A edición literaria entre a precariedade e a resiliencia

/en , , , , , , , , , , , , /por

Non hai análise posible do estado da edición en galego sen reparar na a modalidade literaria que funciona como o seu cativo escaparate en medios e redes, inducindo ao erro de identificala co conxunto do sector. A efectos de análise do seu estado, continuando a entrega anterior sobre a literatura infantil e xuvenil, seguiremos a convención dos estudos de Comercio Interior do Libro da Federación de Gremios de Editores, que considera catro modalidades: a primeira, a Literatura, que abrangue as publicacións de narrativa, poesía e teatro, ademais de ensaio e crítica literaria; a segunda, a Literatura Infantil e Xuvenil; a terceira, o Libro de Texto e materiais didácticos; e, por último, a de Non Ficción, un caixón de xastre no que se inclúen os textos de ciencias e tecnoloxía, ciencias sociais (a máis relevante na edición galega), ademais dos libros e divulgativos (gastronomía e guías de viaxe), así como as enciclopedias e dicionarios impresos, que na actualidade sofren unha crise gravísima, mitigada con algunhas reimpresións das súas versións escolares, prescritas e 3º de Educación de Primaria ou 1º de ESO.

Os datos máis recentes dos que dispoñemos, aínda do Comercio Interior do Libro de 2024, amosan que a edición de Literatura supón o 25,5 % dos títulos impresos publicados en galego polas editoras da AGE, 199, aos que estimamos habería que engadir outros 30 publicados por editoras que non forman parte da AGE. Como os exemplares de Literatura, 232.000, supoñen 25,4 % dos impresos en galego e os 1.707 títulos, o 19,30 % do catálogo dispoñible nas librarías. Por último a tirada media da edición literaria é de 1.165 exemplares e a facturación, apenas 1,6 millóns de euros a prezos de capa, supón o 18,30% do conxunto do sector.

Datos de 2024 que comparados cos do ano 2007, tras a aprobación da Lei do Libro e a Lectura, momento do maior fulgor da edición galega na Autonomía, indican que a edición de Literatura retrocede en todos os eidos: en títulos o 25,18 %; en exemplares o 46,10 %; en tirada media no 28,39 %, a pesar de que está por riba do sector, 1.099; en catálogo o 49,26 %, froito das descatalogacións masivas, que afectan a todas as modalidades, coa intención de reducir custes de almacenamento, sobre todo, das editoras tractoras do sector (Xerais e Galaxia); e mesmo en facturación o 11,10 %, tras acadar en 2015 o 2,8 millóns de euros, o que na última década acentuaría a perda de vendas literarias nun 42,85 %. Cifras que non poden agochar o paso atrás, compartido coas modalidades de Libro de Texto e de Non Ficción, sufrido pola edición literaria impresa en galego, a pesar da súa resiliencia. Descenso mitigado polo desenvolvemento dunha edición dixital, atenta a ofrecer a posibilidade de lectura en pantallas, sobre todo, de novela, como se pode comprobar no catálogo dispoñible do programa «GaliciaLe», que supera os dous mil títulos, sendo xa superior ao dispoñible en formato impreso.

Ademais, ten interese coñecer a composición desta edición literaria que, como podemos comprobar consultando os datos, está liderada pola edición de Narrativa (novela e relato), con tendencia continuada de crecemento, en termos relativos, dende o 51,12 % en 2007 ao 66,83 % en 2024. Noutras palabras máis de seis de cada dez libros literarios en galego son narrativos, unha cuarta parte de poesía e teatro (dos que carecemos de datos desagregados) e o resto, correspondente a ensaio e crítica, nunha proporción cada vez máis reducida. Primacía da Narrativa a que non é allea a continuidade da publicación das novidades das coleccións Xerais Narrativa e Galaxia Literaria, tractoras da modalidade, que superan no seu catálogo histórico os cincocentos títulos de cada unha delas, ofrecendo entre 15 e 25 títulos novidades cada ano, xeralmente xa de forma simultánea en edición impresa e en formato epub.

Oferta á que se suman as novidades da colección «Narrativa actual» de Aira editorial, ademais da importante achega das editoras especializadas en tradución literaria: Rinoceronte (2005), que publica 15 novidades ao ano e chegou a 214 títulos de catálogo de obras traducidas de 40 linguas; Huguin e Munin (2011), que ofrece 8 novidades ano, 2 cada trimestre, e chegou a 142 títulos en catálogo de 18 linguas; e Irmás Cartoné (2014), que publica a un ritmo de 4 novidades anuais e chegou a un catálogo de 51 títulos. Obras literarias traducidas das que se ocupan tamén as editoras xeralistas e as especializadas en poesía, que estimamos chegan ás 40 novidades por, arredor do 20 % da totalidade da edición de Literatura.

Como é imprescindible sinalar a fenda de xénero existente na edición de Narrativa, onde no ano 2024 as novidades das narradoras non superaron o 30 % da oferta. Outrosí supón a publicación de libros de relatos, que representa apenas o 10 % dunha oferta monopolizada pola novela. Sen esquecer, nesta ollada de grande angular, que son apenas 50 as novidades de poesía editada polos membros da AGE, que acadan unha facturación de 100.000 euros, moi por baixo das 67 e dos 250.000 euros facturados en 2007. Atendendo a que o 60 % das vendas de literatura galega se efectúa nas librarías, o 25,9 % son vendas directas das editoras a centros escolares, o 3,30 % en hipermercados, sendo pouco significativas as realizadas en Internet .

Por último, convén reparar en que os dereitos de autoría da edición literaria galega supuxeron en 2024 apenas 160.000 euros, cantidade moi por baixo do pagamento de autorías de 2007. Retroceso comercial que no caso do libro literario galego ten tamén que ver coa súa escasa visibilidade nas propias librarías, a pesar de estar máis presente nos medios e nas redes ca outras modalidades do libro galego.

Publicado en Nós diario: 22/04/26

Festa do libro e da lectura

/en , , , , , , , , , , , /por

Dedico o artigo da semana en Faro de Vigo á celebración do Día do Libro e da Lectura:

Novidade deste 23 de abril é o programa de actividades literarias organizadas polo concello de Vigo con motivo da celebración do «centenario do día do libro» e doutra homenaxe a Domingo Villar. Iniciativa de interese polos escritores e escritoras protagonistas, na que botamos en falta a presenza dos libros e das librarías na rúa, como eixo da mobilización lectora que se pretende, como da ausencia de calquera tipo de achega no programa das vinte e nove editoras metropolitanas viguesas (Agoeiro, Belagua, Clío, Creotz, Cumio, Cydonia, Dismes, Dos acordes, Edimaes, Elvira, Engaiolarte, Euseino, Fosfatina, Galaxia, Instituto de Estudios Vigueses, Ideas Propias, Ir Indo, Lobito Bueno, Lusco e Fusco, MC Sports, Morgante, Nova Galicia edicións, Patas de peixe, Plutón Kids, Rinoceronte, Solar de edicións, Triqueta Verde, Trymar e Xerais), máis do sesenta por cento do sector editorial galego que coa súa actividade terma da industria metropolitana de artes gráficas e fan de Vigo a capital editorial de Galicia.

Programa presentado como centenario do Día do Libro que se comezou a celebrar en España o 7 de outubro de 1926, data que se cría do nacemento de Cervantes, mais que en 1930 pasou ao 23 de abril, cando se acreditou que esta foi a data da morte do autor do Quixote, mais que non sería oficializada até que en 1933 se celebrou en Madrid coa participación do goberno. O investigador José Luis Mateo Álvarez, no seu libro A Sociedade de Amigos da Arte de Vigo. Unha década de actividade cultural (IEV, 2022), acredita que en Vigo os actos da Festa do Libro estaban organizados pola Escola de Comercio e o Instituto de Bacharelato, coa colaboración das principais librarías que en 1933 organizaron a Semana do Libro como unha feira diante do Pazo de Xustiza na rúa do Príncipe. No ano seguinte a Festa do Libro contou coa participación dos Amigos da Arte, que desenvolveron un programa de actividades literarias, sobre todo de recitais poéticos dos autores vigueses do momento (como o xornalista, Bene Conde, tamén pintor e fotógrafo, Julio Sigüenza ou Urbano Rodríguez Moledo, poeta e dramaturgo, que sería fusilado en 1936) para apoiar a iniciativa da saída dos libros á rúa.

Este día do libro, no que lembramos aquela Festa do Libro republicana, é o momento de reclamar a creación da rede de bibliotecas na cidade, onde Vigo arrastra unhas carencias inadmisibles, que vimos denunciado nos últimos vinte e cinco anos. O conflito entre o concello de Vigo e a Xunta de Galicia, que non se poñen de acordo sobre as características da Biblioteca do Estado (para a que parece se conta con espazo para construíla no Chouzo), porén, pode volver adiarse ante a ausencia de Presupostos Xerais do Estado. Secasí é boa noticia a colocación da primeira pedra da Biblioteca de Teis e o compromiso expresado polo alcalde que tería as condicións da Xosé Neira Vilas do Calvario, o que de confirmarse orzamentariamente, permitiría facer realidade a existencia, por fin, dunha rede de bibliotecas municipais viguesas, como centros de fomento da lectura e da actividade literaria, o que, a súa vez, pasaría pola dotación de persoal especializado e fondos para a actual sala de lectura de Navia. Rede na que a medio prazo deberían incorporarse as importantes bibliotecas especializadas viguesas, a da Fundación Penzol e a do Instituto de Estudios Vigueses, como unha sala divulgativa do Arquivo de Vigo e do Arquivo do Porto de Vigo.

Sen esquecer que esta festa do libro é un momento propicio para recuperar o proxecto estratéxico de solicitar a UNESCO a declaración de Vigo como «Cidade da Literatura», incorporándose así a unha rede selectísima de 53 cidades de 39 países e 6 continentes que ofrecen un espazo de intercambio literario e de creación cara o mundo dos seus autores e autoras. Unha distinción da UNESCO que recoñecería a excelencia literaria e apoiaría os proxectos de proxección internacional da importante industria editorial viguesa. Xaora, Para outorgala, a UNESCO valora o cumprimento dunha serie de requisitos, todos eles dirixidos ao compromiso desas cidades de integrar a literatura e a lectura no desenvolvemento urbano sostible. Condicións que, coa mellora da dotación bibliotecaria en marcha, Vigo cumpre de máis: o carácter literario forma parte do ADN dunha vila creada polo poeta Martín Codax, que hoxe conta cun mapa literario que identifica 153 autores e autoras, 285 títulos narrativos e máis de 3.300 referencias literarias; como conta cunha industria editorial diversa e profesionalizada, con actividade dende hai dous centos anos; ademais de actividades, festivais e premios de fomento da creación literaria. O sector privado do libro debería colaborar co concello na preparación desta candidatura, que proxectaría no mundo o Vigo literario.

A edición galega á intemperie

/en , , , , , , /por

A situación crítica da edición galega, que perdeu nunha década o 39,05 % da súa facturación, non se explica sen sumar as axudas directas achegadas pola Xunta de Galicia durante ese período, como polo impacto sobre o sector editorial do modelo de (falsa) gratuidade do libro de texto no ensino obrigatorio, mediante préstamo e banco de libros (renovados cada seis anos), e a redución das materias nas que se emprega o galego como lingua vehicular obrigada polo decreto 79/2010 de plurilingüismo. Unha intervención pública que, coma se da aperta do oso se tratase, obrigou a reconverter á primeira e máis estable das (cativas) industrias culturais galegas.

E para explicalo non se pode esquecer que a lei 17/2006 de 17 de decembro do libro e a lectura de Galicia recoñeceu no preámbulo que o libro e a súa industria precisan axuda. Razón pola que no artigo 2 se recoñece «o carácter estratéxico e prioritario do sector do libro pola súa importancia cultural, social e económica…» e no 7 regúlase o apoio ás editoras, concretado na «existencia dunha liña de axudas anual ou bienal, que atenda a todos os tipos de edición, que asegure tanto a presenza das novidades editoriais na rede bibliotecaria pública como a existencia dunha oferta suficiente de materiais didácticos naquelas área nas que a lexislación educativa determine que a lingua galega sexa a vehicular da súa aprendizaxe.»

Para evitar falsas interpretacións, á hora de analizar as axudas actuais da Xunta de Galicia (consultar o cadro), convén seguir a serie dende 2007, cando entrou en vigor a Lei 17/2016 da man do bipartito de Touriño e Quintana. Nese ano a totalidade das axudas ás editoras chegaron a 2.554.000 euros, dividas en tres liñas, que se manterían dende entón: a de compra de novidades editoriais impresas (1.300.000 euros) e as de tradución (204.000 €), xestionadas pola Dirección Xeral de Cultura; e a da edición de materiais didácticos (1.050.000 euros), pola Secretaría Xeral de Política Lingüística. Axudas que representaron entón un 11,61 % das vendas do sector, porcentaxe nunca superada. Non contabilizamos as axudas a promoción da lectura e creación literaria, feiras do libro e participación en feiras internacionais, que abordaremos nunha análise futura.

Cos gobernos de Núñez Feijoo chegaron os recortes, desapiadados e xustificados polo discurso das políticas de consolidación fiscal que, se ben afectaron a todas as administracións, no caso do sector do libro galego nunca tiveron unha volta atrás. Significativo foi o ano 2010, cando a totalidade das axudas baixaron até os 1.672.267 euros (un 34,5 % con respecto a 2007). Aínda que o sería moito máis no 2015, cando quedaron en 510.000 euros (un recorte á brava do 80 %), reducíndose a compra de novidades editoriais a 250.000 euros e modificándose o sistema de adxudicación, vinculado a solicitude das bibliotecas públicas nunha plataforma, o que reduciu a diversidade das novidades galegas das coleccións, sobre todo no eido do libro literario de poesía e ensaio, privilexiando o infantil e xuvenil e as coleccións narrativas. Como é moi significativo que as axudas á edición de libros de texto quedasen reducidas a 170.000 euros (un recorte do 83,8 %), si, leron ben, máis do oitenta por cento, ao que sei non foi allea a posición crítica que adoptamos as editoras no conflito do decreto de plurilingüismo.

Con todo, resulta novidoso comparar os datos de 2007 cos actuais, cando a Consellaría de Cultura e Lingua anuncia un novo plan de dinamización da lectura, con «cifras millonarias». Secasí a comparativa non pode ser máis clara: continúan os recortes. En 2025, as axudas directas a industria foron de 888.000 euros (un 65,22 % menos que en 2007); as compras de novidades de libro impreso de 200.000 euros (un 84,61 % menos); as axudas a materiais didácticos de 200.000 euros (un 81 % menos). Certo é que en 2025 houbo novas partidas: 150.000 euros á edición de audiolibros, 87.500 a mellora de títulos galegos das coleccións de bibliotecas e estimamos que 50.000 euros á adquisición de licenzas de libro electrónico para o programa «GaliciaLe», iniciado con carácter experimental en 2014, que axudou a consolidar o catálogo literario galego dixital, ben acollido polo lectorado. Apenas as axudas á tradución mantiveron nestas case dúas décadas a súa dotación, arredor dos 200.000 euros, o que sabemos habería que imputarlle a inflación. Dubida alguén que os gobernos de Feijoo e Rueda quixeron deixar á intemperie ao sector empresarial do libro galego?

Publicado en Nós diario: 27/02/2026

A mala saúde de ferro da edición en lingua galega

/en , , , , , , , , /por

Xa non é novidade que a cota de mercado do libro en galego acadase en 2024 un novo teito negativo, o 7,00 %. Hai máis de trinta anos, era do 9,30 %, sobre unhas vendas de 12 millóns de euros a prezos de capa. Cifras que en 2007 medraron até o 13,33 %, con vendas de 22 millóns, coincidindo co goberno de coalición de PSdeG-PSOE e BNG e a aprobación da Lei do libro e da lectura, apoiada por toda a cámara. A cota baixou a 11,36 % en 2021 coa pandemia e o impacto brutal do decreto de plurilingüismo de Núñez Feijoo, iniciando o retroceso actual. No entanto, se revisamos a serie anual, a media desta cota foi do 12,00 %, na que se inclúe todos os tipos de edición e canles de comercialización. Tras a pandemia, a Asociación Galega de Editoras, desagregou a cifra, excluíndo os libros de texto e as canles de venda directa, até fixar no 8,00 as vendas de libro galego nas librarías, 6,13 millóns de euros, porcentaxe que comparaba coa do libro en éuscaro, 17,00 % e catalán, 24,00 % en cadansúa comunidade. Cota galega que volveu reducirse en 2024 até o 7,00 %, último Informe do Comercio Interior do Libro dispoñible, no que as vendas foron de 13,4 millóns, un decrecemento do 20,00 % con respecto aos tres anos anteriores. O que contrasta co crecemento do sector no estado que volveu superar a cifra de facturación dos tres mil millóns.

Xaora, a cifra de vendas e a cota de mercado non son os únicos indicadores fiables no estado da nosa edición. Particular interese ten coñecer a distribución desas vendas polos tipos e xéneros editoriais. Antes da pandemia, os libros de texto lideraban a edición en galego, o 49,60 % da facturación en 2007, o que mudará a partir de 2021, cando a literatura infantil e xuvenil supuxo o 35,20 % das vendas, o que se incrementou en 2024 até o 39,10%. Cifras que en todo caso amosan a continuidade da primacía das «vendas educativas» (libro de texto + libro infantil e xuvenil): 46,70 % (2003), 67,80 % (2007), 71,80 % (2011), 68,00 % (2021) é 72,00 % (2024), a cifra máis elevada nas tres últimas décadas. A diferenza, as vendas do libro literario, cunha participación que veu flutuando entre o 13,00 % e o 15,00 %, reducíronse en 2024 até 11,80 %, apenas un millón seiscentos mil euros, dos que un millón corresponde a narrativa, un dos peores resultados do que vai de século. Retrato actual do libro galego actual que resumimos en tres cifras: 40,00 % edición escolar, 30,00 % libro literario (do que o 20 % é narrativa), 30,00 % libro de non ficción. Cifras que expresan o esforzo das editoras galegas de continuar publicando unha oferta diversa, que non corresponde coas súas vendas previsibles. Outro tanto sucede coa tirada media, reducida na última década á metade, facilitada polas posibilidades da impresión dixital actual con tiradas de novidades entre 150 e 300 exemplares, e posibilidades de reimpresión case a demanda. Procedemento que permite manter vivo en librarías un catálogo de 10.267 referencias, das que a edición escolar supón o 47,00 % dos títulos e a literaria o 16,60 %.

Non entenderiamos tampouco, o estado actual da edición, sen ter en conta que a obra traducida publicada supón o 15,00 %, sendo o número de traballos de tradución de 250 por ano. Nin tampouco que á hora de analizar a edición en galego apenas o 60,00 % está publicada por editoras galegas, 1.095 títulos en 2024, dun total de 1.924, o que só se entende pola importancia que está collendo o libro publicado en galego por editoras de Madrid e Barcelona, 829 títulos. Fenómeno sen parangón nas editoras galegas, cuxa publicación en castelán é de apenas o 6,00 %. Sen menoscabo de que as vendas do sector continúan privilexiando a canle da libraría, o 55,40%, a pesar do incremento no último ano de case o 10,00 % das de Amazón e que ofrece unha oferta anual de libro dixital do 20,00 %, que fixo un catálogo de dúas mil referencias, a maior parte accesibles dende o programa «Galicia le».

Retrato do estado actual da edición en galego no que para entender o debate sobre a profesionalización das autoras e autores é preciso coñecer que os pagamentos por dereitos de autoría representan un millón e medio de euros, realizados polas editoras agremiadas á AGE, máis de corenta, con douscentos empregos nos cadros de persoal e outros tantos de colaboradoras, tras unha década horribilis de perdas continuadas.

Publicado en Nós diario: 31/01/2026

Editio

/en , , , , , , , , , /por

Dende a creación do Calendario do libro e da lectura, vense celebrando o 17 de decembro como Día da Edición. Data que coincide co aniversario do nacemento de Ánxel Casal Gosende, o histórico libreiro, impresor e editor galego mártir. Efeméride na que se homenaxea ao cofundador da editora Lar (1924), xunto a Leandro Carré, e ao creador de «Nós, pubricacións galegas e imprenta» (1927), proxecto editorial compartido coa súa dona María Miramontes, onde se imprimiron as publicacións galeguistas (entre elas Nós e A Nosa Terra) e se foi desenvolvendo o primeiro catálogo da literatura galega. Militante do Partido Galeguista, alcalde de Santiago, vicepresidente da Deputación da Coruña, asasinado polos sublevados o 19 de agosto de 1936 en Cacheiras, Casal representa para a edición actual a ansia, a actitude e o compromiso máis auténtico do editor galego. Coa intención de reivindicalo e actualizalo, a Asociación Galega de Editoras (AGE) creou o «Premio Editio á Promoción do Libro Galego» que por vez primeira será entregado en Compostela a Libraría Cartabón. Un recoñecemento oportuno á libraría viguesa –coincidindo co corenta aniversario da súa apertura por Gonzalo Pérez Nieves e Maribel Tato– referente para o libro galego no eido da libraría tanto polo coidado e dimensións da súa colección, arredor das vinte mil referencias, como pola calidade e continuidade da súa actividade de promoción do libro e da lectura no espazo comercial (máis dun cento de convocatorias anuais), nas feiras do libro e nas redes sociais. Nacido co aliciente engadido de que o seu trofeo fose creado por Pepe Barro, o noso primeiro deseñador gráfico de libros e publicacións, a creación deste novidoso Premio Editio engade doses de enerxía e autoestima compartidas que tanto precisa o sector editorial galego, que a pesar da súa mala saúde de ferro, continúa sendo estratéxico na nosa industria cultural. Parabéns a Gonzalo e Maribel polo Editio. Gratitude toda ás editoras galegas que preside o noso admirado Miguel Toval.

Publicado en Nós diario: 17/12/2025

Presenza escasa

/en , , , , , , /por

Barcelona foi a convidada de honra da 39ª edición da Feira Internacional do Libro (FIL) de Guadalaxara, México, o encontro da cultura do libro máis importante do mundo latinoamericano, onde foi recoñecido o ensaísta de orixe libanesa e expresión francesa Amin Maalouf co Premio FIL de linguas romances. Declarada pola UNESCO coma unha das vinte cidades literarias do mundo, entre as que están Óbidos e Granada, Barcelona presentouse na feira de Jalisco cunha potente delegación de setenta autores e autoras e un programa musical, cinematográficos e de artes escénica e visuais, á altura da que é capital da industria editorial española, tanto en castelán como en catalán, como referente mundial do libro e a lectura pola súa efeméride do 23 de abril e a súa rede bibliotecaria pública. FIL que contou coa presenza de dúas editoras galegas, Kalandraka e Triqueta, con espazo propio, ademais de Creotz ediciones e a distribuidora Arnoia, que o alugaron no pavillón español. Outra edición na que, coma xa sucedeu no resto das feiras internacionais do libro, a Xunta de Galicia prescindiu da Asociación Galega de Editoras (AGE) e presentou un programa de actividades baixo o epígrafe de «Literatura de Galicia», no que participaron seis autores e autoras e un editor, que desenvolveron un programa de tres actos e diversas entrevistas. Unha presenza profesional escasa, coa ausencia nesta edición da propia AGE, por carecer de recursos, que amosa a lamentable ausencia de acordo entre a Xunta de Galicia e o sector editorial galego sobre cal debe ser a estratexia da proxección da literatura galega e da nosa industria editorial no mundo. Con todo, nin Galicia nin a literatura galega poden deixar de aspirar a ser convidadas de honra da FIL nin os autores e autoras nosos a ser alí premiados. Aspiración lexítima que pasa por acadar un acordo entre Xunta de Galicia e AGE sobre a presenza do libro e da literatura galega nas feiras internacionais, reclamado polo sector profesional galego dende hai quince anos.

Publicado en Nós diario: 10/12/25

Entropía

/en , , , , , , , , , /por

Aos editores galegos que soñaron Culturgal

Jaume Subirana, vicepresidente do PEN catalán, no seu ensaio Literatura, lengua y lugar (Anagrama 2025) pregúntase se é posible continuar falando de literatura catalá nun mundo tan alterado e cambiante, no que linguas atacadas coma a súa sofren unha regresión evidente e diminúe o peso social da lectura. Coa intención de evitar converterse nun glaciar chamado a desfacerse, propón aos polisistemas do libro e da lectura repensarse en termos de entropía, esa magnitude que na física mide a enerxía non utilizable para facer un traballo e a desorde existente nun sistema. Atendendo á segunda lei da termodinámica, a que establece que a entropía tende sempre a aumentar, reclama actuacións para os sectores da lectura que lles permitan gañar enerxía. Durante décadas, as linguas e literaturas catalá, euscalduna e galega foron perseguidas de tal xeito que se sentiron tan febles que tiveron a tentación de aferrarse a unhas poucas certezas resistentes, vinculando a literatura propia coa lingua. Advertindo que ningunha literatura é un sistema pechado nin estable, que hoxe a lingua é espiñazo pero nin lente nin chumbada, que o único terreo de xogo posible é o do mercado e a industrialización e dixitalización do libro e da cultura e que nese escenario as identificacións entre espazos e linguas mudaron, Subirana propón que, se non pretendemos compracernos no agravio noso, é imprescindible unha achega de enerxía, que non é máis que capacidade de traballo, de actividade humana consciente. Noutras palabras, a nosa literatura, concibida como sistema do libro e da lectura en galego, cara o futuro precisa axitar todas as súas pezas, repensar rutinas, etiquetas e instrumentos sen renunciar a súa vontade de presenza colectiva para superar o que Álex A. Nogueira chama «fantasmas dos momentos primitivos». O Culturgal desta fin de semana, na súa décimo oitava edición con máis actividades que nunca, é unha oportunidade excelente para recibir un xute enerxético de emotividade e entusiasmo que precisamos.

Publicado en Nós diario: 26/11/2025

Amazon

/en , , , , , , , , , , , , , , /por

Das mudanzas provocadas na edición pola disrupción dixital a máis relevante foi a aparición dun novo actor, Amazon. Desde que asinou os primeiros contratos coas editoras hai quince anos, o seu poder non deixou de medrar. Acumulou unha cantidade inxente de datos de clientes que comezaron a mercar libros utilizando a súa plataforma de distribución, até chegar a ser hoxe o minorista dominante na venda de libros impresos, libros dixitais (na plataforma Kindle), e mesmo audiolibros, creando ademais un ecosistema para a produción, difusión e consumo en múltiples formatos e linguas. En galego conta hoxe cun catálogo de vinte mil referencias, semellante ao de Todostuslibros.com, a web das librarías independentes e de proximidade. A revolución dixital, ademais de empregar as utilidades hipertextuais, abriu novas posibilidades de publicación e lectura, en formatos pdf e epub, mais tamén deu lugar á organización máis poderosa que a industria editorial coñeceu ao longo dos seus cincocentos anos de historia. Poder dos datos que Amazon, inicialmente especializada na loxística inocente de libros, ampliou a calquera tipo de produtos, ademais de crear un novidoso negocio gratuíto de libros autoeditados na plataforma Kindle Direct Publishing (KDP) desde a que desenvolveu con éxito de público algúns xéneros de ficción mainstream –como a novela romántica, de ciencia ficción e fantasía– por parte de autores e autoras debutantes ou que quedaron á marxe das editoras tradicionais, onde a lingua galega comeza a contar cunha certa presenza. Amazon funciona como monopolio do comercio electrónico, cunha facturación abraiante de 500.000 millóns de euros, dos que a España corresponden 8.000 (de libros apenas 75) e estimamos que a Galicia 480, onde conta con dúas estacións loxísticas no Porriño e Cambre. Intimida que unha soa empresa estadounidense poida exercer formas de poder sobre a nosa cultura e consumo en virtude da súa posición como plataforma loxística dominante. Convén pensalo, antes de utilizala.

Publicado en Nós diario: 22/10/2025

 

5,70 % en galego

/en , , , , , , , , /por

No informe de resultados sobre hábitos de Lectura e Compra de Libros en Galicia 2024, encargado pola Consellaría de Lingua e Xuventude, o que merece parabéns, destacan dous datos. O primeiro: a poboación galega lectora, a partir dos 14 anos, é de 69,50 %, unha porcentaxe elevada, superior ao 65,30 % do ano anterior, nos niveis da media española; sendo superior a de mulleres (76,20 %) ca de homes (63,30 %) e a da provincia de Ourense coa de maior proporción de lectorado. O segundo: a poboación lectora habitual en galego é de 11,80 %, inferior á do ano anterior (12,40 %); sendo a porcentaxe de homes (13,30 %) superior á de mulleres (10,70 %); como a da poboación lectora entre 25 e 34 anos a máis galeguista (15,30 %), xunto coa maior de 65 anos (13,60 %); destacando a provincia de Pontevedra sobre as restantes pola cifra de lectorado habitual  en galego  (17,10 %). Datos sobre lectura en galego, que descenden ao 10,10 %, cando se refire á lingua do último libro lido e ao 5,70 % cando se refire á compra habitual de libros en galego (non de texto). Cifras que polo reverso, amosan que o 88,10 % do lectorado habitual en Galicia escolle o castelán e o 87,30 % do que compra na libraría faino de títulos en castelán. Porcentaxes desequilibradas, indefendibles en calquera política de fomento da lectura en galego, tiradas dunha consulta fiable que contou cunha mostra moi apreciable de 1.200 persoas. Números que amosan a situación dramática do libro galego tanto na biblioteca coma na libraría, onde se merca o 71, 10 % do libro en Galicia. Cifras que ofrecen un novo perfil para o libro galego, excluído o de texto e o infantil e xuvenil, reducido ás faragullas dun mercado de apenas 5,70 % de persoas lectoras seguidoras das novidades editoriais, lonxe do 8,00 % de hai dous anos; lectorado masculinizado (feito novidoso) e liderado polo tirón da provincia de Pontevedra (aventuraría que da clientela libreira da cidade de Vigo). Anoten: 5,70 %, outra cifra do devalo do sector editorial galego.

Publicado en Nós diario: 16/07/25

FIl Guadalaxara

/en , , , , , , , , , , , , /por

Das feiras internacionais do libro nas que teño participado, sempre foi a miña preferida a Fil de Guadalaxara, no estado de Jalisco, organizada dende 1987 pola Fundación Universidade de Guadalaxara, durante nove días, a partir do derradeiro sábado de novembro. Unha feira de venda e compra de dereitos e licenzas editoriais de luns a mércores, a maior das de fala castelá, mais onde os públicos lectores son sempre benvidos, o que a converte nunha impresionante e entusiasta festa da lectura en todas as súas modalidades, diversidade de linguas, formatos editoriais e expresións artísticas. Feira que cada edición conta cun país, rexión ou cidade convidada, que ofrece o seu desembarco literario, nesta de 2024 España e en 2025 Barcelona, como cada día homenaxea a un profesional da industria do libro, comezado coa entrega do Premio FIL de Literatura de Linguas Romances, dotado de 150.000 dólares, outorgado este ano ao novelista mozambicano Mia Couto, que entre outras actividades manterá un encontro estrela cun milleiro lectoras e lectores novas. Actividades que se suceden nun programa de vertixe artellado para dar resposta aos distintos públicos, dende o literario e o infantil e xuvenil até o dos promotores de lectura, sen menoscabo da atención específica para a edición científica, de pensamento ou temática de actualidade. Aposta pola lectura pública, concibida como competencia transformadora de cidadanía, na que por ventura este ano a nosa edición estará representada polas intervencións dos editores Henrique Alvarellos, que ditará a conferencia «Cen anos de edición moderna en galego», e Xosé Ballesteros, que presentará o Premio Internacional Compostela de Álbums ilustrados. Como autoras en lingua galega como Ledicia Costas, Ismael Ramos, Antía Otero, Dores Tembrás, Bea Lema ou Eva Mejuto participarán en diversas actividades e encontros co lectorado mexicano. Como imaxinamos foi memorable o concerto de Sés no Foro da Fil, un palco musical de privilexio, sempre empático e cheo a rebentar.

Publicado en Nós diario: 04/12/2024