios, do enriquecemento do argumento da festa e da incorporación de elementos etnográficos e folclóricos, sobre todo da música tradicional galega, onde Vigo é potencia mundial, como da ampliación da súa celebración ao paseo de Afonso e a rúa Elduayen, gañadas para sempre como espazo público peonil.

Reconquista estudada polos historiadores do Instituto de Estudios Vigueses (IEV), como parte da guerra peninsular, entre Francia e Inglaterra, entre os que destacan as achegas do xornalista vigués Jorge Lamas Dono, autor de Historias de Vigo (Xerais 2018), O Vigo que viron os franceses na Reconquista (IEV 2021) e Da Calzada ao Casco Vello (Xerais 2023). Coincidindo coa Reconquista publica A fidelidade viguesa (IEV 2026), libro onde repasa a historia política de Vigo ao fío do seu título de cidade, o seu desenvolvemento de pequena vila á cidade, recoñecida como tal en 1810, tras derrotar ao exército de Napoleón, polo que foi distinguida cos títulos de «leal e valorosa» e, máis tarde, co de «sempre benéfica», a raíz da acollida solidaria a milleiros de soldados retornados en condicións deplorables da guerra de Cuba de 1898.

Lamas repara que no título non aparece documentado o adxectivo «fiel», a pesar de que foi aprobado en 1987 cando a corporación presidida por Manuel Soto aprobou, a instancias do informe de Lalo Vázquez Gil, o cronista oficial da cidade, a proposta de honras, títulos e símbolos. Lamas investiga no que chama a «lea do título», xa que comprobou que «fiel» non estaba presente nos documentos das concesións reais orixinais, sendo incorporada en 1837 e 1841 sen contar con apoio legal, aínda que máis tarde co apoio na súa difusión dos xornais Faro de Vigo e La Oliva. Primeiro esculca no uso deste adxectivo na bibliografía clásica viguesa e logo procura (sen fortuna) a súa presenza nos primeiros documentos vigueses: o do preito entre veciños de Vigo e Canadelo en 1097, onde aparece o nome de Vigo, pasando pola primeira referencia como vila (1234) e o paso da súa xurisdición ao Arcebispado de Santiago, até a súa primeira expansión como vila portuaria durante o reinado de Juan II e o aumento de poboación en 1497 cando Santa María de Vigo adquiriu rango de colexiata. Lamas identifica entre documentos privados do XVII e XVIII fórmulas que adornan o nome da vila de Vigo como «moi nobre e leal», mais sen carácter oficial.

Xaora, a cerna da investigación sobre a suposta fidelidade viguesa atópaa Jorge Lamas no documento do 27 de outubro de 1810 do Consello de Rexencia que lle outorga a Vigo o título de «cidade leal e valorosa», sen esquecer que esta condición a libera do pago dos impostos correspondentes por todos os servizos ao acceder á categoría de cidade. Distinción viguesa que provoca un preito con Tui, que se considera prexudicado economicamente, e se alongará case unha década na que Vigo contará cun apoderado en Madrid para representar os seus intereses na Corte. Lamas conclúe que se ben non hai respaldo legal nin documental para o inclusión de «fiel» no título da cidade, foi legalizada na sesión plenaria do 7 de abril de 1987, como sucedeu co escudo, no que se insire o lema da cidade. Peza heráldica cuxa evolución tamén nace das consecuencias políticas da Reconquista e das Cortes de Cádiz, que o 6 de agosto de 1811, aprobaron un decreto polo que «serían incorporados á Nación todos os señoríos xurisdicionais de calquera clase e condición». O que no caso de Vigo levou a que a corporación solicitase a substitución da cuncha, que representaba ao señorío de Compostela, por unha árbore, a oliveira, representación do novo mundo, onde Jorge Lamas, atopa a orixe do actual escudo vigués, ao que en 1949 se lle incorporaría un toque mariño.

Recomendo estoutra alfaia da historia viguesa de Jorge Lamas, outra chave para entender o Vigo contemporáneo e as raíces da vila milenaria e da cidade centenaria que é.

 

Lix primeiro piar da edición galega

/en , , , , , , , , , , , , , , /por

Coincidindo co aniversario do nacemento do escritor dinamarqués Hans Christian Andersen o 2 de abril celébrase o día internacional do libro infantil e xuvenil. Promovido polo IBBY, do que Galix é a sección galega, neste 2026 correspondeu a oficina chipriota convocar o día co lema «Sementar historias e o mundo floreceu» que recoñece o valor dos libros e da lectura e a súa potencia para mellorar o mundo nun momento tan fráxil e complexo da historia do propio planeta.

Data que constitúe unha oportunidade magnífica para pulsar o estado da Literatura Infantil e Xuvenil (LIX) que tras a pandemia consolidouse como piar da edición galega, tanto polas cifras do volume de edición e facturación como pola calidade e diversidade da oferta das vinte editoras que publican libros infantís en galego, dende as especializadas dende hai case tres décadas (Kalandraka e OQO), pasando polas aparecidas nesta terceira década do século XXI (Aira, Algar, Antela, Boadicea, Bolanda, Cuarto de Inverno, Fosfamina, Patas de peixe, Pepa a Loba, Retranca, Triqueta Verde, Verdemar, entre outras), nun subsector onde continúan tendo un peso moi elevado as coleccións de lecturas graduadas das editoras xeralistas e educativas, como Baía, Cumio, Galaxia, Hércules, Galaxia, Rodeira, Tambre e Xerais.

Abonda con analizar os datos dos cadros, referidos a edición das editoras da AGE en 2024, para entender que a LIX, na que incluímos a edición de cómic, é o primeiro piar do sector xa que supón o 37,60 % dos títulos publicados (321), o 39,80 % dos exemplares impresos (máis de catrocentos mil) e o 39,40 % da facturación (10,84 millóns de euros), conformando ademais o 27,70 % do catálogo (con 6.489 títulos).

Liderado actual que se foi consolidando dende hai unha década, cando as editoras educativas da AGE aproveitaron a súa rede de promoción escolar e aumentaron a súa oferta de LIX coa intención de compensar a diminución do libro de texto e os recortes das axudas para compra de novidades e para a publicación de materiais didácticos.

Unha estratexia que levou a que en 2015 o que chamamos «edición educativa» (texto + lix) supuxo o 75,00 % e a «edición xeral» (literatura + non ficción) o 25,00 %. Porcentaxes de edición que se equilibraron un pouco en 2024 cando a educativa baixou un 70,60 % e a xeral 29,40 %, o que amosa que na última década se consolidou o peso decisivo da edición dirixida aos centros escolares.

Cifras da LIX que poden ser entendidas mellor se comparamos as de 2007, 2025 e 2024, nas que se aprecia que se ben diminúe o volume de edición, tanto de títulos (-31,26 %) como de exemplares  (-62,63 %), como da tirada media (-45,90 %), se duplican tanto os títulos de catálogo como a facturación, o que podemos entender como unha mellora da xestión editorial da LIX. Cifras todas elas que no marco da crise do conxunto do sector, que reduciu tanto vendas como volume de edición, expresan a resiliencia do mercado interior do libro infantil galego, que mesmo comeza a ser atractivo para editoras radicadas fóra de Galicia.

Non dispoñemos de datos do mercado de exportación, liderado de forma indiscutible por Kalandraka, premio nacional ao mellor labor editorial cultural 2012, que publica en sete linguas e posúe selos propios en Portugal e Italia, considerada unha das mellores editoras europeas de LIX. A ampliación deste mercado exterior é un dos retos do subsector, para o que é imprescindible contar cunha estratexia de proxección internacional da que carece a edición e a lingua galega.

Xaora, particular importancia ten na situación da lix actual o éxito do modelo de bibliotecas escolares, tanto no referido ao Plambe (Plan de Mellora) como a proxectos como Biblioteca Creativa ou Clubs de Lectura. Os fondos destinados a estes programas, sobre todo para adquisición de novidades e renovación de coleccións contribúen a incrementar a facturación do sector da LIX, como se reflicte nos cadros. Pola contra, a oferta de libro infantil e xuvenil en galego e en formato epub aínda está moi por baixo da oferta do libro de narrativa, como se pode comprobar consultando o catálogo de GaliciaLe. Outro tanto sucede no catálogo reducido dos programas de lectura inclusiva, sexa de audiolibros e de lectura fácil, para os que a Consellaría de Cultura destinou en 2025 unha partida específica de axudas para promover esta oferta.

Por último, afecta tamén ao desenvolvemento (e visibilidade) da LIX os festivais arredor do xénero e da lectura como O Salón do Libro de Pontevedra, Viñetas desde o Atlántico da Coruña, Hematofesti de Vigo e Culturgal de Pontevedra, xa consolidados e dirixidos a un público familiar. Outro tanto sucede coa proliferación de premios de lix, algúns de moi baixa dotación e edición pouco coidada, entre os que botamos en falta, porén, un premio ao mellor libro infantil e xuvenil do ano, como no seu día foi o Rañolas, que podería ser patrocinado polas catro deputacións e organizado por Galix, para presentalo entre os seus candidatos bienais da Lista de Honra do IBBY.

Publicado en Nós diario: 31/03/2026

Portalén

/en , , , , , , , /por

Dedico o artigo da semana en Faro de Vigo a Portalén:

Foi o etnógrafo e escritor Calros Solla, autor do poemario herba de Vigo (Morgante 2025), quen en 2002, coincidindo co ano Sarmiento, deu conta das trinta estacións míticas do que chamou «Montaña Máxica», entre elas o acervo lendario de Portalén, nos montes Castelo e Seixo, na serra do Cando, localizados entre os concellos de Cerdedo, Cotobade, A Lama, Forcarei e Beariz. Solla documentou con testemuñas orais de cinco petrucios e matrucias, que cando subiron con el ao monte revelaron a existencia no Seixo da «porta do Máis Alá», á que os informantes chamaron «Porta do Outro Mundo», «Porteliña», «Coto dos Chirimelos» ou «Marco da Ventana». Sería en 2005, no libro Almanaque de encantos. Mitoloxía da Serra de Cerdedo (Ediciones Cardeñoso), cando Solla chamou «Porta do Alén» ou «Portalén» a unha pedreira, ou petouto furado, que imita ao monumento de Stonehenge, quizais pola presencia dunha pedra colocada en difícil equilibrio entre outras dúas coma se dun lintel se tratase conformando un oráculo de Samaín frecuentado pola xente no mes de santos e defuntos. Segundo o relato destas testemuñas alí depositaban pan e viño e abeiraban candeas, xa que aos mortos tamén lles sabía a luz, como tributo dos consellos que recibirían dos seus finados, un segredo que de ser revelado viraríaselle rouca a voz a quen o fixera.

Advirte Solla, no seu relato mítico que aquel que atravesase Portalén, debería facelo de norte a sur, estando obrigado a realizalo despois en sentido inverso, a menos que preferise correr o risco de ficar no «Outro Mundo» para sempre. Segundo se pode ler no texto do roteiro da Montaña do Seixo, iniciado por Solla hai dúas décadas, organizado hoxe polo colectivo Capitán Gosende, achegado a Portalén atópase o impoñente «Marco do Vento», pedrafita de seis metros de altura, que imita a un menhir, lugar onde os ventos dan a volta. Na súa proximidade está a chaela da Santa Mariña, onde se celebraba a «feira da nabiña». No roteiro trentino de Solla, unha iniciativa de creación e recreación da mitoloxía popular, a segunda estación é a de «Outeiro do Castro» ou «Castro Ghrande», un pasadeiro soterrado que comunica o rueiro asolagado de Trentiñán, o Castro Ghrande e o Pozo Sangoento, onde se garda unha fermosa moura, un rato e unha galiña choca. O circo da Montaña Máxica péchao a terceira estación, a cimeira do Outeiro do Colo, teito do monte Seixo (1.014 metros) que segundo a tradición é o bandullo dun xigante durmido, tamén miradoiro de privilexio no que se ven as tres Rías Baixas.

Este relato literario, recollido nos libros de Calros Solla, como Monte Seixo. O santuario perdido dos celtas (Morgante 2021), inserido no proxecto de protección do patrimonio natural da Serra do Cando e do inmaterial da sabenza popular que os seus confidentes confiaron ao autor, leva dado pé a múltiples iniciativas. A máis recente a do grupo Treixadura que decidiu titular o seu novo disco co nome de «Portalén». Iniciativa que une a música tradicional galega co proxecto da Montaña Máxica e o santuario pagán de Portalén, promovido por Solla e o colectivo Capitán Gosende. Nome eufónico e musical que axudará a recoñecelo como topónimo e a facer máis visible unha iniciativa de defensa do patrimonio que até agora foi desconsiderada polos concellos da Terra de Montes e pola propia Xunta de Galicia, mais que a pesar de non contar con patrocinio institucional continúa incrementando o seu número de visitantes.

Comentario á parte merece o Portalén de Treixadura, estreado nun concerto máxico de hai dez días no García Barbón, tanto o tema con ese título, cheo de misticismo e sutileza narrativa, como o conxunto do traballo, probablemente, o máis coidado da historia de máis de tres décadas desta agrupación tan singular, un cuarteto tradicional de cinco membros con once voces masculinas, que representan a forza do canto colectivo. Pertenzo dende hai décadas á comunidade de Treixadura, choro con moitos dos seus temas, coñezo o seu repertorio caracterizado pola pulcritude da súa conexión coa raigame da música de gaita ao xeito Rías Baixas, a cargo de tres virtuosos, os mestres Xaquín Xesteira, Pablo Nogueira e Magoia Bodega, en diálogo co acordeón de César Longa e a percusión de Antón López «Toniño» que lle achegan contemporaneidade jazzística ás voces tradicionais do orfeón masculino, un patrimonio da nosa música de raíz. No traballo de 19 temas, aventuro que «Caramuxos», iniciado con moito humor co relato dunha liorta veciñal, axiña pasará a encabezar as preferencias das treixadurás. Outrosí creo sucederá con «Muiñeira da Moa» ou «Foliada do Desdén», na tradición máis xenuína do grupo de temas como «Fisterra», «Se chove» ou «Muiñeira do Santo Amaro». Recomendo a experiencia de facer o roteiro da Montaña Máxica escoitando Portalén de Treixadura.

A batalla invisible

/en , , , , , , , , , , /por

Dedico o artigo da semana en Faro de Vigo ao libro de Gaston Leroux A batalla invisible:

Fanse corenta anos da publicación da tradución ao galego d’ O misterio do cuarto amarelo (Xerais 1986) coa que Gaston Leroux debutou en 1907 no xénero de «misterio en cuarto pechado», a primeira das oito aventuras de Joseph Rouletabille, xove xornalista e detective afeccionado. Como tamén está en galego O fantasma da ópera (Xerais 1998, tradución de Ana Luna e Xoán Garrido), novela gótica publicada en 1910 que acadou grande éxito, unha das primeiras levadas ao cine, na que mestura intriga, humor e fantasía. Porén, aínda non foi traducida La bataille invisible (1917), localizada na Ría de Vigo, publicada en castelán por Aguilar (1950) e recuperada polas viguesas Ediciones Agoeiro (2020), nunha edición promovida por Manuel Seoane Cordal, presidente da asociación Hermérico, prologada por Ceferino de Blas, o último cronista oficial de Vigo.

A batalla invisible forma parte da biloxía que baixo o epígrafe de «Aventuras de Herbert de Renich» Leroux iniciou con Capitán Hyx (1917), na que presenta ao comandante francés do submarino Vingador, a súa réplica do Nautilus do capitán Nemo, que aparece en Vinte mil leguas baixo os mares (Ir Indo 2003, Xerais 2019 ) e A illa misteriosa de Jules Verne (Xerais 2014). A trama d’ A batalla invisible desenvólvese durante a metade da Guerra do Catorce e localízase nas súas tres cuartas partes na Ría de Vigo, augas ou chaira líquida onde se enfrontan as empresas que representan o capitán Hyx e a do almirante von Treischke, que pretenden facerse co fabuloso tesouro de Rande, do que as dúas posúen licenza de busca repartida de forma salomónica polo neutral goberno español: a empresa do temible alemán o Leste, dende Rande á praia de Coia, onde ten no castelo a súa base; a canadiana o Oeste, dende Coia ás Cíes, onde se gorece na illa de san Martiño. Batalla que libran a seis metros oitenta e cinco de profundidade dous exércitos de buzos en cadansúa trincheira submarina. Épica batalla invisible no mar, continuada en terra polos espías de boches e aliados e polo mediador luxemburgués Herbert e Renich, que finalmente remata na Atlántida, milenaria cidade perdida no fondo dos mares, á que se accede máis alá de Cíes, onde se gardan os dous mil millóns de ouro dos doce apóstolos, os galeóns afundidos en Vigo en 1702. Cruel aventura bélica na que Leroux homenaxea a Verne e ao xénero da ciencia ficción, ademais de introducir elementos fantásticos, históricos e de intriga, que conforman unha das novelas viguesas máis orixinais, tanto polo protagonismo da ría como pola descrición recoñecible da paisaxe da beiramar e dos espazos portuarios.

Cando escribiu a biloxía, Gaston Leroux xa visitara Vigo como redactor do xornal parisino Le Matin. En concreto, intentaba conseguir ser o primeiro en entrevistar ao científico e explorador sueco Otto Nordenskjold que, ao seu regreso da proximidade do Polo Sur con outros vinte e tres expedicionarios, faría escala en Vigo procedente de Buenos Aires. Leroux soubo anticiparse ao xornalista sueco Otto Heukvist, que agardaba confiado en Vigo ao seu compatriota para entrevistalo en exclusiva, tras ser rescatado por un buque da armada arxentina. Leroux non perdeu tempo, viaxou a Lisboa e dende alí a Madeira, onde embarcou no Tijuca, transatlántico no que viaxaban os exploradores, e tivo tempo suficiente para saber o que lles aconteceu. Cando desembarcaron en Vigo, Leroux enviou a redacción de París o relato exclusivo nun longo telegrama, mentres Otto Nordenskjold, que permaneceu no buque, atendía a Heukvist e respondía a numerosa correspondencia recibida para el na sede viguesa da Compañía Hamburguesa. Non hai dúbida que Leroux aproveitou ben aquelas visitas de finais de 1903 e comezos de 1904 para coñecer as localizacións da batalla que en 1702 mantiveron na ría as frotas angloholandesa e hispanofrancesa, como para describir a paisaxe con admiración («Oh Vigo, Vigo! Canto tempo estiven contemplando o teu glorioso e enigmático panorama!» «Misteriosa e encantadora baía de Vigo») .

Non consta que Leroux fixera despois outras visitas a Vigo. Xaora, a publicación d’ A batalla invisible foi suficiente para que formase parte destacada do Vigo literario máis cosmopolita. Como outros títulos de enfoques e dirixidos a públicos diversos, mais cos que se podería facer unha Biblioteca literaria de Rande de grande interese para o lectorado vigués como para o internacional. Relación na que ademais das xa citadas, A batalla invisible (1917) e Vinte mil leguas baixo os mares (1870), non poden faltar La escuadra de plata (1935) de Avelino Rodríguez Elías, O Códice esmeralda (2017) de Alberto Blanco Casal, Os Megatoxos e a batalla de Rande (2018) de Anxo Fariña, O albatros negro (2025) de María Oruña e A batalla de Rande (2023), cómic de David Braña e Pablo Prado, entre outros.

O Celta é pequeno

/en , , , , , , , , /por

Na memoria de Luis Ferreiro Loredo.

 Non son moi coñecidos os artigos de fútbol que o poeta Celso Emilio Ferreiro publicou en Faro deportivo en 1963, poucos meses despois da publicación de Longa noite de pedra. Crónicas cheas de humor e retranca como as tituladas «Los prognósticos de don Álvaro», «El fútbol patas arriba», «Goliat y los liliputienses» ou «El Rachapedras foot ball club». Textos nos que, quen fora xogador do Sporting de Celanova, confesa que lle desgusta o fútbol como espectáculo de masas, o que deixou de ser deportista para ser capitalista, o de ser unha diversión dos que o practican para facerse un espectáculo (pagado) dos que o contemplan. Celso Emilio convertíase con estas opinións nun adiantado das críticas actuais ao fútbol moderno, que resumiu no poema «O hincha», escrito en Caracas en 1972, recollido agora no libro Poemáforos (Lusco fusco edicións 2026), no que coa súa retranca afiada resume que a felicidade do seareiro consiste apenas en «berrar gol entre a mesta moitedume». Xaora, para ser xustos co noso admirado Ferreiro, no mesmo libro aforístico cita o verso de Vladimir Mayakovsky, «a felicidade está onde non estamos», o que me leva a acreditar no celtismo inequívoco do poeta e a reescribir un daqueles aforismos manuscritos que enviaba dende o exilio venezolano en tarxetas a Antón Patiño de Librouro: «O Celta é pequeno pero chega até as estrelas».

Escribiu tamén Celso Emilio nas páxinas daquel Faro deportivo dos sesenta (co Celta en Segunda) que «historiar o acaecido nun partido de fútbol é tarefa relativamente doada, sempre que non haxa goles fantasmas ou que o árbitro non estea vendido»; que –salientaba o poeta– o verdadeiramente difícil é «vaticinar sobre o partido seguinte». O que ven de marabilla para explicar o que sucedeu na noite do xoves na catedral do Fragoso, na que o Celta deixou o burato feito para participar nos oitavos da Europa League, aos que regresa despois de nove tempadas. Será moi difícil aventurar o que vai suceder o 19 de marzo en Lyon, contra un dos clubs máis potentes do fútbol francés, un dos máis claros aspirantes a xogar a final de Estambul. Apoiado nunha anovada política societaria promovida pola presidenta Marián Mouriño, que non oculta a memoria do club, é difícil facer vaticinios con este Celta revolucionado pola man do cadro técnico de Claudio Giráldez, que fixo do xogo colectivo, da competitividade interna e da solidariedade do vestiario, a súa principal fortaleza. Un Celta maduro, sen límites nas súas aspiracións, mesmo, por que non?, a de chegar as estrelas para prenderse no corno da lúa.

E para mostra desta madurez deportiva e emocional, o botón que supuxo a traballada vitoria diante do Paok, un curto 1-0, que no reflicte a clara superioridade sobre o equipo macedonio, tanto esta semana como no total da eliminatoria. Unha superioridade alicerzada sobre a defensa, moi consolidada sobre a fortaleza física, seguridade e a tranquilidade de mármore tanto de Starfeldt como de Marcos Alonso, aos que reforza o dinamismo do canteirán Javi Rodríguez. Solidez da cobertura a que contribúe dende a banda Sergio Carreira, outro dos máis destacados na noite do xoves, tanto nos labores de contención como de ataque. A paciencia, a insistencia e a concentración foron as ferramentas coas que Giráldez desarborou aos visitantes que dende o inicio xogaron a aproveitar algún erro da saída do balón dos célticos e a altura dos seus dianteiros nun saque lateral. Certo é que os gregos na primeira parte incomodaron aos celestes (algo espesos) na súa progresión en campo rival, o que non lles impediu gozar de oportunidades claras, nun xute de Aspas (discreto) e noutro cruzado de Matías Vecino (excelente), novidade no once.

Mudou o panorama na segunda, coa presenza de Miguel Román, que substituíu a un pouco afortunado Ilaix Moriba. O xenio de Gondomar deulle ao Celta o sentido e o tempo que o xogo precisaba. Das súas luvas saíron as xogadas decisivas: abriu espazos sobre Carreira, que fixo sociedade con Iglesias. Na primeira, Borja rematou cun xutazo, respondido por unha estricada do porteiro grego. Na segunda, no 62’, Borja ensaiou unha xenialidade de taco, que achegou o balón a Williot (extraordinario) para que finalizase cun lanzamento tan preciso sobre o pao longo que semellaba a pelota se detería antes de superar a liña de meta. Gol marabilloso que pechou a eliminatoria. Con media hora por diante, a madurez competitiva impresa a lume por Giráldez, abondou para inmobilizar ao Paok, incapaz de achegarse nin unha soa vez diante de Radu. No engadido, xogado na área visitante El Abdellaoui puido ampliar o marcador noutro das súas características man con man cos porteiros. O Celta sacaba adiante con aparente facilidade a eliminatoria. Aventuro que os oitavos da Europa League co Lyon permitirán a unha nova xeración de celtistas, os fillos e fillas dos que acompañaron ao Celta europeo de Mostovoi, ilusionarse cos mesmos ollos no porvir dos seus pais. Gran Celta este de Claudio que mellora os nosos vaticinios.

Publicado en Faro de Vigo: 28/02/2026

 

O Vigo de Otero Pedrayo

/en , , , , , , , , /por

Dedico o artigo da semana en Faro de Vigo ao ano oteriano:

O ano 2026 estará dedicado a Ramón Otero Pedrayo coincidindo co cincuentenario do seu pasamento o 10 de abril de 1976 na mesma casa da rúa da Paz número 25 onde naceu o 5 de marzo de 1888. Efeméride coincidente co centenario da publicación da súa Guía de Galicia (Espasa Calpe, 1926), obra en castelán esencial e impresionante, síntese da xeografía e historia, arte e economía do país, reeditada en 1945 pola libraría e editorial Galí de Santiago e a partir da terceira edición de 1954 por Galaxia, ilustrada con fotografías de José Suárez e actualizada en 1965 e 1980. Centenario da tradución de anacos en galego do Ulises (1922) de James Joyce, en concreto dos titulados «Ithaca» e «Cyclops», publicados o 15 de agosto de 1926 no número 32 da revista Nós, realizada polo propio Otero pouco despois de que fose publicada a tradución ao francés, mostra expresión de modernidade e universalidade da cultura galega. Sen esquecer que no mes de xullo de 1926, coincidindo coa celebración do ano santo xubilar, Otero camiñou de Ourense a Compostela durante catro días, formando parte dun grupo que integraban Vicente Risco e Xavier Prado Lameiro, entre outros galeguistas ourensáns.

Ademais da necesaria actualización da biografía desta figura conservadora que encarna a dignidade galeguista e republicana, agardamos que o ano oteriano, declarado por unanimidade no Parlamento de Galicia, facilite a investigación e divulgación dunha obra literaria monumental, que abrangue dende a narrativa e o teatro, á literatura paisaxística e xeográfica da que continúa sendo referente. Sucede así cos traballos oterianos sobre Vigo e a súa rexión urbana, presentes xa na citada Guía de Galicia de 1926, no que atribúe a Jovellanos a afirmación de que «a ría de Vigo é a máis fermosa cousa do Reino de España». Texto no que salienta, ademais, que «o desenvolvemento de Vigo dende mediados e fins do século XIX, particularmente nos anos actuais [refírese a década de 1920], é seguramente o máis extraordinario dunha poboación marítima española, se se ten en conta a cativeza do seu centro antigo». Texto no que hai cen anos Pedrayo diagnostica sen panos quente a principal das carencias viguesas: a precariedade das comunicacións terrestres cun porto que naquela altura contaba con once liñas transatlánticas e cunha flota pesqueira, «a máis importante de España polo número e características dos seus barcos, desprazamento e autonomía, construídos na súa totalidade en estaleiros vigueses.

No entanto, habería que agardar case cincuenta anos para que don Ramón Otero Pedrayo publicase a súa monografía viguesa por excelencia, a titulada simplemente Vigo. Publicada polo concello de Vigo no mes de xullo de 1970, con intención propagandística, forma parte principal dun libro de sobremesa de 200 páxinas, con acabado acartonado e caixa de soporte, impreso por Seix Barral en Barcelona, co que o alcalde Antonio Ramilo Fernández-Areal pretendía enviar a todas as terras de España a mensaxe polícroma de que «Vigo é unha cidade de traballadores que se creou a si mesma, a golpes de enerxía». Xaora, o polígrafo de Amoeiro, utilizando o seu coñecemento xeográfico interpreta que Vigo non debería ser considerada unha cidade exenta e única senón unha comarca multiforma, que chamaba «cidade en bisbarra», estendida ao longo da Ría e do farturento Val do Fragoso, onde se produce un tránsito suave entre o fondo das montañas e a costa. Cidade atlántica, con raíz central e permanente nas industrias derivadas do mar, para Otero Pedrayo o Vigo de hai máis de cinco décadas era «a máis nova e moderna, tamén a máis populosa, a máis impaciente en expresarse na súa plenitude das cidades galegas». Cidade froito tamén «dunha escura, profunda e positiva vontade colectiva», «dun afán e dunha dignidade de dominio do porvir». Palabras que expresaban a expansión industrial e demográfica que agromaba en todos os sectores industriais vigueses, con especial relevancia na automoción e construción naval.

Non esquece Otero Pedrayo na súa monografía de 1970 o Vigo literario, dende a súa referencia ao «sagrado de Vigo», a milagreira transposición lírica de Martín Codax ou a presenza constante dos relatos atlánticos traídos polos viaxeiros, nunha cidade posuidora de acento british e de tintas de azul portugués como a que non renuncia a celebración da romaría popular, a contar cun atraente museo en Castrelos ou coa actividade artesanal dun erudito editor como o suízo Krapf facendo libros como La Celestina na Porta do Sol. Vigo cosmopolita de Pedrayo, cabeceira do espazo xeográfico que vai entre a ría de Vigo e o río Miño que, Atlántico por medio, corresponde as praias de Rhode Island e os lameiros de Connecticut, como ten lembrado o mestre Ferrín. Volver sobre a lectura do Vigo de Pedrayo merece moito a pena.

https://bretemas.gal/