Resiliencia celtista

/en , , , , , , /por

Na pandemia fíxose moi popular o uso da palabra «resiliencia» para expresar a capacidade para afrontar situacións difíciles e imprevistas, como a provocada naquel momento pola Covid_19 e o confinamento obrigado durante semanas. Un termo nacido no ámbito científico técnico, como a capacidade de resistencia ao choque que presenta un material, do que se apropiou a psicoloxía para expresar a capacidade dos seres humanos para adaptarse de forma positiva a situacións diversas. Palabra que os pedagogos incorporamos á educación emocional para expresar a capacidade do alumnado para afrontar as adversidades e saír reforzado delas. Unha capacidade que precisa da adquisición das habilidades e competencias facilitadoras desa adaptabilidade: confianza nas propias forzas; carácter para asumir valores propios; control sobre as propias decisións e escollas; conexión emocional positiva das interaccións, entre outras. Sexa na física, na psicoloxía ou na educación emocional, coma no deporte, a resiliencia empodera as persoas e os colectivos que a asumen como estratexia para afrontar os seus retos con mentalidade positiva, adaptabilidade, creatividade, resistencia e empatía.

Proemio anterior, que axuda a entender o sucedido na noitiña do xoves en Balaídos. Entre a galerna e a ventada, o Celta de Claudio Giráldez impartiu diante de vinte mil persoas unha masterclass do que é a resiliencia dun grupo, obrigado a enfrontarse a unha situación inesperada, a asumila con espírito positivo e a saír reforzado dela. Certo que o inesperado, foi tanto a expulsión de Hugo Sotelo no minuto 28, que deixou ao Celta en inferioridade durante máis dunha hora, como o gol que marcou aos trinta segundos de xogo; un erro tremendo de Alexsandro, central brasileiro do Lille, que na súa primeira intervención despexou sobre Borja Iglesias, rexeite recollido por Aspas, que asistiu a Williot para que empurrase o balón a porta baleira.

Lances do xogo inesperados que determinaron o devir do partido. O gol tan madrugador, xerando confianza no plan de partido deseñado por Giráldez, baseado nunha presión alta esgotadora e un xogo longo sobre Borja Iglesias, quen aos dez minutos puido liquidar o partido, cun segundo tanto anulado polo rigoroso colexiado alemán Valerio Marini, tras unha combinación de fútbol de salón entre Aspas e Rueda. Non obstante, o que mudou o xogo foi a tarxeta vermella, a instancias do VAR, que castigaba unha falta de Sotelo, incansable e intenso na presión mesmo nun espazo pouco comprometido, máis que non controlou o suficiente para evitar que os tacos da súa bota impactasen de forma perigosa sobre o talón de Mandi. Un erro que lle custou moi caro ao xove mediocampista celeste, que volvía ao once inicial.

O Lille comezou entón un asedio continuado, dirixido con elegancia polo noruegués Haralldsson, ao que o Celta respondeu cunha defensa ordenada, solidaria e resistente en bloque baixo. Polo meduliana, teimosa e controlada, mais tamén polo que expresaba de confianza nas súas posibilidades, sen renunciar á ambición de buscar un segundo gol, comprobamos a madurez, o carácter e a enorme resiliencia do Celta giraldino, tanto no táctico, no físico como no mental, onde vemos grandes melloras con respecto a tempadas anteriores. Un Celta imparable e determinado, o que identificamos como afouto, consciente da relevancia deste partido nunha tempada ilusionante, a chave necesaria para acceder a seguinte rolda da Europa League. Un equipo que fai soñar a unha afección asombrada polo nivel de competitividade exhibida nos dous últimos meses, onde funciona á perfección esa alquimia de grande consistencia e brillo de veteranos e promesas.

Giráldez agardou ao descanso para facer os trocos necesarios para competir en inferioridade: deixou na caseta a Iago e Borja, introduciu máis músculo con Durán e Carreira e colocou a Mingueza no medio campo. Acertou de cheo. Cun Starfelt extraordinario, que secou a Olivier Giroud (39 anos), máximo goleador histórico da selección francesa, o Celta resistiu cada un dos embates dos franceses. Porén, nunha das escasas transicións, Durán sacou da nada un saque de recanto. Lanzado co tiraliñas de Miguel Román, unha promesa consolidada como figura, atopou unha cabezada do central sueco que sorprendeu ao meta visitante.

Con vinte e poucos minutos por diante, os de Giráldez remataron o traballo: resistiron un novo asedio dos franceses que insistían en procurar un remate de Giroud. Certo é que o conseguiron no 86’, pero os seus folgos e acerto no remate non deron para máis. Neses dez derradeiros minutos, o Celta non perdeu tampouco seu debuxo táctico e actitude resiliente.

Un triunfo histórico, tanto polo heroico de traballalo dende a defensa, como pola conexión emocional coa bancada, que nos fixo lembrar as grandes noites europeas de hai décadas. Este Celta de Giráldez fai soñar coas súas proezas a un celtismo anovado e orgulloso das súas raíces. O xoves saímos de Balaídos felices.

Publicado en Faro de Vigo: 24/01/2026

Trump e o día escolar pola paz

/en , , , , , /por

Dedico o artigo da semana en Faro de Vigo ao día escolar pola paz e a actual situación crítica do planeta:

O 30 de xaneiro conmemórase «o día escolar da non violencia e a paz». Iniciada en 1983 no Colexio García Barbón de Vigo polo pedagogo Xesús R. Jares, como «día escolar pola paz mundial e o desarme», foi incorporada despois ás conmemoracións da Consellaría de Educación. Tras a caída do muro e o devalo da carreira armamentista nuclear de dous bloques, o día escolar da paz serviu para que nas aulas se reflexionase sobre o absurdo, cruel e inhumano carácter das guerras, que nunca cesaron en diversos lugares do mundo, como forma de dirimir os conflitos entre países e comunidades, reclamándose como mellor alternativa o respecto ao dereito internacional, aos Dereitos Humanos e á autoridade das Nacións Unidas. Reflexión que ao fío do recoñecemento da educación pola paz como contido transversal dos currículos da LOXSE se estendeu a reflexionar sobre a propia convivencia dentro das aulas, onde non teñen cabida ningún tipo de discriminación e violencia, sendo o diálogo, a mediación, a cooperación e o respecto entre iguais a forma de resolver os conflitos escolares de xeito pacífico.

Catro décadas despois daqueles primeiros días pola paz e o desarme, nos que os e as estudantes vigueses saían a rúa do Príncipe coas súas cartelas a reclamar a paz mundial, a efeméride do vindeiro 30 de xaneiro coincide cun momento convulso e crítico no que a presidencia dos Estados Unidos, no marco da súa nova estratexia de seguridade nacional, cuestiona a arquitectura multilateral mundial, forxada tras a Guerra Mundial, ignorando o dereito internacional e os valores da cultura de paz acuñados polas Nacións Unidas no documento dos Dereitos Humanos. Disrupción recoñecible na decisión da administración Trump de retirar os Estados Unidos de 66 organizacións, convencións e tratados das Nacións Unidas, expresando así o seu olímpico desprezo do dereito internacional e dos compromisos globais asumidos no relativo a desenvolvemento sostible, crise climática, igualdade de xénero e fin da violencia contra as mulleres e nenas de todo o mundo. Retirada que coincide cun importante incremento do orzamento militar estadounidense até acadar os 1,5 billóns de dólares e cunha contrarreforma ambiental que pretende restaurar o seu dominio enerxético baseado no consumo de petróleo, carbón, gas e enerxía nuclear, paralizando os proxectos de eólica mariña e do coche eléctrico, liderados por China, hoxe o primeiro electro-estado do mundo, potencia en enerxías verdes, dependendo menos dos hidrocarburos.

Coincide este 30 de xaneiro cun mundo no que baixo a chamada «paz de Trump» continúa abertas as guerras: a de Ucraína, que xa tras a invasión rusa se alonga catro anos; as de Oriente Medio, Siria, Somalia, Iemén; as africanas ocultas, como a de Sudán ou a guerra entre a República Democrática do Congo e o grupo armado M 23, apoiado por Ruanda, que provoca o desprazamento de sete millóns de persoas. En Gaza continúa o xenocidio da poboación palestina, máis de setenta e un mil mortos, aos que dende o alto o fogo do 10 de outubro hai que engadir outros catrocentos e milleiros de feridos. E se xa non abondase, débese ao activismo expansionista de Trump novos conflitos: o provocado polo derrocamento ilegal de Maduro en Venezuela, as pretensións doutro cambio de réxime en Cuba e as ameazas de bombardeos a México, Colombia e Irán. Sen descartar, dentro da súa estratexia expansionista, a posibilidade dunha invasión de Groenlandia, un ataque unilateral a un membro que supoñería de facto a morte da Alianza Atlántica e a necesidade de redefinir os compromisos da actual Unión Europea, desintegración soñada polos partidos fascistas europeos.

Con semellante convulsión, propia dun cambio de era, nin sequera é descartable unha deriva autocrática coa que Donald Trump, que confesou a The New York Times que na súa actuación non se sinte condicionado máis ca por «a súa propia moral», pretendese cancelar a democracia nos Estados Unidos, o que agoiraría un inevitable conflito civil catastrófico no seu propio país. Con semellantes retrocesos e incertezas, neste 30 de xaneiro de 2026 non é doado recuperar o entusiasmo do discurso do multilateralismo, de loita mundial contra o cambio climático e da promoción dos valores da cultura de paz, cerna dos Dereitos Humanos e da complexa arquitectura do dereito internacional desenvolto nas últimos setenta anos, superando numerosas dificultades e asumindo inestables compromisos de mediación. Secasí como sucedeu hai corenta anos, cando comezamos a conmemorar o pasamento de Gandhi, o día escolar pola paz é unha oportunidade para lembrar nas aulas algunha das súas sentenzas máis útiles: «non hai camiño para a paz, a paz é o camiño»; e aqueloutra hoxe luminosa: «a paz non é ausencia de conflito, senón a capacidade para enfrontalo».

Manicura celeste

/en , , , , , /por

O chamamento a acudir coas unllas pintadas en apoio a Borja Iglesias, obxecto de insultos homófobos no Sánchez-Pizjuán, obtivo unha acollida extraordinaria tanto entre os xogadores como entre as máis de vinte e mil almas celestes que acudiron onte á pequena catedral do Fragoso. Éxito que ben poden acreditar os establecementos onde se venden os esmaltes e pintaunllas, sorprendidos cunha rotura de stock imprevista das cores azul celeste e branca, as preferidas para esta iniciativa promovida pola peña Carcamáns Celestes.

Foi un acerto do club apoiala nas súas redes, comprometéndose así coa de facer visible a loita contra a homofobia, mais tamén contra o racismo e calquera outro tipo de discriminación presente nos estadios e nas redes, onde o odio ao distinto non foi erradicado na súa totalidade. Iniciativa que, a pesar de inserirse na política internacional de RESPECTO deportivo, foi atacada nas redes ridiculizando ao internacional galego, ao Celta e ao conxunto do celtismo. Estas manifestacións homófobas, como as de Sevilla, repítense noutros estadios e por outras afeccións, cuxos clubs teñen a responsabilidade ineludible de erradicalas. Os insultos e as ameazas, incluso de morte, constitúen agresións inadmisibles. Acerta, pois, o Celta cando encabeza esta loita deportiva, que por desgraza non asumen algúns clubs, incapaces de enfrontarse aos seus afeccionados violentos que por comportamentos como os denunciados con retranca por Borja non deberían poder entrar nos estadios.

Nun ambiente de orgullo pola iniciativa e tras unha excelente primeira volta, extraordinaria como visitante, O Celta abriu a segunda cun partido práctico e unha vitoria contundente fronte ao sempre difícil Raio de Iñigo Pérez, adestrador da xeración e estilo de Claudio Giráldez, tamén un dos que até onte mellor lle tiñan collido os talentos ao míster louriñés. Como ven sendo habitual nas últimas semanas, foron apenas tres as novidades do Celta no once de gala, consolidando así o seu bloque defensivo –cada vez máis fiable, apenas vinte goles encaixados, á que non allea a tempada excepcional de Radu– e mudando apenas o director de xogo, Hugo Sotelo, e a tripla atacante, onde só parece fixo Bryan Zaragoza, onte acompañado de Hugo Álvarez e Pablo Durán.

Un partido cos vallecanos que no primeiro tempo foi igualado no xogo, con dous equipos utilizando presión alta, onde o Raio xerou máis ocasións, algunha clamorosa, como a salvada por Radu (un xigante na porta celeste) aos pés de De Frutos, ao cuarto de hora de xogo. Sen embargo, neste primeiro acto o gol púxoo o Celta, froito da súa paciencia e da insistencia en que Hugo Álvarez e Mingueza (quédate!) creasen os espazos interiores ou Bryan Zaragoza entrase até a área pequena coa súa coitela. Así chegou no minuto 38 o gol de Sergio Carreira, onte un dos mellores dos nosos, que cando máis e mellor dominaba o Raio, xutou na frontal de forma maxistral unha asistencia de ouro de Álvarez, un toque finísimo co exterior, despois de apoiarse en Moriba. Un gol fabricado pola intelixencia creativa de Hugo Álvarez, capaz de mudar o devir do partido.

Na segunda parte saíron os visitantes moi motivados, cercaron a meta de Radu durante cinco minutos. Foi Bryan Zaragoza, noutra das súas incursións, quen no 53’ forzou un penalti, que el mesmo transformou con solvencia. O Celta batía de novo cando o seu rival se amosaba máis perigoso e determinado. Sen modificar o seu plan de partido, Giráldez introduciu os seus trocos previstos no 60’, pensando tanto na media hora que faltaba como no compromiso europeo do vindeiro xoves. Volveu acertar coas entradas de Miguel Román e Williot, que deron a volta de porca que precisaba o encontro. Na súa segunda participación, no 61 o sueco recibiu unha entrada de tesouras de Mendy, que revisada polo VAR levou á expulsión do central senegalés. Cun xogador menos e o marcador en clara inferioridade, o Raio amosou afouteza e non lle perdeu cara o partido. Foi un espellismo. En cada recuperación o Celta voaba polas bandas con Bryan, e máis aínda coa entrada de Rueda, que no 78 entrou até a área cativa e pechou a pracer marcador co terceiro tanto.

Abondou con defender con orde e atención. Nos derradeiros quince minutos volveuse escoitar a Rianxeira e a botar a bancada, como o celtismo, sempre prudente, fai só nos días máis felices. E para pechar o serán, Giráldez fixo debutar a Hugo Burcio, un medio centro de corte defensivo de apenas dezanove anos, unha das promesas máis consolidadas do Fortuna, chamada a cubrir a saída de Beltrán neste mercado de inverno. Un excelente comezo da segunda rolda na que os nosos discuten a peito descuberto a praza europea ao Betis, Espanyol, Athletic, Real, Girona entre outros. Gocemos dos 32 puntos, unha das mellores puntuacións da historia recente, como do compromiso do club e da afección en erradicar o odio dos estadios.

Publicado en Faro de Vigo: 19/01/26

50 anos do movemento veciñal vigués

/en , , , , , /por

Dedico o artigo en Faro de Vigo a lembrar o cincuentario do movemento veciñal vigués:

Foi en abril de 1975 cando iniciou a súa actividade a Asociación de Veciños do Calvario coa intención de reclamar melloras para o barrio, un ambulatorio e unha gardaría. Secasí, foi o ano seguinte cando se produciu a eclosión do movemento veciñal vigués con asociacións en Teis, a primeira aprobada (22 de abril de 1976); Lavadores, Cabral, Vigo-Oeste, Vigo-Centro, Cristo da Vitoria, Beade, Sampaio, Candeán, O Rocío, Bembrive, A Florida, Castrelos e San Paio de Navia. Quince asociacións que se aglutinaron nunha coordinadora para abordar cuestións que a todas afectaban: o funcionamento de Vitrasa; o abastecemento e saneamento de auga, aínda non concluído no termo municipal; o planeamento urbanístico, ancorado no Plan de Cominges de 1942 e no Plan Xeral de 1971. Particular importancia tivo entón a constitución da Asociación de Veciños de Vigo-Oeste, delimitada entre as rúas Camelias, Zamora, Hispanidade e Torrecedeira, o primeiro intento de constituír un movemento social participativo na zona urbana da cidade cunha actividade que fose máis alá das reclamacións do barrio, capaz de organizar tamén actos cívicos e culturais.

O domingo 21 de marzo de 1976 un milleiro de persoas con cadanseu caldeiro na man camiñaron de Cabral até a Praza de Constitución reclamando o subministro de auga do que carecía o barrio de Lavadores. Unha mobilización pioneira, a primeira autorizada tras a morte de Franco, que obrigou ao alcalde Joaquín García Picher a achegarse despois ao Calvario e Matamá, onde falou en galego, un feito histórico para o recoñecemento da nosa lingua na actividade municipal. Como tamén o foi o pleno do 31 de outubro de 1976, suspendido tras a solicitude da palabra por parte de José Carlos Abal e Francisco García, membros da asociación Vigo-Oeste, o que provocaría a dimisión de García Picher e a retirada da venda dun predio de Torrecedeira, coa que se pretendía compensar aos propietarios da empresa Playas Blancas del Atlántico SA. Feito que para Diego Pérez, autor de Vigueses na democracia. Historia do movemento veciñal (2000), foi «a primeira gran vitoria do movemento veciñal diante dos poderes públicos, que marcou a súa forza como interlocutora social de cara ao futuro». A partir de entón, a protesta converterase na forma máis eficaz da veciñanza viguesa para chamar a atención sobre a súa problemática, expresada por unhas asociacións que o 24 de outubro de 1978 constituíron a súa coordinadora, na que se formaron os grupos de traballo organizadores do día das Letras Galegas e a partir de 1980 do Entroido.

Tras o primeiro congreso veciñal de 1982, vinte e nove entidades cunhas vinte mil persoas asociadas, o 28 de outubro de 1987 acordaron a constitución da Federación de Asociacións Veciñais Eduardo Chao de Vigo (FAVEC). Entidade que dende entón serviu de contrapunto necesario das administracións locais, de todas as cores políticas, para que actuasen con transparencia e contacto coa veciñanza. Entidade que nunca pretendeu nin substituír as responsabilidades das administracións nin de inmiscirse nas competencias doutras entidades. Como as asociacións foron vitais para artellar a participación cidadá nos barrios e parroquias e na propia vida municipal. Grazas ao traballo calado dos compoñentes da FAVEC, ás veces incomprendido polos gobernos locais, mais sempre solidario e desinteresado, acadáronse melloras nas infraestruturas urbanísticas e nos servizos públicos básicos. Como tamén, na medida das súas posibilidades, este voluntariado organizou unha convivencia veciñal creativa, por medio do cooperativismo de vivenda e doutro tipo de actividades culturais e artísticas.

Hoxe o movemento veciñal organizado na FAVEC mantén un litixio xudicial co concello de Vigo coa intención de recuperar a que foi durante tres décadas a súa sede na Praza da Princesa 7. Unha proba da ruptura do diálogo co actual goberno municipal, molesto polas opinións da entidade veciñal sobre algunhas das súas actuacións. Un conflito de criterio que non pode ocultar que o Vigo dos últimos cincuenta anos foi construído tamén pola participación organizada da veciñanza, fose polas súas críticas e reclamacións, mais tamén polas súas numerosas propostas, como polas recreacións colectivas de éxito como a Reconquista e o Entroido ou pola existencia dunha rede de centros cívicos en toda a bisbarra viguesa. No contexto deste aniversario sería moi acaído intentar normalizar o diálogo entre concello de Vigo e FAVEC, abrindo outra vez unha xanela que, a pesar de non estar exenta de conflitos e altibaixos, se mantivera sempre aberta. Levando o nome de Eduardo Chao, referente ético de honestidade e traballo para Vigo, a FAVEC representa un viguismo cívico, unha achega da que o Vigo do porvir non pode prescindir.

O Vigo de Otero Pedrayo

/en , , , , , , , , /por

Dedico o artigo da semana en Faro de Vigo ao ano oteriano:

O ano 2026 estará dedicado a Ramón Otero Pedrayo coincidindo co cincuentenario do seu pasamento o 10 de abril de 1976 na mesma casa da rúa da Paz número 25 onde naceu o 5 de marzo de 1888. Efeméride coincidente co centenario da publicación da súa Guía de Galicia (Espasa Calpe, 1926), obra en castelán esencial e impresionante, síntese da xeografía e historia, arte e economía do país, reeditada en 1945 pola libraría e editorial Galí de Santiago e a partir da terceira edición de 1954 por Galaxia, ilustrada con fotografías de José Suárez e actualizada en 1965 e 1980. Centenario da tradución de anacos en galego do Ulises (1922) de James Joyce, en concreto dos titulados «Ithaca» e «Cyclops», publicados o 15 de agosto de 1926 no número 32 da revista Nós, realizada polo propio Otero pouco despois de que fose publicada a tradución ao francés, mostra expresión de modernidade e universalidade da cultura galega. Sen esquecer que no mes de xullo de 1926, coincidindo coa celebración do ano santo xubilar, Otero camiñou de Ourense a Compostela durante catro días, formando parte dun grupo que integraban Vicente Risco e Xavier Prado Lameiro, entre outros galeguistas ourensáns.

Ademais da necesaria actualización da biografía desta figura conservadora que encarna a dignidade galeguista e republicana, agardamos que o ano oteriano, declarado por unanimidade no Parlamento de Galicia, facilite a investigación e divulgación dunha obra literaria monumental, que abrangue dende a narrativa e o teatro, á literatura paisaxística e xeográfica da que continúa sendo referente. Sucede así cos traballos oterianos sobre Vigo e a súa rexión urbana, presentes xa na citada Guía de Galicia de 1926, no que atribúe a Jovellanos a afirmación de que «a ría de Vigo é a máis fermosa cousa do Reino de España». Texto no que salienta, ademais, que «o desenvolvemento de Vigo dende mediados e fins do século XIX, particularmente nos anos actuais [refírese a década de 1920], é seguramente o máis extraordinario dunha poboación marítima española, se se ten en conta a cativeza do seu centro antigo». Texto no que hai cen anos Pedrayo diagnostica sen panos quente a principal das carencias viguesas: a precariedade das comunicacións terrestres cun porto que naquela altura contaba con once liñas transatlánticas e cunha flota pesqueira, «a máis importante de España polo número e características dos seus barcos, desprazamento e autonomía, construídos na súa totalidade en estaleiros vigueses.

No entanto, habería que agardar case cincuenta anos para que don Ramón Otero Pedrayo publicase a súa monografía viguesa por excelencia, a titulada simplemente Vigo. Publicada polo concello de Vigo no mes de xullo de 1970, con intención propagandística, forma parte principal dun libro de sobremesa de 200 páxinas, con acabado acartonado e caixa de soporte, impreso por Seix Barral en Barcelona, co que o alcalde Antonio Ramilo Fernández-Areal pretendía enviar a todas as terras de España a mensaxe polícroma de que «Vigo é unha cidade de traballadores que se creou a si mesma, a golpes de enerxía». Xaora, o polígrafo de Amoeiro, utilizando o seu coñecemento xeográfico interpreta que Vigo non debería ser considerada unha cidade exenta e única senón unha comarca multiforma, que chamaba «cidade en bisbarra», estendida ao longo da Ría e do farturento Val do Fragoso, onde se produce un tránsito suave entre o fondo das montañas e a costa. Cidade atlántica, con raíz central e permanente nas industrias derivadas do mar, para Otero Pedrayo o Vigo de hai máis de cinco décadas era «a máis nova e moderna, tamén a máis populosa, a máis impaciente en expresarse na súa plenitude das cidades galegas». Cidade froito tamén «dunha escura, profunda e positiva vontade colectiva», «dun afán e dunha dignidade de dominio do porvir». Palabras que expresaban a expansión industrial e demográfica que agromaba en todos os sectores industriais vigueses, con especial relevancia na automoción e construción naval.

Non esquece Otero Pedrayo na súa monografía de 1970 o Vigo literario, dende a súa referencia ao «sagrado de Vigo», a milagreira transposición lírica de Martín Codax ou a presenza constante dos relatos atlánticos traídos polos viaxeiros, nunha cidade posuidora de acento british e de tintas de azul portugués como a que non renuncia a celebración da romaría popular, a contar cun atraente museo en Castrelos ou coa actividade artesanal dun erudito editor como o suízo Krapf facendo libros como La Celestina na Porta do Sol. Vigo cosmopolita de Pedrayo, cabeceira do espazo xeográfico que vai entre a ría de Vigo e o río Miño que, Atlántico por medio, corresponde as praias de Rhode Island e os lameiros de Connecticut, como ten lembrado o mestre Ferrín. Volver sobre a lectura do Vigo de Pedrayo merece moito a pena.

https://bretemas.gal/

 

Aguinaldo

/en , , , , , , /por

Lin no Faro de Vigo dos días previos ao Nadal que a rapazada do Colexio Público O Sello de Cabral mantén viva a tradición –que eu cría xa perdida– de pedir o aguinaldo solicitando aquilo de: «Dános licenza para cantarlle os reis?» Se a veciñanza acepta, no caso do Sello, as persoas maiores da residencia do barrio, a rapazada cántalle unha das súas panxoliñas, que adoitan ser agradecidas con calquera agasallo. Tradición arraigada no nadal vigués até a década de 1950, que no Casco Vello foi anovada nos últimos anos como «Ruada do Nadal». Desfile de reiseiros, grupo de gaiteiros e gaiteiras e de danzantes, organizados nun rancho, que cantan e danzan os manueles e piden o aguinaldo, un agasallo de primeiro de ano, case sempre produtos de comer co que logo celebran unha paparota: «Cantámosche os reises do quiquiriquí, se non nos dás nada, marchamos de aquí». Fermosa tradición de cantar o aguinaldo de reis a que quixo sumarse o Celta de Giráldez nun moi meritorio encontro coral diante dun pouco afortunado Valencia de Corberán. Partido concluído cun contundente 4 a 1, que o celtismo soubo agradecer nos minutos derradeiros dos oito de tempo engadido entoando con moita prudencia a Rianxeira, canto que a tribo celeste reserva só para agasallar aos seus nos días felices.

Tras as xornadas de descanso natalicio, Giráldez apostou por unha das súas formacións preferidas, confiando o centro do campo a Miguel Román e Moriba, saltando apenas a sorpresa na presenza na medula da defensa de Joseph Aidoo, que entraba por Starfelt tocado a última hora. O ghanés, de quen se fala está disposto a arranxar co clube a súa marcha neste mercado de inverno, saíu un pouco frío no partido. Apenas transcorridos seis minutos trabou lixeiramente a Almeida e De Burgos sinalou penalti, o único erro de Pepiño Aidoo que no resto do partido estivo a un nivel óptimo en ambas as dúas áreas. Pepelu, o capitán che, dende os nove metros quixo axustar tanto o seu tiro que estrelou o balón no pao, tras outra estricada extraordinaria de Radu, o gardameta celeste a quen só meteron dous de sete penaltis sinalados. Probablemente foi este o lance que determinou o partido, o Valencia quedou chafado diante da portaría e o Celta aproveitou para espertar, que boa falta lle facía. Certo que os visitantes combinaron con criterio e tiveron as súas oportunidades, mais non conseguiron preocupar a Radu. E Giráldez mandoulle a Mingueza, onte o seu director de xogo, presionar e agardar con paciencia a chegada dos momentos oportunos.

E chegaron. Mingueza, que estivo a gran nivel, obrigou a Agirrezabala a lucirse cun gran pexegazo. Nun par de centros laterais, Aidoo apareceu cabeceando ao pao. No minuto 30, Borja foi trabado na área por Foulquier. O árbitro sinalou penalti que o Panda non desaproveitou para abrir o marcador. Como tampouco no 57’, tras unha xogada de fútbol de salón de tres toques, nacida na biqueira maxistral de Mingueza, que enviou a Pablo Durán, quen a pesar de xogar cun ombreiro danado soubo coarse na área, tourear ao porteiro e asistir no momento preciso a Borja, que dende a área pequena marcou o segundo gol. Os de Corberán non se resignaron e no 70 ´ acurtaron diferenzas grazas ao gol de Pepelu, ao que non resultou alleo un despexo insuficiente de Marcos Alonso. Mais foi un espellismo para os visitantes aos que lle custaba superar a disciplina dos celestes na presión e nas axudas. No 82´coa velocidade endiañada de Jonas El-Abdellaoui e a febleza do despexo de Diakhaby chegou o terceiro e no 93 coa asistencia marabillosa de Aspas, recén incorporado, Hugo Álvarez meteu o cuarto, cando Agirrezabala, lesionado de consideración no isquiotibial, non puido reaccionar. O partido morreu entre os cánticos da bancada pola goleada e a solicitude de respecto cos rivais en inferioridade, encabezada por Aspas, un xesto de fair play moi de agradecer.

O marcador tan avultado probablemente non reflicte os méritos dos visitantes, un dos equipos de xogo máis xeitoso dos que até agora pasaron por Balaídos. Secasí, os catro goles do Celta amosan a excelente capacidade competitiva coa que chega case ao remate da primeira volta, un equipo maduro con alternativas no seu xogo e na composición dos seus onces. Un resultado ao que non foron alleas algunhas actuacións individuais moi destacadas, sobre todo a de Mingueza, capaz de introducir creatividade no ataque e disciplina no repregamento. Outro tanto se pode dicir de Borja Iglesias, que achega tanto gol como seguridade e capacidade de competir coas defensas máis rochosas. Como tamén son de mérito as actuacións das promesas como Javi Rodríguez, Miguel Román ou El-Abdellaoui, un revulsivo inesperado que permite variantes inéditas. E entre figuras e promesas, aparece sempre a autoridade moral de Aspas, capaz de termar tanto da ilusión das xornadas felices como a de onte ou da dignidade celeste cando non veñen ben dadas. Este Celta ilusiona. Imaxinemos que pode suceder se chega a guinda pola que devece o seu adestrador. Feliz ano e bo xogo, afoutos e afoutas celtistas!

Publicado en Faro de Vigo: 4/1/16

Contafíos

/en , , , , , , , , /por

Gustei sempre do contafíos que utilizaba Xosé García Crego, director de edición de Xerais durante décadas. O contafíos é unha lupa de gran aumento montada sobre un soporte pregable con forma cadrada que serve para revisar a policromía da tinta sobre o papel e verificar o número de fíos que percorren o urdime dun espazo de fío. A súa inicial utilidade téxtil, para determinar a calidade e a densidade dunha tea, conectou coa súa resonancia gráfica. Foi Benjamin Day, fundador de The New York Sun (1835), quen utilizou por vez primeira o contafíos na edición. Pretendía revisar a inxección de tinta no seu xornal e identificar as capas de impresión que podían permitir a aparición de certas texturas. Grazas a súa estrutura, que separa a lupa da súa base, o contafíos permitiulle situarse a unha distancia óptima para revisar con atención minucias que entón pasaba desapercibidas. Grazas ao uso do contafíos, Day logrou configurar degradacións de cor que o deseño gráfico chamou «tramas». Esta subdivisión de puntos á hora de inxectar a tinta permitiulle artellar unha escala de grises e así obter determinadas tonalidades. Unha revolución na impresión, que permitiría a publicación de debuxos e anos máis tarde de fotografías. Revolución gráfica das tramas que remite, se non abondasen as circunstancias anteriores, ás relacións existentes entre os olores dos tecidos e das tintas de impresión. Foi Santiago Hernández Zarauz no seu libro Cuentahílos. Elogio del editante (Trama 2023) quen propuxo que o nome desta lupa, con tal alta precisión no enfoque, fose utilizado para referirse a calquera análise arredor do mundo da edición. Esa foi a razón pola que escollín «Contafíos» como epígrafe desta sección semanal de Nós diario na que nos tres últimos anos debullei temas relacionados coa lectura, escritura e edición, mais tamén, abrindo o gran angular, co estado da lingua e da educación non universitaria. Grazas aos responsables do xornal e ao lectorado interesado, cando remata esta angueira. Beizón.

Publicado en Nós diario: 3171272025

Vigo en tres paisaxes

/en , , , , , , , , /por

Dedico o artigo da semana en Faro de Vigo á publicación dunha nova edición dos Sonetos a la ciudad de Vigo de Manuel Lueiro Rey, baixo o título Vigo en tres paisajes (Luscofusco edicións, 2025):

Nun ano de excelente colleita bibliográfica sobre a cidade de Vigo, destaca a terceira edición de Vigo en tres paisaxes (Luscofusco edicións 2025), o libro de sonetos de Manuel Lueiro Rey dedicado a Vigo. Autoeditado en Pontevedra en 1960 como un libriño de 28 páxinas distribuído entre as amizades, Sonetos a la ciudad de Vigo, trinta anos despois na segunda edición mudóuselle o título por Vigo en tres paisajes (Kantil C.B.1990), libro de 96 páxinas, ilustrado, deseñado e epilogado por Antonio M. Chaves Cuíñas, prologado polo xornalista Gerardo González Martín e do que a imprenta Feito de Hernán Cortés fixo dúas mil copias. Edición de outono de 1990, días antes do falecemento de Lueiro, sendo a derradeira á que lle deu o seu visto e prace. Presentada en 1993, no Auditorio Municipal de Vigo, no que sería tamén unha homenaxe ao autor, na que falaron Uxío Novoneyra, Carlos Casares, Herminio Barreiro, Modesto Hermida, Luis Cochón e Xesús Alonso Montero e na que, ademais, Carlos Oroza recitou un dos sonetos entre cada un dos discursos.

Esta terceira edición, ao coidado do editor Xabier Romero de Luscofusco, en formato de libro de lectura, ilustrada por Xavier Magalhães, incluíndo textos de Alonso Montero, Luis Cochón e Modesto García, recupera un clásico da bibliografía viguesa, que para Ramón Nicolás, o primeiro coñecedor da figura do escritor de Fornelos de Montes, recolle «os mellores sonetos dedicados á cidade de Vigo que se teñan publicado». Sonetario, non o esquezamos, consecuencia de gañar o concurso literario convocado en 1960 polo concello de Vigo, con categorías e dotacións distintas en castelán e galego, sobre o tema: «cantar á cidade de Vigo». Obra nacida dunha intervención externa, exercicio de estilo no que o autor puxo o seu talento no xénero métrico por excelencia ao servizo dun tema que non escolleu, coa lexítima pretensión de obter as 3.000 pesetas coas que estaba dotado o primeiro premio. Obxectivo que acadou utilizando a forma do soneto da que Lueiro foi, para o profesor Luis Cochón, un dos mellores cultivadores españois do século XX, tanto polo monllo de sonetos vigueses de ourivaría grandiosa coma polos cinco dedicados ao poeta Miguel Hernández publicados na revista Ínsula e recitados polo autor o 14 de decembro de 1967 na homenaxe ao poeta oriolano do Ateneo de Pontevedra. Produción sonetística que en 1963 valéralle a Lueiro o segundo premio do concurso do concello de Ourense, no que cantou á cidade das Burgas en oito sonetos, certame do que fora gañador Celso Emilio Ferreiro cun canto ao Río Miño, cando acaba de publicar Longa noite de pedra.

Organizado en tres partes (paisaxes) –de oito, tres e dous sonetos respectivamente– de feitura clásica e esmerada preceptiva, o sonetario ofrece un percorrido polo rumor das rúas, fábricas e paisaxes dunha cidade que se mira no espello: dende a luz, que permite a contemplación da beleza do Vigo amado, até a tarde e a noite nas que a cidade «atada ao esforzo colectivo» queda sosegada polo deber cumprido. Paisaxes definidas polo vento («titán que ao buque dá tormento»), polo mar («ese glauco, camiño, salgado»), pola ave («lenta a gaivota mariñeira»), pola pedra («arcos e capiteis inmolados ao barrio do Berbés»), polo monte («Vigo, aos teus pés rendido, encadeado») como pola árbore («ambición de raíz para a oliveira») e polo porto («xa non queda na terra unha bandeira que non acendera o seu saúdo»). Canción fermosa do traballo dunha cidade proletaria definida polo martelo, pola roda e pola máquina, que se deu ao camiño do futuro aberta «nunha loita vertical cara a vida», mais que non renuncia a gozar no descanso. Sonetario que celebra a nosa cidade atlántica e, ao mesmo tempo, constitúe unha lección literaria de forma, ritmo e mirada. Libro xa incluído na historia viguesa por acuñar algunha das metáforas e imaxes máis luminosas e emocionantes sobre a cidade nosa: «Vigo, abella da ribeira», «Vigo [Berbés], porta do mundo [cando o mundo pasaba por Vigo]», «Vigo, cidade feliz e poderosa», «Vigo, cidade exacta, cerebral e astrolabiada», «Vigo, cidade do castro e das murallas», «Vigo, cidade que pugna cada día na batalla» …

Libro cento por cento vigués que contribúe ao que no seu día chamamos «Causa Lueiro», a de poñer en valor a obra e a figura de Manuel Lueiro Rey, poeta, narrador e xornalista, autor dunha obra literaria extensa e polifacética en castelán, dende os anos sesenta tamén en galego, comprometido militante, como sinala Xesús Alonso Montero, «coas xentes que padecen a historia». Recomendo vivamente esta oportunísima edición de Vigo en tres paisajes marabilloso canto ao Vigo creado por Martín Codax, o irmandado coa luz e co traballo; escrito por Manolo Lueiro hai sesenta e cinco anos, chega aos nosos días coa frescura e a forza coa que contaba entón.

Primeiro Conto de Nadal

/en , , , , , , , , , /por

Velaquí un conto de nadal que percorre escenarios emblemáticos da cidade de Vigo dende a soñadora ollada dun neto e a mirada crítica dun avó, ambos marcados pola ausencia dunha figura moi importante para eles: a avoa Lucía. A aprendizaxe común, o pensamento crítico e as emocións a flor de pel polo dó, pero tamén polo regreso dunha familiar dende Gaza, protagonizan estas liñas.

A Manuel, Breixo e Carmela, a nosa primeira luz

I

Cando o domingo baixamos a Vigo, o meu avó deixoume ben clara a súa opinión sobre as luces de Nadal: «Xandre, para min isto non ten pés nin cabeza, é un dispendio inxustificado de enerxía, que produce unhas emisións superiores a 1.000 toneladas de CO2. As festas duran case dous meses e outros tantos de montaxe e outros de retirada, a metade do ano. Eu sonche un vello daquel tempo de nadal que abrangue apenas trece noites e trece lúas, días de panxoliñas, rondallas, aguinaldos e manueles. De aquí sobra polo menos a metade do tempo, das luces e da decoración de nadal, que interrompe a cada pouco o paseo da xente. E atende, Xandriño, estas luces pagámolas todos os vigueses e viguesas, que cada un pon 8,30 euros, que as contas xa as botaron as xornalistas». Eu con semellante discurso quedei chafado, non me atrevín a arrepoñerme, non fose poñerme un bico de poupa. Aforrara a paga de toda a semana, seis euros, para subir a nora da Alameda, coma xa fixera a miña amiga Lúa, que me confesou non tivera medo, a pesar de que a cesta se movía, que pagaba a pena xa que se miraban os tellados da cidade. Moncho, como lle chama todo o mundo ao meu avó, cando chegamos a rúa Colón seguiu co seu monólogo, no que botaba a vida de Noé: «Eu a semellante nora non me subo aínda que me paguen unha mariscada, que xa non estou para andar polas alturas dando voltas. E, por riba, mira o atasco que provoca no tráfico, non habería outro lugar mellor no porto para instalar semellante armatoste?» E chegados ao mercadiño da Alameda, non quixo entrar a tomar algo, como eu agardaba, aducindo que se estaba deteriorando un xardín histórico de cento cincuenta anos, con árbores senlleiras de Galicia que soportaban un estrés innecesario.» Deume como única alternativa a de tomar un chocolate quente en Marqués de Valladares, onde fan dos mellores churros de todo Vigo, quentiños e crocantes. Soubéronme a gloria. Ao saír pedinlle, por favor, que fósemos pasar por debaixo da árbore xigante. Tivemos sorte e non agardamos máis dun cuarto de hora na cola da rúa Elduayen. Fixémonos unha autofoto chulísima, que o avó mandou decontado a Alba, miña nai, que levaba case corenta oito horas de garda no hospital, onde traballa como pediatra neonatal.

II

Desde que no verán morreu a avoa Lucía, mamá dime que é importante que acompañe ao avó que está de duelo, deprimido tras a perda da que foi a súa compañeira de vida durante catro décadas: «faille moito ben para o seu benestar emocional e a ti para aprender tantas cousas que sabe, é coma unha enciclopedia andante». Gústame acompañalo a biblioteca, a libraría e a Balaídos, onde queda con dous compañeiros, tamén mestres retirados, cos que comparte dende hai décadas localidade en Río Alto. Fíxome socio do Celta, aínda que estou en lista de espera como abonado. Secasí, non sei que fai para conseguirme localidade, que no estadio non entra de moca ninguén. O ambiente no campo é moi emocionante, sobre todo cando se canta a coro o himno da «Oliveira dos cen anos» de Tangana, coas bufandas celestes ganduxando as tres gradas, e xa non digamos se metemos un gol, cando por arte de maxia aparecen a revoar. O avó ocúpase de me levar e recoller do ensaio da escola de música da banda da parroquia, onde aprendo a tocar o clarinete, co que tamén me pelexo en casa. Estes días ensaiamos o desfile da rondalla coas súas bandeiras por diante facendo debuxos no ar.

III

Á miña avoa Lucía era un cacho de pan, a quen todas querían. Tampouco lle chistaba esta clase de nadal de tantas luces e un mundo de trangalladas. Criticábao nas redes sociais, onde era moi activa e tiña milleiros de amizades. Argumentaba que provocaba impacto na contaminación acústica e luminosa, que impedía ver as estrelas, e reclamaba o decrecemento nos consumos enerxéticos, sobre todo os fósiles, o mesmo que di a miña titora en clase de natureza. Lucía lembraba na súa conta que nos portais dos lugares máis emblemáticos das luces, durmían algunhas persoas entre cartóns, fose polas súas adiccións, por ser transeúntes ou simplemente por carecer de vivenda, o que debería avergonzarnos a todos. O pasado nadal, cando estaba en cadeira de rodas, xa moi maliña da súa doenza, celebrou moito co avó a camiseta que lle mercou a amizade invisible serigrafada cunha frase que dende entón non esquecín: «Non é ter millóns de luces é vivir nunha cidade con luz propia». Meses despois, morreu sen valerse por ela, co corpo dun paxariño, dixo mamá, tras ser ingresada nunha residencia onde contaba cos coidados especializados que nin o avó nin mamá podían xa proporcionarlle. Lucía traballara durante tres décadas como bibliotecaria nunha das primeiras facultades do Cuvi. Queríana moitísimo polos seus consellos bibliográficos, organizaba os fondos e promovía clubs de lectura temáticos, onde participaban profesorado e alumnado xuntos. Gustábanlle os libros tanto coma o avó, que enchían a casa deles. Alí aos dez anos, Lucía púxome nas mans Un conto de Nadal de Charles Dickens, traducido ao galego hai corenta anos. A avoa aseguroume: «con este libro vas rir e vas chorar, vaiche mudar a vida coa irrupción dun elemento fantástico e inesperado». E non lle faltou razón a mamá Lucía. Encantoume o libro de Dickens sobre todo pola aparición dos tres espíritos dos nadais, que se lle van presentando ao cobizoso Ebenezer Scrooge, que se negaba a dar o aguinaldo para os pobres nin quería sentar a mesa de Noiteboa. O primeiro, o dos nadais pasados, un ser cunha luz emitida pola súa cabeza. O segundo, o do nadal presente, un xigante boíño que leva un facho na man. E o terceiro, o dos nadais futuros, unha figura que oculta o seu rostro e que cunha man lle anuncia a Scrooge a morte en soidade. Tras as visitas dos tres fantasmas, o avaro esperta coma outra persoa, que abraza o espírito de solidariedade do Nadal achegando axuda a quen a precisa. O avó díxome que «Dickens escribiu esta noveliña nun mes para pagar todos os calotes que tiña, xaora non perdeu actualidade neste mundo capitalista onde as cidades compiten pola altura das súas árbores de nadal e as persoas valóranse máis polos cartos e propiedades que posúen ca pola axuda que proporcionan as máis necesitadas».

IV

Cando xa chegaramos a Príncipe, coincidimos cos excursionistas de Portugal, cargados cos seus xantares e paraugas, que parecían perdidos andando a laghareira na procura dun banheiro. Chegar a paso de galiña até o boneco de Vialia por Urzaiz fíxose pesado, salvando moreas de xente que baixaba. Cando pasamos o Paquete, onde os visitantes se fotografan diante da escultura dos mariñeiros, o avó propúxome parar a xogar unha participación dun euro cincuenta do Gordo da Primitiva do domingo 21 de decembro. Deixoume escoller a aposta. Agradecinllo e lembrei que a avoa Lucía lle gustaba xogar a Primitiva. Escollín os cinco números relacionados con ela: 05 12 54, pola data do seu nacemento; 24 polo número da casa, 7 polo andar e 2, como número clave, polas dúas fillas, miña nai Alba e miña tía Cristina. E así fixemos a nosa aposta, agardando a noite do domingo 21 para coñecer que fortuna nos agardaba. O avó non me fallou e fomos directos á pista de xeo, onde estiven escoitando sevillanas e levando cuadas seguido. Non sabía que era tan difícil manter o equilibrio sobre o xeo nin sei como non é posible escoitar ao longo dunha hora algún tema de Galician Army ou Fillas de Casandra, ás que vin en Balaídos. Mentres estiven na pista, o avó visitou o mercadiño que non lle chegou a chistar, «cheo de cousas de fóra, sen xeito ningún», para engadir que lle gustaba moito máis aquel «Feito a man», onde sempre atopaba algo con xeito para Lucía.

V

Saímos a fume de carozo de Vialia, cando xa era hora de prepararlle a cea a mamá, que chegaría a casa devecendo por comer algo rico. O avó preparou a tortilla e eu a ensalada de tomate. Estaba tan derreadiña que a pobre marchou para cama antes de que comezase a segunda parte do partido do Celta no Bernabeu. Marabilla foron os dous caroliños de Williot, que fixo barro coas orellas diante de Curtois. Fíxonos chorar de ledicia. O avo repetíame: «Xandre non esquezas o que acabas de mirar, é unha vitoria da nosa canteira e dese gran adestrador que é Claudio Giráldez». Secasí, o mellor do domingo chegou cando xa estaba en cama relendo emocionado O conto de Nadal de Dickens. O avó petou nas portas e fíxonos erguer para lernos a mensaxe que acababa de recibir de Cristina, a xemelga de mamá, que dende decembro de 2023 formaba parte do persoal da UNRWA, Axencia das Nacións Unidas para a poboación refuxiada de Palestina, onde traballou itinerante como cirurxiá pediátrica: «ESTA VEZ SI. VOLVO A CASA, PAPÁ!!! CHEGO A PEINADOR O 21 DE DECEMBRO ÁS 21.30 HORAS. BEIXIÑOS PARA ALBA E XANDRE. QUÉROVOS!!! Vaia coincidencia! Lendo a Dickens acababa de irromper nas nosas vidas o fantasma inesperado do nadal do futuro. Non mudo os millóns de leds pola luz que emite a miña tía Cristina, que hai uns meses ocupou unha páxina na edición dominical de Faro de Vigo que titulou «Pediatra viguesa, heroína na Gaza ocupada».

VI

Contando coa tía Cristina, que chegou feita un pirixel e durmiu trinta e seis horas seguidas, o avó propuxo que na primeira noiteboa sen mamá Lucía gozariamos do seu menú preferido: unha presiña de camaróns, bacallao con coliflor e de sobremesas leite frito, polvoróns e figuriñas de mazapán da confitaría Ramos de Teis. No meu caderno fun escribindo o que me viña á cabeza, sen borrar nunca, como quere a miña titora, o que lle sucedeu á miña familia naquel domingo ás portas do Nadal. Paseillo a ler ao avó, que me corrixiu apenas uns detalles. Díxome, mirándome aos ollos: «Moitos parabéns, Xandre. Podes soñar esperto. Escribiches a primeira versión do teu primeiro conto de Nadal. Agora corríxea un cento de veces. Logo pásallo a túa nai e a túa tía, que che farán boas suxestións e algunha crítica. Ten paciencia, a escritura é escribir, borrar e volver a escribir, até deixar que o texto flúa no papel ou na pantalla coma a auga do Lagares chega a Samil. Apuntas a promesa das letras galegas do futuro. E non esquezas nunca de ler ás e aos mellores, como Jostein Gaarder, autor do meu libro preferido, El enigma y el espejo, aí tes un conto marabilloso do xénero natalicio». Gustáronme as gabanzas, a pesar de que sabía que o meu avó esaxeraba, que utilizaba a hipérbole, unha doenza que mamá di é tan frecuente en Vigo, «que ameaza con forma parte do escudo da cidade xunto a oliveira». O avó díxome que o 21 non houbera sorte co Gordo da Primitiva, que podíamos recuncar no sorteo de fin de ano coa mesma combinación da avoa Lucía. Non imos baixar os brazos á primeira.

VII

Na biblioteca pública do Calvario collín como préstamo o libro que me recomendara o avó. Trátase dunha conversa no tempo de Nadal entre Cecilia, unha rapaza que está moi enferma, e Ariel, un anxo que quere coñecer como é o mundo dos humanos. Anotei no meu caderno de citas unha frase que xa lla escoitara ao avó: «nunca debemos lamentar un pensamento que se nos escapa». El enigma y el espejo resultoume un libro conmovedor, que me fixo rir e chorar. No caderno copiei esoutra frase coa que pecho o meu primeiro conto de Nadal: «Os seres humanos tamén derramamos algunha bágoa cando algo é bonito, como nos poñemos tristes ao ver algo bonito, porque sabemos non vai durar para sempre. O momento está aquí e agora».

Escrito por Xandre en Vigo, o 23 de decembro de 2025

Publicado en Faro de Vigo: 24/12/2025

Contos de nadal

/en , , , , , , , , , , /por

Un dos proxectos de edición dos que me sinto orgulloso foi a publicación de Contos de Nadal (Xerais 2003), libro de formato de sobremesa, con textos de Manuel Rivas e ilustracións de Miguelanxo Prado. Diálogo expansivo entre dous dos nosos mellores narradores, chamados a modernizar o conto de nadal galego, tamén chamado, conto de inverno. Xénero que na literatura galega apenas tiña o precedente dos Contos de Santos e Nadal de Ramón Otero Pedrayo, escritos en 1956, publicados postumamente por Galaxia en 1988, coa intención, en palabras de Pedrayo, «de contar aos máis e a nós mesmos intres e aconteceres sospeitados e non vividos». Ao que se sumaron dous contos de Álvaro Cunqueiro, publicados en Faro de Vigo o 24 de decembro de 1962, titulados «Olaf Gunnarson [o viquingo] estivo en Belén» e «O leigo de Viccino [conto de Reis]», rescatados por Ramón Nicolás en 1998. Narradores que anosaban unha tradición universal caracterizada por mesturar no tempo das trece noites e trece lúas un retrato da vida cotiá ou familiar de persoas humildes no que irrompe un elemento máxico ou extraordinario, como a presenza dos señores de Oriente ou do lapón Noel, que lles axuda a recuperar a esperanza ou polo menos a enxergar a liña do horizonte cos ollos do porvir. Xénero que desde Charles Dickens e o seu Un conto de Nadal (inglés: 1843; galego: Xerais, colección Xabarín 1985, Kalandraka 2019) utiliza como motor narrativo a procura dunha transformación na vida da protagonista á que os autores nosos engaden outros ingredientes como o humor e a presenza importante do inesperado. Xaora comparten esa tradición de solidariedade laica os contos de nadal de Rivas, hoxe xa clásicos, como «O namorado de María», «Madonna», «O partido de Reis» ou «A chegada de Ingrid», nos que se abordan algúns dos temas esenciais da literatura como o amor, a perda, a dor, o respecto, a esperanza… Contos que dúas décadas despois conmoven e convidan a compartir a luz dos afectos e dos compromisos como a estrela que nos guía. Bo Nadal galego!

Publicado en Nós diario:24/12/2025