Asociación Cultural de Vigo

/en , , , , , , , , , , , , , /por

Dedico o artigo semanal de Faro de Vigo a lembrar a Asociación Cultural de Vigo, cando se fan sesenta anos da súa constitución:

Nunha cidade esquecediza como é Vigo, o sesenta aniversario da constitución da Asociación Cultural de Vigo (ACV) pasou totalmente desapercibido. Unha entidade esencial na estratexia da oposición da esquerda nacionalista ao franquismo en Vigo dende 1966 a 1980, polo tanto do Tardofranquismo de Manuel Fraga á Reforma Política de Adolfo Suárez, que aproveitou a marxe de liberdade aberta pola Lei 191/1964 de Asociacións. Legalizada o 29 de decembro de 1965, probablemente grazas a que foi da man dun grupo de avogados sen sospeita e dun amplo grupo de fundadores vinculados á Caja de Ahorros Municipal de Vigo, como o inesquecible Xoán Bernárdez Vilar, comezou a súa actividade cultural combativa no local de López de Neira en febreiro de 1966. Foi o enxeñeiro de Citroën Camilo Nogueira Román o seu presidente durante os tres primeiros anos, ao que sucedeu o avogado Alfonso Álvarez Gándara, o profesor Xosé Luís Méndez Ferrín e os avogados Xosé Luís Franco Grande e Nemexio Barxa, que dotaron a ACV do necesario dinamismo e continuidade durante unha década.

Foi espallar o uso social da lingua galega o primeiro obxectivo e sinal de identidade da ACV. Nos seus primeiro meses de actividade, a instancias tamén da Asociación Cultural O Galo, creada en Santiago (1961), e a do Facho da Coruña (1963), organizou un ciclo de conferencias sobre «a problemática do galego», iniciado o 19 de xuño coa intervención de Franco Grande sobre «A fixación do galego», coa intención de que lingüistas e escritores establecesen os criterios ortográficos e lingüísticos que serían utilizados nos cursos de galego que as tres asociacións comezaron a organizar. Contribuíron ao prestixio social do galego as súas conferencias no salón do Círculo Mercantil de Príncipe sobre temas económicos, políticos e culturais a cargo das figuras galeguistas. Ademais, a ACV, en colaboración coa coruñesa o Facho defendeu a primeira iniciativa a favor do uso do galego na escola, na que se utilizaron adhesivos colocados nas lúas traseiras dos coches cos lemas «Falemos galego» e «Galego na escola», saídos do prelo da Serigrafía Galega que Álvaro Álvarez Blázquez tiña na viguesa rúa Falperra. Tamén foi moi salientable a iniciativa da ACV de manter o programa radiofónico semanal «Raíz e tempo» conducido pola escritora Xohana Torres en La Voz de Vigo, o primeiro de radio en galego emitido en Galicia tras a guerra civil.

Camilo Nogueira lembra que o local de López de Neira foi lugar de reunión para todos, onde eran frecuentes os rexistros da policía, as chamadas aos directivos para declarar en comisaría como as multas polas súas actividades. A ACV non foi allea ao desenvolvemento das organizacións políticas e sindicais de entón, fose da hai pouco creada UPG, que tomaba impulso, do grupo Galicia Socialista, do PSG como do PCG e das organizacións sindicais de CC.OO. e USO. Xosé González Martínez, que traballou na sede da ACV e incorporou a un grupo de mozos da Asociación Cultural o Castro, formados polo Padre Seixas, considera que a ACV tivo unha praxe transversal da que saíron iniciativas dirixidas a toda a sociedade viguesa. Aquela pluralidade asociativa permitiu que «as experiencias cursadas no seu local fosen novidosas e capaces de artellar un discurso galeguizador», que explica que a folga de 1972 estivese tinguida de ideoloxía nacionalista.

Entre estas experiencias sociocomunitarias, Xosé González, bo coñecedor da historia íntima da ACV, cita a creación da primeira cooperativa de consumo de Galicia (COGALCO), que chegou a contar con varios milleiros de socios e varios centros de distribución de alimentos, entre eles un de tres andares en Travesas, constituíndo unha moi interesante experiencia de economía social. Como arriscada e novidosa foi a organización o 20 de decembro de 1970 do «Festival da Nova Cantiga Ibérica» no vigués pavillón do Carme, presentado por María Xosé Queizán, contando coa participación da Coral Universitaria de Coímbra, Luis Cilía, Paco Ibáñez e Voces Ceibes, que coincidía coa celebración do Consello de Guerra de Burgos e do secuestro do cónsul alemán pro ETA. Como lembra Xosé González que a noite anterior ao Primeiro de maio de 1971 a Brigada Política e Social rebentou a porta do local de López de Neira, ademais da doutras entidades relacionadas coa ACV, como a Fundación Penzol, a Alianza Francesa ou a imprenta Numen de Luis Noia en Velázque Moreno.

Non hai dúbida ningunha de que a ACV polo seu dinamismo e pluralidade foi un centro de formación política e cultural para toda unha xeración da esquerda galeguista e nacionalista viguesa. Unha experiencia de asociacionismo importante, aínda que pouco coñecida como merecen os seus protagonistas, como Nogueira e Ferrín, para os que reclamamos unha vez máis sexan distinguidos coas honras da cidade.

Un plan do galego para Rueda

/en , , , , , , , /por

Cando Alfonso Rueda encargou ao dezao José López a Consellaría de Cultura, Lingua e Xuventude sabía moi ben o que quería. Desactivar o conflito do galego e diluílo nun preparado desaborido para Feijoo e Tellado nos seus faladoiros madrileños. Con todo, Rueda, participante nas mobilizacións de imposición do galego de febreiro de 2009, pretendía que o seu goberno mantivese liña por liña o decreto 79/2010 de Plurilingüismo e ofrecese ao mesmo tempo «un pacto pola lingua», a semellanza do consenso histórico que se conseguira en 2004 no derradeiro dos gobernos de Fraga. En definitiva, unha cuadratura do círculo de cuxo inevitable fracaso se culpabilizaría á oposición, sobre todo ao BNG, e as organizacións galeguistas, como a Mesa pola Normalización Lingüística, ás que chama extremistas e promotoras da imposición do galego e das políticas de inmersión lingüística.

E dito e feito. José López con disciplina castrense e a colaboración do seu grupo de expertos conseguiu presentar un amplo documento de 388 páxinas e 700 medidas, nun acto multitudinario na Cidade da Cultura de formato electoral, na que sen a presenza de Rueda nin de Román Rodríguez, o estradense ofreceu a oposición e as institucións –Consello da Cultura Galega e academias– o «pacto pola lingua» que Rueda lle solicitara. Presentado como proposta de actualización do PXNLG de 2004, o documento recolle unha proposta de política lingüística embarullada e inoperativa, mais ben unha relación de boas intencións e propostas que se veñen xa ensaiando, mais sen calquera tipo de compromiso, sexa de calendario, de orzamento ou da súa valoración económica, así como das modificacións legais posibles, coa excepción da aprobación dunha Lei da lingua de contidos imprecisos. En definitiva, as cousas quedarían coma están e nalgúns casos aínda quedarían peor, mais sen esas molestas «arestas identitarias» que puidesen comprometer ao temesiño Feijoo. Todo un éxito do conselleiro José López, chegado a San Caetano con fama de bo xestor e negociador, mais de quen descoñecemos acordo relevante ningún no seu departamento.

O máis útil do documento son as vinte páxinas nas que se diagnostica o estado da lingua actualizado a 2023, como as mudanzas das dúas últimas décadas, incluídas as provocadas pola hibridación dixital, o impacto das redes sociais e da propia Intelixencia Artificial. Entre os datos novidosos chama a atención que en 2003 o 18 % dos nenos e nenas entre 5 e 14 anos tiñan dificultade para expresarse en galego, mentres en 2023 son o 40 %. Como é de salientar que en 2003 fosen falantes habituais neste treito de idade o 40,3 %, mentres que en 2023 apenas sexan 16,2 %. Como contundente é nesta idade que o incremento de castelán falantes habituais chegase ao 83,8 %, cifra dramática no proceso de substitución lingüística.

O máis atrevido do texto é que apenas se cite dúas veces o decreto 79/2010 do Plurilingüismo, a cerna de calquera acordo transversal entre partidos e organizacións sindicais e socioeducativas. Como é significativo que o tema educativo sexa considerado como un sector máis, quizais por resultar incómodo para os expertos chamados, incapaces en todo o documento de abordar o debate sobre un modelo de educación lingüística garante da dobre competencia ao remate da escolarización obrigatoria; cuestión chave, desaparecida do documento, unha ausencia gravísima e de moi dubidosa legalidade. Como tamén o é a redacción do primeiro obxectivo educativo: «Harmonizar, na medida do posible (a negriña é nosa), o marco normativo sobre o uso escolar das linguas ás indicacións do CELRM e aos principios do plurilingüismo inclusivo que a inspiran». Ou desoutra referida á Educación Infantil na que se pecha a posibilidade da inmersión lingüística e de seguir o prescrito pola Carta das Linguas (CELRM): «garantir un contacto temperán equilibrado e positivo co galego e o castelán na educación infantil, favorecendo a valoración e o uso de ambas as dúas linguas». Unha volta de porca para volver pola porta de atrás a vella doutrina do «bilingüismo harmónico».

Entre o novidoso do texto, atopamos o concepto de PLE (Planificación Lingüística Escolar), que engadiría autonomía aos centros, como positivo sería a recuperación do nome dos «Equipos de Normalización Lingüística». Outrosí sucede coas apelacións ao aproveitamento do neofalantismo xuvenil e a utilización como vehicular das actividades extraescolares. Por desgraza, no documento non se utiliza o moderno concepto de lectura, como práctica social de acceso á información e de gozo da creación literaria.

Pobre balance do apartado educativo dun plan nacido mais como unha estratexia de enredo político en período preelectoral que como ferramenta para acadar un novo acordo social sobre o modelo de educación lingüística. Calquera debate sobre este documento, pasa pola derrogación do Decreto 79/2010 e o recoñecemento do dano causado pola súa implantación e ausencia de avaliación anual.

Publicado en Nós diario 28-07-2026

Xabier P. DoCampo no «Álbum de Galicia»

/en , , , , , , , , , , , , , , , , , , , /por

Cando se fan 8 anos do pasamento de Xabier P. DoCampo preparamos a súa biografía para o «Álbum de Galicia» do Consello da Cultura Galega.

Pode baixarse en pdf na súa versión longa (36 páxinas) e na súa cronoloxía literaria.

Lemos máis, menos en galego

/en , , , , , , , , , , , , , /por

No esquecemento que sofre o sector editorial galego é doado comprender como foi tan pouco divulgado o informe sobre hábitos de lectura e compra de libros en Galicia (2024), promovido pola Consellaría de Cultura, Lingua e Xuventude. Elaborado cunha mostra de 1.200 entrevistas pola empresa Conecta, autora de informes semellantes para a Federación de Gremios de Editoras de España, ofrece datos de interese que axudan a interpretar as mudanzas de fondo da edición en galego tras a pandemia.

Increméntanse os índices de lectura

Quizais estrañe coñecer que o 69,9 % da poboación galega maior de 14 anos pode ser considerada lectora de libros impresos e que o 24,1 % de libros electrónicos. Como pode estrañar aínda máis que o 96,7 % da poboación lea textos en calquera medio e soporte (libros, xornais, revistas, comics, webs ou redes sociais), que case o 60 % lea e escriba en redes e o 86,2 % sexa o lectorado que utiliza pantallas para a as súas lecturas informativas. Porcentaxes que amosan, ademais dunha converxencia coas cifras da media española, 70,3 %, pechando unha fenda lectora histórica.

Indo ao detalle doutros datos, o índice de lectura por ocio (canto menos unha vez por trimestre) é do 66,2 %, mentres o das persoas que o fan por traballo ou estudos é do 26,5 %. Como está consolidado o fenómeno da hibridación lectora dixital en Galicia, xa que apenas o 43,3 % do lectorado de libros utiliza os soportes impresos, mentres o 6,5 % só libros electrónicos e o 20,1 % ambos os dous soportes; sen esquecer que a utilización de pantallas xa supera l o 95 % da media estatal.

Índices de lectura en galego

Fronte a este incremento do índice lector en Galicia, o referido á lectura en galego como práctica habitual é de 11,8 % da poboación galega maior de catorce anos, que se incrementa até o 59,8 %, se ten carácter ocasional. Ou dito doutra maneira: en Galicia a lingua habitual de lectura é o castelán para o 87,5 % das persoas maiores de catorce anos. Porcentaxe de lectura habitual en galego que diminúe con respecto ao ano anterior, que foi do 12,4 %. Datos que corrixidos co criterio de xénero sorprende que o índice sexa superior nos homes, 13,3 %, que nas mulleres, 10,7 %, o que non se corresponde cos índices da lectura habitual de libros en Galicia, o 76,2 % para as mulleres e o 63,3 % para os homes.

Índices de lectura en galego que, se os desagregamos por idades, poden ser máis esperanzadores, xa que entre a poboación de 10 a 13 anos le habitualmente en galego o 20,7 % e o fan con carácter ocasional o 66,3 %, idade de fronteira entre a infancia e a adolescencia que é a máis lectora da poboación galega. Índice que nas persoas adultas, entre os 25 e os 34 anos, chega ao 15,0 %. Mais se adoptamos un criterio territorial, é a poboación de Pontevedra, co 17,3 %, a máis lectora en galego.

Nembargante, as respostas á pregunta «cal foi o idioma do último libro lido?» ofrecen porcentaxes máis estremas, 6,66 % para un libro en galego e o 91,5 % para un en castelán. As razóns confesadas polas persoas consultadas sobre un comportamento tan desfavorable para a lectura en galego van desde que «o título escollido non estaba editado en galego» (38,6 %) ou que «lle resulta máis sinxelo ler en castelán» (26,9 %). “Razóns”, en ambos os dous casos, que son prexuízos lingüísticos, xa que tanto o catálogo actual do libro galego ofrece onde escoller, xa que conta hoxe con quince mil títulos dispoñibles na rede libreira, como tres xeracións foron alfabetizadas en galego e deberían contar cunha competencia lectora semellante nas linguas oficiais.

Índices da compra de libros

Semellante é o cantar da porcentaxe de compra de libros en Galicia. Así o 57,1 % da poboación galega mercou libros que non fora de texto, unha media de 8,7 ao longo do ano, o que sitúa este índice por riba da media española. Na compra, como na lectura, son máis as mulleres (58,9 %) ca homes (55,1 %), sendo o perfil máis comprador de libros non de texto as mulleres entre 25 e 44 anos, que superan o 67 %. Acorde co sucede na lectura, a provincia de Pontevedra é a que ofrece un índice de compra máis elevado, 63,39 %, mentres a de Ourense, a que menos, 47,5 %. Libros que se mercan nas librarías, nun 71,3 %, mentres os que o fan en Internet acadan o 19,5 %, canle dominada por Amazon, posuidora do 78,79 % deste mercado.

A compra de libros en galego

Este índice correspóndese co da lectura habitual en galego. Así o 16,1 % das enquisadas declara que o último libro que comprou estaba en galego, mentres máis do 80 % o fan en castelán. Porén, cando se pregunta sobre cal é lingua habitual dos libros mercados, apenas son 5,7 % os que o fan en galego (en liña co 6,69 % do índice lector en galego), mentres que o 93,4 % os merca en castelán. Índice no que se mantén a marca de xénero, 6,4 % os homes, 5,17 % mulleres, sendo o segmento de idade máis comprador en galego o 14 a 24 anos.

A investigación complétase cunha serie de datos sobre a lectura das persoas menores de 14 anos. O 85,7 % das familias recoñece que lle le a súa cativada, un 73,1% tamén en galego. Como tamén son elevadas as cifras de lectura da rapazada entre 10 e 13 anos, na que a lectura de libros non de textos acada o 76,4 % (case 11 libros ao ano), 20 % en galego, a de webs e blogs o 85,4 % e a de redes sociais, a pesar de idade tan temperá, o 76,8 %.

Publicado en Nós diario: 22/05/2026

Lix primeiro piar da edición galega

/en , , , , , , , , , , , , , , /por

Coincidindo co aniversario do nacemento do escritor dinamarqués Hans Christian Andersen o 2 de abril celébrase o día internacional do libro infantil e xuvenil. Promovido polo IBBY, do que Galix é a sección galega, neste 2026 correspondeu a oficina chipriota convocar o día co lema «Sementar historias e o mundo floreceu» que recoñece o valor dos libros e da lectura e a súa potencia para mellorar o mundo nun momento tan fráxil e complexo da historia do propio planeta.

Data que constitúe unha oportunidade magnífica para pulsar o estado da Literatura Infantil e Xuvenil (LIX) que tras a pandemia consolidouse como piar da edición galega, tanto polas cifras do volume de edición e facturación como pola calidade e diversidade da oferta das vinte editoras que publican libros infantís en galego, dende as especializadas dende hai case tres décadas (Kalandraka e OQO), pasando polas aparecidas nesta terceira década do século XXI (Aira, Algar, Antela, Boadicea, Bolanda, Cuarto de Inverno, Fosfamina, Patas de peixe, Pepa a Loba, Retranca, Triqueta Verde, Verdemar, entre outras), nun subsector onde continúan tendo un peso moi elevado as coleccións de lecturas graduadas das editoras xeralistas e educativas, como Baía, Cumio, Galaxia, Hércules, Galaxia, Rodeira, Tambre e Xerais.

Abonda con analizar os datos dos cadros, referidos a edición das editoras da AGE en 2024, para entender que a LIX, na que incluímos a edición de cómic, é o primeiro piar do sector xa que supón o 37,60 % dos títulos publicados (321), o 39,80 % dos exemplares impresos (máis de catrocentos mil) e o 39,40 % da facturación (10,84 millóns de euros), conformando ademais o 27,70 % do catálogo (con 6.489 títulos).

Liderado actual que se foi consolidando dende hai unha década, cando as editoras educativas da AGE aproveitaron a súa rede de promoción escolar e aumentaron a súa oferta de LIX coa intención de compensar a diminución do libro de texto e os recortes das axudas para compra de novidades e para a publicación de materiais didácticos.

Unha estratexia que levou a que en 2015 o que chamamos «edición educativa» (texto + lix) supuxo o 75,00 % e a «edición xeral» (literatura + non ficción) o 25,00 %. Porcentaxes de edición que se equilibraron un pouco en 2024 cando a educativa baixou un 70,60 % e a xeral 29,40 %, o que amosa que na última década se consolidou o peso decisivo da edición dirixida aos centros escolares.

Cifras da LIX que poden ser entendidas mellor se comparamos as de 2007, 2025 e 2024, nas que se aprecia que se ben diminúe o volume de edición, tanto de títulos (-31,26 %) como de exemplares  (-62,63 %), como da tirada media (-45,90 %), se duplican tanto os títulos de catálogo como a facturación, o que podemos entender como unha mellora da xestión editorial da LIX. Cifras todas elas que no marco da crise do conxunto do sector, que reduciu tanto vendas como volume de edición, expresan a resiliencia do mercado interior do libro infantil galego, que mesmo comeza a ser atractivo para editoras radicadas fóra de Galicia.

Non dispoñemos de datos do mercado de exportación, liderado de forma indiscutible por Kalandraka, premio nacional ao mellor labor editorial cultural 2012, que publica en sete linguas e posúe selos propios en Portugal e Italia, considerada unha das mellores editoras europeas de LIX. A ampliación deste mercado exterior é un dos retos do subsector, para o que é imprescindible contar cunha estratexia de proxección internacional da que carece a edición e a lingua galega.

Xaora, particular importancia ten na situación da lix actual o éxito do modelo de bibliotecas escolares, tanto no referido ao Plambe (Plan de Mellora) como a proxectos como Biblioteca Creativa ou Clubs de Lectura. Os fondos destinados a estes programas, sobre todo para adquisición de novidades e renovación de coleccións contribúen a incrementar a facturación do sector da LIX, como se reflicte nos cadros. Pola contra, a oferta de libro infantil e xuvenil en galego e en formato epub aínda está moi por baixo da oferta do libro de narrativa, como se pode comprobar consultando o catálogo de GaliciaLe. Outro tanto sucede no catálogo reducido dos programas de lectura inclusiva, sexa de audiolibros e de lectura fácil, para os que a Consellaría de Cultura destinou en 2025 unha partida específica de axudas para promover esta oferta.

Por último, afecta tamén ao desenvolvemento (e visibilidade) da LIX os festivais arredor do xénero e da lectura como O Salón do Libro de Pontevedra, Viñetas desde o Atlántico da Coruña, Hematofesti de Vigo e Culturgal de Pontevedra, xa consolidados e dirixidos a un público familiar. Outro tanto sucede coa proliferación de premios de lix, algúns de moi baixa dotación e edición pouco coidada, entre os que botamos en falta, porén, un premio ao mellor libro infantil e xuvenil do ano, como no seu día foi o Rañolas, que podería ser patrocinado polas catro deputacións e organizado por Galix, para presentalo entre os seus candidatos bienais da Lista de Honra do IBBY.

Publicado en Nós diario: 31/03/2026

Liñas de galego

/en , , , , , /por

Decepcionoume o escaso eco do informe «Un país coa súa lingua» froito do foro organizado polo Consello da Cultura Galega coa intención de activar medidas que reforcen o uso social do galego. Entre elas son de interese as da comisión de Educación e Socialización, coordinada por Nel Vidal e Dolores Vilavedra, na que asumindo a necesidade de combinar planificación e educación lingüística, tabú para o goberno de Rueda, se propón redefinir o enfoque do plurilingüismo situando o galego no centro de interese e fortalecéndose naqueles ámbitos, o tecnolóxico e científico, nos que hoxe non está. Resultan viables propostas para as que nin sequera sería imprescindible (aínda que si moi aconsellable) agardar á derrogación do decreto 79/2010, como ampliar e diversificar a oferta educativa en galego, fose por proxectos de enriquecemento lingüístico, fose ofrecendo liñas educativas nas que o galego é lingua vehicular, sempre que exista demanda suficiente e consenso na comunidade educativa. Secasí, resulta necesario impulsar unha campaña institucional e colaborativa que enxalce os beneficios de criar en galego cun enfoque emocional positivo e reforzo para as familias que o fagan. Certo é que resulta imprescindible revisar o modelo de educación lingüística, o que pasa por derrogar o decreto da vergonza de 2010 e acadar un acordo político transversal sobre un modelo alternativo que garanta que cada moza ou mozo ao remate da súa formación conte cun dominio operativo do galego equivalente ao doutras linguas de referencia, nada pois doutro xoves. Xaora, o documento das expertas do Consello da Cultura Galega, que merecería ser presentado no Parlamento, amosa que o acordo sobre a educación lingüística non pode quedar aparcado sine die. Deben activarse nos centros educativos medidas alternativas coma as citadas, e outras dun documento valioso, que vaian máis alá tanto de lamentar os ataques lingüicidas ou de defender contra vento e marea un decreto que tanto dano fixo (e continúa facendo) ao galego.

Publicado en Nós diario:3/12/2025

Apego

/en , , , , , /por

Un dos mellores momentos dos Premios da Crítica de Galicia 2025 foi o discurso de Ramón Varela Rodríguez en nome de Alingua (Asociación de entidades locais pola lingua galega), promotora actual do programa Apego, gañador na modalidade de Iniciativas Culturais e Científicas. Mil palabras emocionantes lidas polo xove concelleiro carballés que presentou un proxecto colectivo modélico, creado dende a cultura municipalista coa intención de fomentar e mellorar a transmisión do galego como lingua inicial, dirixido tanto ás familias como ao contexto social dos nenos e nenas nos seus primeiros anos de vida. Nacido en 2015 de forma cooperativa en doce concellos de diversas cores políticas, a través dos seus servizos de Normalización Lingüística, Apego achega materiais, argumentos, recursos e accións ás familias para axudarlles á crianza en galego e para procurar tecer redes de colaboración mutua. Dende entón foron moitas as mantiñas-apego, coa imaxe do polbo, icona do programa, as que se deron aos bebés nacidos nos concellos participantes, na actualidade dezanove. Apego é sinónimo de vínculo, sintonía, empatía, inclinación, afección, amor. Emocións imprescindibles para desenvolver unha inmersión familiar onde o galego sexa a lingua preferente. O de Apego, como outros programas de éxito promovidos por Alingua, como Youtubeiras, Club de debate ou Enreguéifate, forma parte da Galicia da esperanza, a que pon os ollos no porvir, a que asume que a lingua é o noso privilexio, o noso orgullo, que só ten futuro nos nosos fillos e nas nosas fillas, os e as falantes da Galicia do mañá. Xaora, Apego amosa que para enfrontar a actual emerxencia lingüística, rota a cadea de transmisión xeracional do idioma, son posibles outras políticas públicas de fomento da lingua, como as alicerzadas no concepto de inmersión e nunha estratexia de autoestima, corresponsabilidade e confianza. As familias que deciden criar en galego teñen dereito a ser apoiadas e contar con referentes na súa comunidade de apego.

Publicado en Nós diario: 05/11/2025

Amazon

/en , , , , , , , , , , , , , , /por

Das mudanzas provocadas na edición pola disrupción dixital a máis relevante foi a aparición dun novo actor, Amazon. Desde que asinou os primeiros contratos coas editoras hai quince anos, o seu poder non deixou de medrar. Acumulou unha cantidade inxente de datos de clientes que comezaron a mercar libros utilizando a súa plataforma de distribución, até chegar a ser hoxe o minorista dominante na venda de libros impresos, libros dixitais (na plataforma Kindle), e mesmo audiolibros, creando ademais un ecosistema para a produción, difusión e consumo en múltiples formatos e linguas. En galego conta hoxe cun catálogo de vinte mil referencias, semellante ao de Todostuslibros.com, a web das librarías independentes e de proximidade. A revolución dixital, ademais de empregar as utilidades hipertextuais, abriu novas posibilidades de publicación e lectura, en formatos pdf e epub, mais tamén deu lugar á organización máis poderosa que a industria editorial coñeceu ao longo dos seus cincocentos anos de historia. Poder dos datos que Amazon, inicialmente especializada na loxística inocente de libros, ampliou a calquera tipo de produtos, ademais de crear un novidoso negocio gratuíto de libros autoeditados na plataforma Kindle Direct Publishing (KDP) desde a que desenvolveu con éxito de público algúns xéneros de ficción mainstream –como a novela romántica, de ciencia ficción e fantasía– por parte de autores e autoras debutantes ou que quedaron á marxe das editoras tradicionais, onde a lingua galega comeza a contar cunha certa presenza. Amazon funciona como monopolio do comercio electrónico, cunha facturación abraiante de 500.000 millóns de euros, dos que a España corresponden 8.000 (de libros apenas 75) e estimamos que a Galicia 480, onde conta con dúas estacións loxísticas no Porriño e Cambre. Intimida que unha soa empresa estadounidense poida exercer formas de poder sobre a nosa cultura e consumo en virtude da súa posición como plataforma loxística dominante. Convén pensalo, antes de utilizala.

Publicado en Nós diario: 22/10/2025

 

Premios da Crítica de Galicia 2025

/en , , , , , , , , , , , , /por

Para o arquivo deixo a crónica que fixen dos Premios da Crítica de Galicia 2025 que ditaminamos o sábado 18 de outubro. No discurso de acollida que pronunciei como presidente da asociación homenaxeamos a Luis Suárez Marconi, primeiro secretario dos premios, ademais de animador e organizador das nosas convocatorias. Anunciei a celebración en 2027 do cincuentenario dos premios e expresei o noso chamento a que parase o xenocidio palestino, uníndonos a solicitude de entidades pacifistas de todo o mundo.

Dixitalización

/en , , , , , , , , , , /por

O trasacordo da Consellaría de Educación, contemplando que nas aulas de quinto e sexto de Primaria participantes no programa E-dixgal se poden utilizar libros de texto impresos en tres materias, como xa sucedía en dúas da ESO, reorienta por vez primeira, desde a posta en marcha do programa Abalar 2010, a estratexia de dixitalización da administración educativa galega cara un modelo híbrido de uso de recursos didácticos, onde conviven os impresos e os dixitais. Modelo de “hibridación” defendido polos membros da Asociación Galega de Editoras que publicabamos materiais educativos e que despois de máis dunha década, supón o regreso á casa de partida, a de artellar o proceso de dixitalización nos centros educativos. Cuestión que vai moito máis alá da escolla do soporte dos recursos educativos ou da participación ou abandono de E-dixgal, xa que como sinalan as expertas do Grupo Cavila de Nova Escola Galega (NEG) a dixitalización «obriga a unha profunda mutación do paradigma pedagóxico, das prácticas organizativas e didácticas na aula», que respondan aos requirimentos do Deseño Universal da Aprendizaxe como as necesidades educativas da sociedade dixital actual. Rectificación necesaria do equipo de Román Rodríguez, unha oportunidade para que os centros volvan a esa casa de partida do taboleiro e deseñen dende aí os seus plans de dixitalización, tanto os participantes en E-dixgal, coma os que non, xa que a todos obriga esta hibridación dos recursos educativos, termo que non se debería confundir co dos libros de texto e manuais escolares. O Grupo Cavila de NEG propón que cada centro conte cun plan estratéxico de dixitalización, asumido polo claustro e a comunidade educativa, adaptado ao seu contexto, de xeito que centrado no desenvolvemento da competencia dixital garanta ao alumnado e profesorado a súa accesibilidade, equidade, inclusividade e sostibilidade. Aproveitar este reseteo de E-dixgal para reconsiderar onde vai a dixitalización é unha oportunidade que cada centro non debería perder.

Publicado en Nós diario: 17/09/2025