Non hai análise posible do estado da edición en galego sen reparar na a modalidade literaria que funciona como o seu cativo escaparate en medios e redes, inducindo ao erro de identificala co conxunto do sector. A efectos de análise do seu estado, continuando a entrega anterior sobre a literatura infantil e xuvenil, seguiremos a convención dos estudos de Comercio Interior do Libro da Federación de Gremios de Editores, que considera catro modalidades: a primeira, a Literatura, que abrangue as publicacións de narrativa, poesía e teatro, ademais de ensaio e crítica literaria; a segunda, a Literatura Infantil e Xuvenil; a terceira, o Libro de Texto e materiais didácticos; e, por último, a de Non Ficción, un caixón de xastre no que se inclúen os textos de ciencias e tecnoloxía, ciencias sociais (a máis relevante na edición galega), ademais dos libros e divulgativos (gastronomía e guías de viaxe), así como as enciclopedias e dicionarios impresos, que na actualidade sofren unha crise gravísima, mitigada con algunhas reimpresións das súas versións escolares, prescritas e 3º de Educación de Primaria ou 1º de ESO.

Os datos máis recentes dos que dispoñemos, aínda do Comercio Interior do Libro de 2024, amosan que a edición de Literatura supón o 25,5 % dos títulos impresos publicados en galego polas editoras da AGE, 199, aos que estimamos habería que engadir outros 30 publicados por editoras que non forman parte da AGE. Como os exemplares de Literatura, 232.000, supoñen 25,4 % dos impresos en galego e os 1.707 títulos, o 19,30 % do catálogo dispoñible nas librarías. Por último a tirada media da edición literaria é de 1.165 exemplares e a facturación, apenas 1,6 millóns de euros a prezos de capa, supón o 18,30% do conxunto do sector.

Datos de 2024 que comparados cos do ano 2007, tras a aprobación da Lei do Libro e a Lectura, momento do maior fulgor da edición galega na Autonomía, indican que a edición de Literatura retrocede en todos os eidos: en títulos o 25,18 %; en exemplares o 46,10 %; en tirada media no 28,39 %, a pesar de que está por riba do sector, 1.099; en catálogo o 49,26 %, froito das descatalogacións masivas, que afectan a todas as modalidades, coa intención de reducir custes de almacenamento, sobre todo, das editoras tractoras do sector (Xerais e Galaxia); e mesmo en facturación o 11,10 %, tras acadar en 2015 o 2,8 millóns de euros, o que na última década acentuaría a perda de vendas literarias nun 42,85 %. Cifras que non poden agochar o paso atrás, compartido coas modalidades de Libro de Texto e de Non Ficción, sufrido pola edición literaria impresa en galego, a pesar da súa resiliencia. Descenso mitigado polo desenvolvemento dunha edición dixital, atenta a ofrecer a posibilidade de lectura en pantallas, sobre todo, de novela, como se pode comprobar no catálogo dispoñible do programa «GaliciaLe», que supera os dous mil títulos, sendo xa superior ao dispoñible en formato impreso.

Ademais, ten interese coñecer a composición desta edición literaria que, como podemos comprobar consultando os datos, está liderada pola edición de Narrativa (novela e relato), con tendencia continuada de crecemento, en termos relativos, dende o 51,12 % en 2007 ao 66,83 % en 2024. Noutras palabras máis de seis de cada dez libros literarios en galego son narrativos, unha cuarta parte de poesía e teatro (dos que carecemos de datos desagregados) e o resto, correspondente a ensaio e crítica, nunha proporción cada vez máis reducida. Primacía da Narrativa a que non é allea a continuidade da publicación das novidades das coleccións Xerais Narrativa e Galaxia Literaria, tractoras da modalidade, que superan no seu catálogo histórico os cincocentos títulos de cada unha delas, ofrecendo entre 15 e 25 títulos novidades cada ano, xeralmente xa de forma simultánea en edición impresa e en formato epub.

Oferta á que se suman as novidades da colección «Narrativa actual» de Aira editorial, ademais da importante achega das editoras especializadas en tradución literaria: Rinoceronte (2005), que publica 15 novidades ao ano e chegou a 214 títulos de catálogo de obras traducidas de 40 linguas; Huguin e Munin (2011), que ofrece 8 novidades ano, 2 cada trimestre, e chegou a 142 títulos en catálogo de 18 linguas; e Irmás Cartoné (2014), que publica a un ritmo de 4 novidades anuais e chegou a un catálogo de 51 títulos. Obras literarias traducidas das que se ocupan tamén as editoras xeralistas e as especializadas en poesía, que estimamos chegan ás 40 novidades por, arredor do 20 % da totalidade da edición de Literatura.

Como é imprescindible sinalar a fenda de xénero existente na edición de Narrativa, onde no ano 2024 as novidades das narradoras non superaron o 30 % da oferta. Outrosí supón a publicación de libros de relatos, que representa apenas o 10 % dunha oferta monopolizada pola novela. Sen esquecer, nesta ollada de grande angular, que son apenas 50 as novidades de poesía editada polos membros da AGE, que acadan unha facturación de 100.000 euros, moi por baixo das 67 e dos 250.000 euros facturados en 2007. Atendendo a que o 60 % das vendas de literatura galega se efectúa nas librarías, o 25,9 % son vendas directas das editoras a centros escolares, o 3,30 % en hipermercados, sendo pouco significativas as realizadas en Internet .

Por último, convén reparar en que os dereitos de autoría da edición literaria galega supuxeron en 2024 apenas 160.000 euros, cantidade moi por baixo do pagamento de autorías de 2007. Retroceso comercial que no caso do libro literario galego ten tamén que ver coa súa escasa visibilidade nas propias librarías, a pesar de estar máis presente nos medios e nas redes ca outras modalidades do libro galego.

Publicado en Nós diario: 22/04/26