Lemos máis, menos en galego

/en , , , , , , , , , , , , , /por

No esquecemento que sofre o sector editorial galego é doado comprender como foi tan pouco divulgado o informe sobre hábitos de lectura e compra de libros en Galicia (2024), promovido pola Consellaría de Cultura, Lingua e Xuventude. Elaborado cunha mostra de 1.200 entrevistas pola empresa Conecta, autora de informes semellantes para a Federación de Gremios de Editoras de España, ofrece datos de interese que axudan a interpretar as mudanzas de fondo da edición en galego tras a pandemia.

Increméntanse os índices de lectura

Quizais estrañe coñecer que o 69,9 % da poboación galega maior de 14 anos pode ser considerada lectora de libros impresos e que o 24,1 % de libros electrónicos. Como pode estrañar aínda máis que o 96,7 % da poboación lea textos en calquera medio e soporte (libros, xornais, revistas, comics, webs ou redes sociais), que case o 60 % lea e escriba en redes e o 86,2 % sexa o lectorado que utiliza pantallas para a as súas lecturas informativas. Porcentaxes que amosan, ademais dunha converxencia coas cifras da media española, 70,3 %, pechando unha fenda lectora histórica.

Indo ao detalle doutros datos, o índice de lectura por ocio (canto menos unha vez por trimestre) é do 66,2 %, mentres o das persoas que o fan por traballo ou estudos é do 26,5 %. Como está consolidado o fenómeno da hibridación lectora dixital en Galicia, xa que apenas o 43,3 % do lectorado de libros utiliza os soportes impresos, mentres o 6,5 % só libros electrónicos e o 20,1 % ambos os dous soportes; sen esquecer que a utilización de pantallas xa supera l o 95 % da media estatal.

Índices de lectura en galego

Fronte a este incremento do índice lector en Galicia, o referido á lectura en galego como práctica habitual é de 11,8 % da poboación galega maior de catorce anos, que se incrementa até o 59,8 %, se ten carácter ocasional. Ou dito doutra maneira: en Galicia a lingua habitual de lectura é o castelán para o 87,5 % das persoas maiores de catorce anos. Porcentaxe de lectura habitual en galego que diminúe con respecto ao ano anterior, que foi do 12,4 %. Datos que corrixidos co criterio de xénero sorprende que o índice sexa superior nos homes, 13,3 %, que nas mulleres, 10,7 %, o que non se corresponde cos índices da lectura habitual de libros en Galicia, o 76,2 % para as mulleres e o 63,3 % para os homes.

Índices de lectura en galego que, se os desagregamos por idades, poden ser máis esperanzadores, xa que entre a poboación de 10 a 13 anos le habitualmente en galego o 20,7 % e o fan con carácter ocasional o 66,3 %, idade de fronteira entre a infancia e a adolescencia que é a máis lectora da poboación galega. Índice que nas persoas adultas, entre os 25 e os 34 anos, chega ao 15,0 %. Mais se adoptamos un criterio territorial, é a poboación de Pontevedra, co 17,3 %, a máis lectora en galego.

Nembargante, as respostas á pregunta «cal foi o idioma do último libro lido?» ofrecen porcentaxes máis estremas, 6,66 % para un libro en galego e o 91,5 % para un en castelán. As razóns confesadas polas persoas consultadas sobre un comportamento tan desfavorable para a lectura en galego van desde que «o título escollido non estaba editado en galego» (38,6 %) ou que «lle resulta máis sinxelo ler en castelán» (26,9 %). “Razóns”, en ambos os dous casos, que son prexuízos lingüísticos, xa que tanto o catálogo actual do libro galego ofrece onde escoller, xa que conta hoxe con quince mil títulos dispoñibles na rede libreira, como tres xeracións foron alfabetizadas en galego e deberían contar cunha competencia lectora semellante nas linguas oficiais.

Índices da compra de libros

Semellante é o cantar da porcentaxe de compra de libros en Galicia. Así o 57,1 % da poboación galega mercou libros que non fora de texto, unha media de 8,7 ao longo do ano, o que sitúa este índice por riba da media española. Na compra, como na lectura, son máis as mulleres (58,9 %) ca homes (55,1 %), sendo o perfil máis comprador de libros non de texto as mulleres entre 25 e 44 anos, que superan o 67 %. Acorde co sucede na lectura, a provincia de Pontevedra é a que ofrece un índice de compra máis elevado, 63,39 %, mentres a de Ourense, a que menos, 47,5 %. Libros que se mercan nas librarías, nun 71,3 %, mentres os que o fan en Internet acadan o 19,5 %, canle dominada por Amazon, posuidora do 78,79 % deste mercado.

A compra de libros en galego

Este índice correspóndese co da lectura habitual en galego. Así o 16,1 % das enquisadas declara que o último libro que comprou estaba en galego, mentres máis do 80 % o fan en castelán. Porén, cando se pregunta sobre cal é lingua habitual dos libros mercados, apenas son 5,7 % os que o fan en galego (en liña co 6,69 % do índice lector en galego), mentres que o 93,4 % os merca en castelán. Índice no que se mantén a marca de xénero, 6,4 % os homes, 5,17 % mulleres, sendo o segmento de idade máis comprador en galego o 14 a 24 anos.

A investigación complétase cunha serie de datos sobre a lectura das persoas menores de 14 anos. O 85,7 % das familias recoñece que lle le a súa cativada, un 73,1% tamén en galego. Como tamén son elevadas as cifras de lectura da rapazada entre 10 e 13 anos, na que a lectura de libros non de textos acada o 76,4 % (case 11 libros ao ano), 20 % en galego, a de webs e blogs o 85,4 % e a de redes sociais, a pesar de idade tan temperá, o 76,8 %.

Publicado en Nós diario: 22/05/2026

Begoña Caamaño, escritora viguesa

/en , , , , , , , , , , , , /por

Dedico o artigo da semana en Faro de Vigo á homenaxe que o 17 de maio se lle fixo á escritora Begoña Caamaño:

A celebración do día das letras galegas dedicado á xornalista e narradora Begoña Caamaño Rascado non estivo exento de polémica. O fraco entusiasmo dos responsables da Consellaría de Cultura pola autora de Circe ou o pracer do azul (Galaxia 2009), chegando a modificar un dos carteis premiados da exposición enviada aos centros escolares, deseñados polo alumnado do IES Castelao do Calvario, uniuse a lamentable negativa do pleno do concello de Vigo a outorgarlle a Medalla da cidade á escritora nacida en 1964 na rúa de Cataluña. Ademais de non contar, polo momento, con resposta á proposta do grupo municipal do BNG de Vigo de lembrar co nome da activista viguesa a praza do Calvario onde conflúen as avenidas de Jenaro de la Fuente, Aragón e Aeroporto, eidos da súa primeira infancia, onde grazas ao fermoso relato de Ramón Nicolás sabemos que «perdeu un zapato na lama». Sexa como fose, desaprovéitase unha oportunidade preciosa, como ten sinalado a escritora María Reimóndez, de poñer un foco potente nunha autora cunha visión crítica feminista, que contribúe a darlle visibilidade na sociedade en xeral, cando está cada vez máis desconectada da lingua galega.

Vigo, «onde nacín, me criei, onde están as miñas raíces e tamén boa parte dos meus afectos primeiros e eternos e boa parte das miñas referencias culturais», foi a cidade amada, confesou cando presentou a súa segunda novela, Morgana en Esmelle (Galaxia 2012), na feira do libro viguesa na praza de Compostela. Segunda de catro irmáns dunha familia traballadora, o pai Roberto, administrativo de Citroen, a nai Carmen lles lía poema a ela e a Beatriz, como ao maior Roberto e o pequeno Javier. Criáronse na finca da bisaboa en Riomao, un espazo de liberdade, que como tantos eidos vigueses desaparecerían co medre urbano, neste caso polo trazado da rúa Jenaro de la Fuente. Días de infancia que Begoña recordará polas tardes de cine no Palermo e no Avenida, polos xogos no mercado ou polas clases na academia de María Ferrín, onde aprendeu a ler aos sete anos, onde era profesora a escritora María Xosé Queizán, que lle aprendeu a canción de George Brassens «Le petit cheval dans le mauvais temps».

A familia trasladouse en febreiro de 1976 a un piso da rúa Redondela do novo barrio de Coia, onde Begoña e Beatriz rematarían a EXB no Colexio Amor de Dios e farían despois o Bacharelato no Instituto de Coia-2, hoxe IES Alexandre Bóveda. Anos de adolescencia que coinciden co Vigo de aceiro e mel da reconversión industrial, do conflito dos pases pro bus, do desastre das drogas e do nacemento da iniciativa «A Bouza é nosa» polo movemento veciñal do Cristo da Vitoria. Celme vigués onde se formou a Begoña, estudante de Maxisterio (1982-1985) na Escola da Igrexa da Avenida de Madrid. Mais nunca exercería de docente, xa que foi a radio a súa vocación e profesión, desde que no verán de 1985 entrou en Radio Noroeste, a nova emisora viguesa que comezara a emitir dende a rúa do Príncipe, onde amizou con Maika Aguado e Amanda Álvarez, compañeiras dende entón para toda unha vida. Experiencia radiofónica, continuada en Radio Popular (1986-1988), onde traballou como reporteira da redacción de informativos micrófono en man, cubrindo a folga das mulleres de Álvarez en Lavadores, forxando o seu carácter de xornalista a pé de rúa, naqueles anos de mobilizacións dunha cidade que non renunciaba ao seu ADN obreiro, pesqueiro e industrial. Begoña contribuíu, con outras compañeiras de xeración, a ampliar, formas, enfoques e diccións dun oficio que naquel Vigo de Soto, tamén da movida musical e do desencanto, precisaba observar e informar da realidade en toda a súa amplitude. Tras incorporarse o 1 de abril de 1988 na delegación de Vigo da Radio Galega, incorporouse un ano despois á redacción da emisora pública da que formou parte até o seu pasamento en Compostela o 27 de outubro de 2014.

Activista política feminista e pacifista, viaxeira e xornalista sen fronteiras, como narradora reescribiu de forma admirable os mitos clásicos e artúricos, para darlle voz ás mulleres, para abordar o mundo concibido dende o feminismo. Escritura que nun texto precioso, «Por que escribo?» (2010), lido nunha conferencia sobre Circe na Universidade de Vigo, xustificaba pola súa condición de lectora, que lle permitía esconxurar a dor, escorrentar a soidade ou atopar as palabras que definisen a súa ledicia. Caamaño lía e escribía polo seu desexo de descubrir mil mundos, «leo –nas súas palabras– porque quero cambiar ao mundo, leo porque necesito facer habitable o meu mundo».

Existen mellores argumentos para outorgarlle por unanimidade a esta primeira escritora viguesa homenaxeada un 17 de maio, un recoñecemento da súa veciñanza, como a medalla da cidade, a súa inclusión no rueiro ou sequera dándolle o seu nome a unha das novas bibliotecas?

A Síndrome do Impostor

/en , , , , , , , /por

Cando remate esta terceira tempada de Claudio Giráldez como adestrador do Celta, haberá tempo para explicar os extraordinarios resultados obtidos polo equipo como visitante, con cifras de récord, entre os tres mellores da competición, como entender as razóns de derrotas por amplas goleadas, que deixan mudo e aplanado Balaídos diante do Alavés, Oviedo e Levante, tres equipos modestos que chegaron a Vigo ao bordo do abismo e saíron esperanzados polas súas inesperadas remontadas nas segundas partes, onde foron superiores aos desconcertados celestes.

Quizais, as vitorias lonxe de Balaídos, como a máis recente, a memorable diante do Atlético no Metropolitano, poidan explicarse botando unha ollada no manual de xiraldismo básico, como unha combinación perfecta de resiliencia defensiva coa explosividade creativa de Williot, case sempre participante nos mellores goles celestes, asociado a experiencia de Borja Iglesias, un dianteiro feliz con Claudio no banco, que está completando unha das súas mellores tempadas da súa longa traxectoria. Porén, para explicar as tres derrotas no coliseo do Fragoso, habería xa que acudir á biblioteca e procurar nun manual de educación emocional o apartado dos medos, e dentro deles a entrada dedicada á síndrome do impostor (SI), á que tantas veces recorren os guionistas do audiovisual.

Trastorno emocional moi común, que afecta nalgún momento das súas vidas, ao oitenta por cento da poboación, a SI explica que persoas capaces dubiden dos seus éxitos e os sintan como unha fraude, a pesar da súa máis ca evidente capacidade para enfrontar situacións difíciles. SI que decote obedecería ao temor, no caso do Celta xiraldino, a ser descuberto como máis feble e incapaz do que aparentan os seus resultados. Como tampouco sería un disparate atribuír a parálise, que este medo provoca, a un perfeccionismo extremo, que leva a esixirse niveis de excelencia tan elevados que serían inacadables. Hipótese que despois do serán de procrastinación e conseguinte derrota co Levante, como das declaracións do propio Giráldez ao seu remate, «cando non somos humildes, perdemos», confirmaría que a alfombra do Fragoso é o escenario dunha serie de terror deportivo protagonizada polo equipo celeste sometido aos efectos da SI. Un Celta de película, de medo!

O peor do caso é que os seareiros do Celta coñecemos xa o argumento da película, que diante do Levante foi case un calco do sucedido co Alavés. A saída foi esplendorosa, que anunciaba a intención dos de Giráldez de liquidar pola vía rápida a clasificación europea. No once de gala, con oito canteiráns, xuntou a boa parte das mellores biqueiras do cadro e escolleu a Fer e Sotelo para acompañar a Aspas na dirección de semellante orquestra. E aos dous minutos de xogo, Fer xa puido abrir o marcador, pero só non foi capaz de superar ao porteiro valenciano. Dous minutos máis tarde, Jutglá si soubo facelo, despois de chegar caneando ao interior da área e xutar ao pao longo. Outro golazo do catalán que sería, outra vez, o mellor dos celestes, inaccesible ao desánimo, desbordando sempre afouteza. Non se podía agardar mellor inicio, continuado por Aspas cun xute de sete estralos co que puido chegar o segundo.

Por desgraza, a clara superioridade no xogo nas dúas areas e co marcador por diante, o Celta foise desacelerando até chegar a unha fase de fútbol conformista, lento e insípido que agoiraba o que por desgraza sucedeu, cando faltaban uns minutos para o intervalo. Os visitantes empataron tras un xutazo tremendo de Arriaga dende moi lonxe que Radu, cegado polo sol, axudou a introducir na propia porta. O que foi heroe no Metropolitano cometía un erro fragrante!

Tras a filípica de Giráldez no vestiario, O Celta recuperou a iniciativa e a velocidade. En apenas tres minutos Jutglá aproveitou unha asistencia de libro de Rueda, cando Fer meteu unha marcha máis abrindo o xogo pola banda. Foi, entón, cando debeu aparecer o impostor por Balaídos e os de Giráldez volveron as andadas, a un fútbol sen chispa ningunha, confusión que os visitantes souberon aproveitar para ensaiar o que tanto éxito lle dera na primeira. O empate chegou cun trallazo dende fóra da área que perforou a meta de Radu. Balaídos sabía que a traxedia da remontada visitante chegaría. Foi en apenas catro minutos, cando Roger Brugué, que acababa de entrar, marcou dunha cabezada nun saque de recanto, que ninguén defendeu.

Giráldez fixo entón os cinco cambios, pero os visitantes co marcador por diante souberon marear un partido, no que se xogaban a posibilidade de seguir na pelexa pola permanencia. Certo é que Borja Iglesias puido marcar e que houbo algunha disputa na área que puido considerarse penalti, pero o Levante non se deixou intimidar. Outra vez máis, o Celta reaccionaba tarde, tras outro partido pésimo, probablemente, mal concibido polo equipo técnico e aínda peor desputado. A clasificación europea subiu de prezo, tamén para o Celta.

Publicado en Faro de Vigo: 14/05/2026

Son De Seu 25 aniversario

/en , , , , , /por

Dedico o artigo da semana en Faro de Vigo ao concerto conmemorativo do 25 aniversario de Son De Seu:

Unha das marabillas viguesas do noso tempo é a Escola Municipal de Vigo de Música Folk e Tradicional (ETRAD), iniciativa innovadora proxectada para a protección e difusión da música patrimonial galega, na procura da súa evolución e mestura coas formas contemporáneas do folk urbano. Escola cen por cen municipal, na ETRAD impártense até dez especialidades instrumentais de noso: Música e movemento, Arpa Céltica, Acordeón Diatónico, Canto Popular, Corda Pulsada, Gaita, Percusión Tradicional, Requinta, Violín Folk e Zanfona. Instalada no edificio da Escola Municipal de Artes e Oficios (EMAO), deseñado por Pacewicz, institución centenaria creada polo filántropo García Barbón, onde se imparten dúas materias de lutiaría, a de Construción de instrumentos musicais de gaita e de zanfona, conformando un espazo extraordinario para preservar e anovar a cultura musical de noso.

En 2009, o concello de Vigo, desde o seu Servizo de Educación, creou a ETRAD coa intención de ensinar, protexer e difundir a música patrimonial galega, dende unha ollada innovadora con selo propio. Consolidou o proxecto educativo do que foi dende 1996 Conservatorio de Música Tradicional de Vigo e dende 2007 foi Departamento de Música Tradicional da Escola de Artes e Oficios que da man do arpista e compositor Rodrigo Romaní, no eido musical, e de Antón Corral, no da lutiaría tradicional, que denominaba «Obradoiro Escola de Instrumentos Populares de Vigo», funcionou na Escola de Artes e Oficios, refundada a comezos da década de 1980 como Universidade Popular de Vigo, sendo alcalde Manuel Soto Ferreiro, que recuperaría a denominación inicial anos despois. Obradoiros polos que pasaron nas últimas catro décadas moitos dos músicos que anovaron a música tradicional galega, como Carlos Núñez, Anxo Pintos e outros compoñentes de Berrogüetto, Treixadura, Lizgairo, entre outros.

Foi no Conservatorio de Música Tradicional cando en 2001 Rodrigo Romaní, director e profesor de arpa, propuxo aos seus compañeiros de claustro, Anxo Pintos, profesor de Zanfona e Xaquín Xesteira, profesor de gaita, un experimento: o de crear unha orquestra  formativa sinfónica con media ducia de intérpretes de cada instrumento tradicional, que achegase experiencia escénica ao alumnado e explorase as posibilidades creativas do formato orquestral, sen precedentes no caso galego, e reducidas no entorno europeo a Sibelius Academy de Helsinki, a Asociación TRADALP de Turín e a Royal Scotish Academy of Music and Drama.

E o experimento na súa estrea en 2001 no Teatro García Barbón, baixo o nome «Son de seu. Orquestra folk de Galicia» saíu mellor ca ben. E o primeiro disco, Mar de Vigo (colección Do Fol, Boa Music, 2004), aínda mellor, cando a formación contaba con trinta e cinco alumnos e seis profesores, Rodrigo Romaní, Anxo Pintos, Xaquín Xesteira, Alfonso Franco (violín), Xosé Liz (requinta), Franciso Javier Feijoo (canto e pandeiretas), que tamén se ocuparon dos arranxos e da recreación de cada un dos temas populares, nos que incorporaron o son acústico, por vez primeira no folk galego. Velaí o que deu nome ao disco, creado a partir da melodía da danza de San Adrián de Cobres e da xota de Sequeiros, e «Carmiña no Berbés», onde se mesturan como o dedo ao anel a copla tradicional co Pasodobre do Berbés dos Morenos de Lavadores, dúas pezas que constituíron un magnífico comezo e remate para un disco memorable.

Dende entón, a orquestra ampliou a súa formación a máis de sesenta membros, constituíndose en fundación en 2006 promovendo dende ela o Libro Branco da Educación en Música Tradicional en Galicia. Gravou outros catro discos extraordinarios: Trastempo (2007), Barlovento (2010), Danzas Brancas (2013) e Beiralúa (2018). Viaxou por palcos de toda Europa con éxito rotundo, promoveu a creación da Rede Europea de Orquestras Folk e obtivo o Premio da Crítica de Galicia en 2011, entre outros recoñecementos.

Tras o éxito do concerto Arpas Atlánticas do pasado ano no Teatro Afundación, Son De Seu ofreceu o sábado nun auditorio Mar de Vigo a rebentar un serán memorable para celebrar o seu 25º aniversario. Contando coa participación de Xabier Díaz, Abraham Cupeiro, As Tanxugueiras e Rodrigo Romaní a orquestra dirixida con enerxía e tenrura por Xaquín Xesteira percorreu durante dúas horas a memoria e a diversidade da música galega, ao tempo que se reivindicou como peza indispensable do patrimonio musical galego.

O de Son De Seu é un proxecto que ademais de contar co apoio do concello de Vigo merece o do resto das administracións, que non poden revirarse diante de semellante proeza artística e cultural. Como despois dos minutos e minutos apoteóticos de ledicia no palco e no público, este verán a orquestra viguesa non pode faltar no programa de concertos de Castrelos.

O Vigo de 1936

/en , , , , , , , , , , /por

Dedico o artigo da semana en Faro de Vigo á publicación de Álbum fotográfico. Vigo 1936 de Juan Carlos Abad Gallego (IEV 2026):

Entre as publicacións que para celebrar o día do libro presentou o Instituto de Estudos Vigueses (IEV), que preside Mercedes Bangueses, destaca o álbum fotográfico Vigo 1936, testemuño visual excepcional, custodiado durante décadas pola familia Martínez González da rúa Real, o que permitiu se conservase case completo. Álbum inédito que permite coñecer a vida cotiá antes, durante e despois do alzamento e nos días difíciles da posguerra, como se refire a aquel momento o escritor Juan Farias nas súas crónicas de media tarde.

319 fotografías, máis outras trece desaparecidas, sacadas a maioría, en 1936 cunha cámara fotográfica, Zeiss Ikon Ikonta pregabre, cun obxectivo de 35 mm, é moi probable que por Hermógenes Argüelles Lareu, fotógrafo que no Anuario de Vigo de 1935 anunciaba o seu estudio na rúa Policarpo Sanz 44. Enxeñeiro de profesión, destacado fotógrafo amateur, inventor autodidacta de artefactos, era moi coñecido como presidente do Moto Club Vigo, organizador do «Rally dos Mil quilómetros», mais sobre todo por ser instalador dos equipos cinematográficos sonoros de Zeiss Icon, entón a marca de maior fiabilidade, coa que dende 1933 se proxectaba no cine Odeón na praza de Urzaiz.

Legado fotográfico estudado polo historiador Xoán Carlos Abad, autor dun longo texto informativo de extraordinario interese, unha crónica do acontecido en 1936, que permite identificar os espazos e acontecementos fotografados por Argüelles, recoñecer rostros de personaxes e, sobre todo, ilustrar o vivir cotiá da cidade desde a ollada, que non puido ser inocente, dun militante da Falanxe viguesa duns corenta anos, cuxo maior heroísmo foi participar nunha marcha de abastecemento á fronte de ida e volta e en diversas actividades públicas, como as misas de campaña e outras concentracións e desfiles nos que participaba como fotógrafo.

Presidente que foi do IEV durante os quince últimos anos, nos que desenvolveu unha xestión moi brillante da entidade, tanto na incesante produción editorial como na organización en Vigo da asemblea de centros de estudos locais, ademais de ser o primeiro e principal investigador dos acontecementos de 1936 en Vigo, con libros de referencia como Cen personaxes entorno a unha guerra. A República e a Guerra Civil na comarca de Vigo a través dos seus protagonistas (IEV 2008) ou O soño crebado. Da República á Guerra Civil en Vigo e na súa bisbarra (IEV 2019), Abad ocúpase de explicar a complexa cronoloxía do álbum, xa que apenas 138 das fotos da colección, menos da metade do material, teñen algún tipo de data.

Secasí, o autor d´A volta a Vigo en 80 lecturas. Unha aproximación á historia da bisbarra viguesa a través do seus textos (IEV 2013), achégase co seu potente gran angular de ollada de arcea ao territorio da microhistoria e ofrece as atractivas vistas xerais daquel Vigo da Segunda República que conservaba todas as praias da súa beiramar do Areal a Coia, incluída a cuncha de San Francisco; unha cidade que ampliaba o seu perfil portuario, da Laxe ao porto e mercado do Berbés, que se preparaba para recibir o monte do Castro e a Finca da Marquesa e o Pazo de Castrelos para convertelos en futuro museo e xardíns urbanos. Xaora, Abad, non renuncia a comentar os detalles nin a ofrecer historias cotiás de viguesas de nome descoñecido tanto no seu texto principal, no que vai enfiando as fotos do álbum de Argüelles, redactado ao xeito dunha crónica case novelesca daqueles días de terror, como nas sorprendentes notas de rodapé, auténticas marabillas de erudición viguesa que explican o contexto no que foron sacadas as imaxes.

A pesar de que Abad non renuncia a explicar as imaxes de Argüelles tomadas con anterioridade a 1936, a cerna do libro radica nas fotografías dos escenarios do golpe de estado, como a barricada da Casa do Pobo ou a Torre de Estanislao Núñez, que aparecen a carón daqueloutras pezas que representan certa normalidade daquel verán vigués onde se celebraron as festas populares de San Xoán do Monte e Cabral, onde participou o cuarto de Airiños de Cabral do gaiteiro Constante Moreda, que meses despois sería fusilado no Castro. No entanto son as fotos de Argüelles e os textos de Abad sobre a misa de campaña na Alameda do 16 de agosto, a concentración no estadio de Balaídos do 30 de agosto para celebrar «a reposición da bandeira bicor», as xuras de bandeira e os desfiles posteriores de requetés, falanxistas e balillas polas rúas do Príncipe, Colón ou Policarpo Sanz as que máis poden sorprender nesta completa crónica dunha cidade tomada polos militares fascistas.

Recomendo vivamente este Álbum Fotográfico Vigo, 1936 de Argüelles e Abad, un libro capaz de mudar a historia en memoria compartida, cando a vida cotiá petou coas contradicións dunha cidade arrasada polo fanatismo fascista e o seu terror branco.

 

A lámpada ilumina

/en , , , , , , /por

A federación de peñas celtistas, presidida por Pepe Méndez convidoume o pasado sábado á cea da súa XXVII convención anual, o que moito agradecín como recoñecemento a publicación do meu libro Afouteza Celtista (Lusco Fusco edicións 2026) onde pretendo reflexionar sobre o celtismo como actitude emocional indemne a desesperanza e a reivindicar o papel imprescindible e salvador dos seus seareiros. Noite celtista na que se xuntaron membros de 133 peñas, dende as tres máis antigas creadas en 1956 (Arbo, Canido e Vilalba) ás máis recentes creadas esta tempada (Ambición Celeste, Troita Celeste e o Cruceiro), que entre todos representan a dezaoito mil socios e a máis de tres mil abonados do club, que conforman a cerna do celtismo actual espallado polo mundo que nas redes sociais conta con máis de dez millóns de seguidoras en Tik-Tok (algo asombroso), máis de catro millóns en Facebook ou 670.000 en IG, cifras que abriron o celtismo ao mundo dixital.

Máis alá da lóxica preocupación sobre o partido co Elxe, no que se agardaba superar o mal momento que supuxeron as derrotas co Alavés e Oviedo, e recuperar así as opcións de clasificación europea, na convención celtista non se falaba doutra cousa que da continuidade de Iago Aspas na vindeira tempada. Debate onde hai pareceres diversos, no que se manexa calquera indicio, como a despedida tan agarimosa que Marcelino e Parejo lle tributaron no estadio da Cerámica ao remate do partido co Vilarreal, imaxes que agoirarían unha despedida xa esta tempada. Como outros indicarían todo o contrario, como a súa volta ao once de gala contra os ilicitanos onde xogou setenta magníficos minutos e marcou un golazo da súa inesgotable calidade, compartindo de saída a titularidade con Fer López, coincidencia que non se dera até onte. En todo caso, polo escoitado polos sempre ben informados corredores peñísticos, a maioría do celtismo desexa a renovación de Aspas para a tempada 26/27 sempre que fose para xogar o maior número posible de minutos, xa que o capitán se conserva en bo estado físico e a lámpada da xenialidade ilumina cando o Celta a precisa, coma sucedeu onte mesmo co excelente Elxe do simpático Eder Sarabia.

Clara vitoria do Celta por 3 goles a 1, na que ademais da novidade da saída de cara do capitán, Claudio apostou por unha defensa de circunstancias na que brillaron Javi García e Yoel Lago, acompañados de forma bastante discreta por Álvaro Núñez, que non acaba de completar un partido convincente, a pesar de que durante a segunda parte pasou á banda, incorporándose á medula Manuel Fernández, quen ofreceu unha excelente actuación empanada por provocar outro penalti inocente, que puxo en perigo o resultado. Un plan de partido desenvolto en boa medida seguindo o de Giráldez, que cedeu a pelota aos visitantes e gozaron dunha posesión do 67 % sen embargo en ningún momento controlaron un partido que o Celta soubo manexar segundo as necesidades do marcador que axiña puxo ao seu favor no minuto 14. Un primeiro gol nacido dun erro do defensa Affengruber a quen Javi Rueda moi listo aproveitoulle un balón na área que con serenidade asistiu a Hugo Álvarez que bateu a pracer a Dituro. Co marcador por diante, Claudio tratou de evitar erros de fracasos recentes, limitándose a defender con orde e procurar as costas de Jutglá, tan loitador cos centrais visitantes como adoita. Xaora, o segundo gol celeste chegou no 29’ dunha xogada de escuadra e cartabón, deseñada polo cadro técnico: Moriba sacou en campo propio un globo en diagonal que Jutglá soubo controlar de peito, gañándolle a posición a Affengruber, e servindo a Aspas que chegaba para xutar ao pao longo sen que Dituro, estricado coma un resorte puidese chegar a desvialo. Un gol magnífico de deseño e execución, mostra que a lámpada do noso Merlín dispón de aceite abondo.

Tras a reanudación, o Elxe insistiu na posesión e tivo varios remates de gol, claras ameazas, mais non acertou en ningunha das dúas áreas. Jutglá puido marcar o terceiro nun precioso man a man con Dituro, que desta vez si chegou ao xute colocado e enérxico do nove catalán. O penalti inocente dos defensas celestes, no 79’, agoiraban minutos de estrés, que duraron os cinco que necesitaron Williot e Borja, acabados de entrar na lameira, para fabricar o seu gol de ourivaría selecta, unha tacada do sueco filtrada entre os defensores que deixou só a Borja para que marcase o seu gol décimo terceiro en liga, dezasete entre todas as competicións, cumprindo unha tempada que merece ser pechada coa súa selección para o mundial. Con semellante vantaxe e coa concentración necesaria, os de Claudio souberon xestionar os seis minutos de engadido. Unha vitoria clara que devolve ao Celta a sexta praza e mantén intactas as súas aspiracións europeas. A lámpada celeste ilumina.

Publicado en Faro de Vigo: 04/05/2026

Bofill, o debuxante do Faro

/en , , , , , , , , , , , , , , , /por

Dedico o artigo da semana en Faro de Vigo ao pasamento de Bofill, o debuxante de Faro:

O pasado día 19 de abril morreu con noventa anos Pedro Ruiz Bofill, profesor e debuxante do Faro de Vigo durante catro décadas. Nacido en Barcelona en 1936, confesoulle a Félix Caballero nunha longa entrevista que chegara a Vigo con apenas 24 anos, grazas a que o seu irmán, que montara aquí unha óptica, o avisara de que Faro precisaba un debuxante. Pedro mudouse a correr de Madrid, onde aprendía o procedemento de entintaxe nun estudio que traballaba para a editorial Rollán, a que logo sería mercada por Bruguera e que publicaba con éxito a colección policial «Aventuras del F.B.I.». En Faro de Vigo comezou a traballar tanto para o xornal, entón dirixido por Francisco Leal Insua, como para a imprenta onde deseñaba carteis, trípticos e todo tipo de anuncios publicitarios. Ao xeito das tiras de Alex Raymond, o creador de Flash Gordon e o detective novaiorquino Rip Kirley, Bofill debutou nas páxinas do decano en 1960 cunha tira diaria policial, cuxos guións escribía o inesquecible e cultísimo Francisco Pablos.

Xaora, foi a súa páxina primeira ilustrada en Faro, a que a finais de xaneiro de 1961 dedicou ao secuestro do Santa María por un comando galego-portugués. Dende entón, sempre no cadro de persoal de Faro, Bofill ilustraría milleiros de páxinas e publicaría, sendo directores Cerezales (1961-1964) e Cunqueiro (1965-1970), centos das súas caricaturas, que consideraba só podía facer cando coñecía os aspectos máis esaxerados do personaxe. Como salientou Rafa López no seu excelente obituario en Faro, Bofill compartiu o traballo xornalístico coa súa vocación de profesor de debuxo, formado, primeiro en Madrid con Carlos Sáenz de Tejada, logo, na década de 1980, en Bilbao, onde se licenciou en Belas Artes, na especialidade de pintura e escultura. Con esa credencial superou as oposicións de acceso á función pública, como profesor de Plástica durante anos no IES de Chapela, tamén o seu primeiro director, durante 1992.

No entanto, Bofill pasará a historia da cultura galega como un dos pioneiros da banda deseñada, desde que en 1962 publicou na revista Vida Gallega, entón dirixida por Álvaro Cunqueiro e cuxa cabeceira fora adquirida por Faro de Vigo, a súa primeira historieta: El tesoro de Rande (1962), á que seguiu, o seu primeiro libro, Historia da Reconquista de Vigo (1977), sobre un guión de Lalo Vázquez Gil. Aquelas cinco pranchas, en formato comic book (17 x 26 cm), grampadas e impresas a cor, abriron o vieiro da utilización da narrativa debuxada para ofrecer información histórica de forma atractiva e visual. Bofill coa eficacia narrativa do seu debuxo de liña clara, ao xeito do cómic belga, e a súa habilidade para empregar diversos planos e recursos expresivos, abriu unhas posibilidades que ensaiaran tamén Reimundo Patiño e Xaquín Marín.

Bofill deu outro paso creativo con «As aventuras dun neno galego», a que consideramos a primeira serie do cómic en galego dirixida a lectorado novo. Con guións de Xesús Franco e asesoría histórica de Hidalgo Cuñarro, o proxecto nacido en 1983 nas páxinas d´«A pizarra», o suplemento de educación de Faro de Vigo, ampliouse a tres álbums de 60 páxinas, editados pola Consellaría de Educación e Cultura: Os homes do fin do mundo (1985), Os fillos de Breogán (1985) e A grande viaxe polo río (1988). Proxecto que deu pé a outro máis ambicioso, que lle levou varios anos debuxando de forma incansable: A historia ilustrada de Vigo (1996-1997), publicada en 72 fascículos por Faro de Vigo, nos que Bofill fixo 432 pranchas sobre textos preparados pola redacción do xornal.

Outra das proezas creativas de Bofill foi a súa colaboración con Serigrafía Galega de Álvaro Álvarez Blázquez, deseñando a maior parte das portadas da colección «O Moucho» da editorial Castrelos de Xosé María Álvarez Blázquez, aparecidas entre 1967 e 1983. Bofill aproveitou as posibilidades técnicas das tintas planas da serigrafía para ofrecer un deseño de portadas de gran unidade formal ao tempo que moi diverso pola súa facilidade para caricaturizar en situacións humorísticas, onde asoma a retranca dun «galego», ao que se lle quere icona de galeguidade. Así deixou Bofill portadas inesquecibles como a de Catecismo do labrego (1967), Sal e pementa (1968), Retorno a Tagen Ata (1971) ou A pega rabilonga (1971), entre outra que competían entón coas portadas de Xohán Ledo en Galaxia ou de Isaac Díaz Pardo en Ediciós do Castro.

Fose este novidoso traballo de deseño de portadas, fose o de autor pioneiro de centos de pranchas de narrativa debuxada, fose o labor formativo que deixou pegada sempre entrañable no seu alumnado, Pedro Ruíz Bofill merece o recoñecemento que a súa cidade de adopción non lle soubo dar. Preparar unha mostra do seu traballo gráfico é unha tarefa que non se debería adiar. Os nosos abrazos para a súa viúva e familia.

A edición literaria entre a precariedade e a resiliencia

/en , , , , , , , , , , , , /por

Non hai análise posible do estado da edición en galego sen reparar na a modalidade literaria que funciona como o seu cativo escaparate en medios e redes, inducindo ao erro de identificala co conxunto do sector. A efectos de análise do seu estado, continuando a entrega anterior sobre a literatura infantil e xuvenil, seguiremos a convención dos estudos de Comercio Interior do Libro da Federación de Gremios de Editores, que considera catro modalidades: a primeira, a Literatura, que abrangue as publicacións de narrativa, poesía e teatro, ademais de ensaio e crítica literaria; a segunda, a Literatura Infantil e Xuvenil; a terceira, o Libro de Texto e materiais didácticos; e, por último, a de Non Ficción, un caixón de xastre no que se inclúen os textos de ciencias e tecnoloxía, ciencias sociais (a máis relevante na edición galega), ademais dos libros e divulgativos (gastronomía e guías de viaxe), así como as enciclopedias e dicionarios impresos, que na actualidade sofren unha crise gravísima, mitigada con algunhas reimpresións das súas versións escolares, prescritas e 3º de Educación de Primaria ou 1º de ESO.

Os datos máis recentes dos que dispoñemos, aínda do Comercio Interior do Libro de 2024, amosan que a edición de Literatura supón o 25,5 % dos títulos impresos publicados en galego polas editoras da AGE, 199, aos que estimamos habería que engadir outros 30 publicados por editoras que non forman parte da AGE. Como os exemplares de Literatura, 232.000, supoñen 25,4 % dos impresos en galego e os 1.707 títulos, o 19,30 % do catálogo dispoñible nas librarías. Por último a tirada media da edición literaria é de 1.165 exemplares e a facturación, apenas 1,6 millóns de euros a prezos de capa, supón o 18,30% do conxunto do sector.

Datos de 2024 que comparados cos do ano 2007, tras a aprobación da Lei do Libro e a Lectura, momento do maior fulgor da edición galega na Autonomía, indican que a edición de Literatura retrocede en todos os eidos: en títulos o 25,18 %; en exemplares o 46,10 %; en tirada media no 28,39 %, a pesar de que está por riba do sector, 1.099; en catálogo o 49,26 %, froito das descatalogacións masivas, que afectan a todas as modalidades, coa intención de reducir custes de almacenamento, sobre todo, das editoras tractoras do sector (Xerais e Galaxia); e mesmo en facturación o 11,10 %, tras acadar en 2015 o 2,8 millóns de euros, o que na última década acentuaría a perda de vendas literarias nun 42,85 %. Cifras que non poden agochar o paso atrás, compartido coas modalidades de Libro de Texto e de Non Ficción, sufrido pola edición literaria impresa en galego, a pesar da súa resiliencia. Descenso mitigado polo desenvolvemento dunha edición dixital, atenta a ofrecer a posibilidade de lectura en pantallas, sobre todo, de novela, como se pode comprobar no catálogo dispoñible do programa «GaliciaLe», que supera os dous mil títulos, sendo xa superior ao dispoñible en formato impreso.

Ademais, ten interese coñecer a composición desta edición literaria que, como podemos comprobar consultando os datos, está liderada pola edición de Narrativa (novela e relato), con tendencia continuada de crecemento, en termos relativos, dende o 51,12 % en 2007 ao 66,83 % en 2024. Noutras palabras máis de seis de cada dez libros literarios en galego son narrativos, unha cuarta parte de poesía e teatro (dos que carecemos de datos desagregados) e o resto, correspondente a ensaio e crítica, nunha proporción cada vez máis reducida. Primacía da Narrativa a que non é allea a continuidade da publicación das novidades das coleccións Xerais Narrativa e Galaxia Literaria, tractoras da modalidade, que superan no seu catálogo histórico os cincocentos títulos de cada unha delas, ofrecendo entre 15 e 25 títulos novidades cada ano, xeralmente xa de forma simultánea en edición impresa e en formato epub.

Oferta á que se suman as novidades da colección «Narrativa actual» de Aira editorial, ademais da importante achega das editoras especializadas en tradución literaria: Rinoceronte (2005), que publica 15 novidades ao ano e chegou a 214 títulos de catálogo de obras traducidas de 40 linguas; Huguin e Munin (2011), que ofrece 8 novidades ano, 2 cada trimestre, e chegou a 142 títulos en catálogo de 18 linguas; e Irmás Cartoné (2014), que publica a un ritmo de 4 novidades anuais e chegou a un catálogo de 51 títulos. Obras literarias traducidas das que se ocupan tamén as editoras xeralistas e as especializadas en poesía, que estimamos chegan ás 40 novidades por, arredor do 20 % da totalidade da edición de Literatura.

Como é imprescindible sinalar a fenda de xénero existente na edición de Narrativa, onde no ano 2024 as novidades das narradoras non superaron o 30 % da oferta. Outrosí supón a publicación de libros de relatos, que representa apenas o 10 % dunha oferta monopolizada pola novela. Sen esquecer, nesta ollada de grande angular, que son apenas 50 as novidades de poesía editada polos membros da AGE, que acadan unha facturación de 100.000 euros, moi por baixo das 67 e dos 250.000 euros facturados en 2007. Atendendo a que o 60 % das vendas de literatura galega se efectúa nas librarías, o 25,9 % son vendas directas das editoras a centros escolares, o 3,30 % en hipermercados, sendo pouco significativas as realizadas en Internet .

Por último, convén reparar en que os dereitos de autoría da edición literaria galega supuxeron en 2024 apenas 160.000 euros, cantidade moi por baixo do pagamento de autorías de 2007. Retroceso comercial que no caso do libro literario galego ten tamén que ver coa súa escasa visibilidade nas propias librarías, a pesar de estar máis presente nos medios e nas redes ca outras modalidades do libro galego.

Publicado en Nós diario: 22/04/26

Festa do libro e da lectura

/en , , , , , , , , , , , /por

Dedico o artigo da semana en Faro de Vigo á celebración do Día do Libro e da Lectura:

Novidade deste 23 de abril é o programa de actividades literarias organizadas polo concello de Vigo con motivo da celebración do «centenario do día do libro» e doutra homenaxe a Domingo Villar. Iniciativa de interese polos escritores e escritoras protagonistas, na que botamos en falta a presenza dos libros e das librarías na rúa, como eixo da mobilización lectora que se pretende, como da ausencia de calquera tipo de achega no programa das vinte e nove editoras metropolitanas viguesas (Agoeiro, Belagua, Clío, Creotz, Cumio, Cydonia, Dismes, Dos acordes, Edimaes, Elvira, Engaiolarte, Euseino, Fosfatina, Galaxia, Instituto de Estudios Vigueses, Ideas Propias, Ir Indo, Lobito Bueno, Lusco e Fusco, MC Sports, Morgante, Nova Galicia edicións, Patas de peixe, Plutón Kids, Rinoceronte, Solar de edicións, Triqueta Verde, Trymar e Xerais), máis do sesenta por cento do sector editorial galego que coa súa actividade terma da industria metropolitana de artes gráficas e fan de Vigo a capital editorial de Galicia.

Programa presentado como centenario do Día do Libro que se comezou a celebrar en España o 7 de outubro de 1926, data que se cría do nacemento de Cervantes, mais que en 1930 pasou ao 23 de abril, cando se acreditou que esta foi a data da morte do autor do Quixote, mais que non sería oficializada até que en 1933 se celebrou en Madrid coa participación do goberno. O investigador José Luis Mateo Álvarez, no seu libro A Sociedade de Amigos da Arte de Vigo. Unha década de actividade cultural (IEV, 2022), acredita que en Vigo os actos da Festa do Libro estaban organizados pola Escola de Comercio e o Instituto de Bacharelato, coa colaboración das principais librarías que en 1933 organizaron a Semana do Libro como unha feira diante do Pazo de Xustiza na rúa do Príncipe. No ano seguinte a Festa do Libro contou coa participación dos Amigos da Arte, que desenvolveron un programa de actividades literarias, sobre todo de recitais poéticos dos autores vigueses do momento (como o xornalista, Bene Conde, tamén pintor e fotógrafo, Julio Sigüenza ou Urbano Rodríguez Moledo, poeta e dramaturgo, que sería fusilado en 1936) para apoiar a iniciativa da saída dos libros á rúa.

Este día do libro, no que lembramos aquela Festa do Libro republicana, é o momento de reclamar a creación da rede de bibliotecas na cidade, onde Vigo arrastra unhas carencias inadmisibles, que vimos denunciado nos últimos vinte e cinco anos. O conflito entre o concello de Vigo e a Xunta de Galicia, que non se poñen de acordo sobre as características da Biblioteca do Estado (para a que parece se conta con espazo para construíla no Chouzo), porén, pode volver adiarse ante a ausencia de Presupostos Xerais do Estado. Secasí é boa noticia a colocación da primeira pedra da Biblioteca de Teis e o compromiso expresado polo alcalde que tería as condicións da Xosé Neira Vilas do Calvario, o que de confirmarse orzamentariamente, permitiría facer realidade a existencia, por fin, dunha rede de bibliotecas municipais viguesas, como centros de fomento da lectura e da actividade literaria, o que, a súa vez, pasaría pola dotación de persoal especializado e fondos para a actual sala de lectura de Navia. Rede na que a medio prazo deberían incorporarse as importantes bibliotecas especializadas viguesas, a da Fundación Penzol e a do Instituto de Estudios Vigueses, como unha sala divulgativa do Arquivo de Vigo e do Arquivo do Porto de Vigo.

Sen esquecer que esta festa do libro é un momento propicio para recuperar o proxecto estratéxico de solicitar a UNESCO a declaración de Vigo como «Cidade da Literatura», incorporándose así a unha rede selectísima de 53 cidades de 39 países e 6 continentes que ofrecen un espazo de intercambio literario e de creación cara o mundo dos seus autores e autoras. Unha distinción da UNESCO que recoñecería a excelencia literaria e apoiaría os proxectos de proxección internacional da importante industria editorial viguesa. Xaora, Para outorgala, a UNESCO valora o cumprimento dunha serie de requisitos, todos eles dirixidos ao compromiso desas cidades de integrar a literatura e a lectura no desenvolvemento urbano sostible. Condicións que, coa mellora da dotación bibliotecaria en marcha, Vigo cumpre de máis: o carácter literario forma parte do ADN dunha vila creada polo poeta Martín Codax, que hoxe conta cun mapa literario que identifica 153 autores e autoras, 285 títulos narrativos e máis de 3.300 referencias literarias; como conta cunha industria editorial diversa e profesionalizada, con actividade dende hai dous centos anos; ademais de actividades, festivais e premios de fomento da creación literaria. O sector privado do libro debería colaborar co concello na preparación desta candidatura, que proxectaría no mundo o Vigo literario.

A dignidade dunha derrota

/en , , , , , , /por

Non hai dúbida ningunha que na tarde do pasado xoves o Celta foi en Balaídos moi inferior ao SC Freiburg, coma no conxunto desta eliminatoria de cuartos de final da Europa League co equipo da capital da Selva Negra. Non foi posible a remontada histórica na que confiaba con fe e co optimismo da vontade Claudio Giráldez. Nos dous partidos o rival resultou superior no físico, máis tamén no despregue dun precioso xogo colectivo, ao que axudou a súa maior experiencia para competir nesta copa europea, fose como local, cando foi apoiado por unha afección intensa, coma cando o fixo en calidade de visitante, sen darlle tregua ningunha aos celestes, mesmo no límite da cultura do fair play, intrínseca ao deporte das dezasete regras, dende o inicio ao remate de ambos os dous maches.

Dúas dolorosas malleiras futbolísticas nas que os alemáns, certo é que lle comeron as papas aos nosos até deixalos sen lamber o mel, mais tamén o é, que non conseguiron dobregar a aliaxe da afouteza celtista, ese xeito de instalarse no mundo indemne á desesperanza das derrotas e das dificultades do camiño, asumida polos xogadores e o corpo técnico coma por un novo celtismo resiliente nos padeceres, sempre agarimoso cos seus e coa ollada soñadora mirando no porvir, disposto a volver a empezar a viaxe de regreso.

É probable que o plan de partido do xoves non fose dos mellores da traxectoria claudia, motivado pola dificultade de cubrir as baixas de Starfelt na primeira e Miguel Román na segunda liña. Dúas lesións que están resultando decisivas e cuxa ausencia descompuxo a consistencia do esquema gañador de Giráldez. Como estimo verosímil ese ruxerruxe que corría polo estadio de que a esta eliminatoria de cuartos de final, o Celta chegou cando xa pasou o máximo punto de preparación física da tempada.

Iso explicaría a alarmante baixa forma dalgúns xogadores moídos coma sal, desconectados e desorientados mesmo nun partido tan decisivo como o de xoves. O Celta apenas tivo a pelota e gañou algúns duelos de volta durante a primeira media hora, xusto até que o xutazo de Matanovic, dende fóra da área no 32’, estragase xa todas as esperanzas e desandase a roda do encontro. Baixas médicas e fraca forma dalgunhas figuras celestes explicarían as amplas goleadas da eliminatoria, como desoutros misteriosos partidos dos catro caroliños do Alavés e tres do Oviedo, trece tantos, que ameazan arruinar a fiabilidade de quen ocupa a portaría.

Coma é probable que tampouco acertase Claudio na eliminatoria coas rotacións, unha das chaves do éxito da súa gramática, chegando a sementar na area con algunhas alternativas tan audaces como imposibles. Vímolo na segunda parte, cando durante os minutos o Celta xogaba con Mingueza e Fer López como medios improvisados, despois de que fosen substituídos Moriba e Vecino, desafortunados na contención e inanes na saída dende a segunda liña, mentres agardaba no banco Hugo Sotelo, unha das promesas de mellor pé, capaz de levar a vara do equipo na man. Outro tanto se pode dicir da composición da medula defensiva da eliminatoria, onde Claudio nunca atopou os acompañantes axeitados de Marcos Alonso, obrigado a termar de todo, para formar unha tripla de garantía. Por non especular coas combinacións na terceira liña, que durante os minutos derradeiros procuraba a honra dun gol, que conseguiría Williot cos seus pés de la, despois dunha cabezada de Jutglá ao pao e dúas caneadas das de Jones, que acabou estrelando a pelota no corpo do porteiro alemán.

Como é motivo de polémica na bancada que Iago se incorporase á eliminatoria cando a posibilidade da remontada desaparecera como a auga dun cesto, unha decisión xiraldina, imaxinamos que asumida polo noso primeiro xogador, icona e modelo de afouteza celtista. Aventuro que lembraremos como imaxe desta eliminatoria a de Iago bagoando na lameira diante da bancada de Marcador, mentres a afección ovacionaba durante dez minutos ao equipo, agradecendo o camiño percorrido con dignidade, acerto e a satisfacción inmensa de vitorias de auténtico mérito, como as das eliminatorias co Paok e Lyon. Unha imaxe do máis puro celtismo de ledicias e padeceres que encarna o Mago de Moaña coma ningún outro xogador da historia xa centenaria do club.

O ambiente en Balaídos o xoves foi precioso, iniciado coa chamada tribal do karnix de Abraham Cupeiro e da Oliveira a capela nunha tardiña fresca de primavera. Memorable foi a celebración final do novo celtismo, entendendo o atractivo emocional destas competicións de copa que rematan sempre coa exaltación doce da derrota, onde todos son perdedores, coa excepción, claro está, do caso extraordinario de quen a leva para a súa sala de trofeos. O Celta volverá a intentalo a vindeira tempada, con máis experiencia competitiva e algunhas leccións aprendidas. E para iso, terá que poñer toda a súa atención na liga, onde con sete xornadas hai tea que cortar e un baixón de resultados por superar.

Publicado en Faro de Vigo: 18/04/2026