Reconquista fiel

/en , , , , , , , , , , , /por

Dedico o artigo da semana en Faro de Vigo a publicación de Fidelidade viguesa (Instituto de Estudios Vigueses, 2026) de Jorge Lamas:

A pasada festa da Reconquista foi un éxito: superou todas as cifras de participantes, postos e presenza do folclore, tanto na música popular galega como na exaltación e coidado do vestiario tradicional. Despois de trinta e dúas edicións, a Reconquista consolidouse como a festa popular primeira do Vigo do século XXI, debendo ser recoñecida con carácter internacional pola súa temática histórica e a cantidade de participantes activos. E quen llo ía dicir aos membros da Asociación Veciñal e Cultural Casco Vello de Vigo, presidida hoxe polo incansable Fiz Axeitos, que nos noventa co barrio moi deteriorado tiveron o gran acerto de representar o relato dos acontecementos da invasión francesa e reconquista da vila amurallada de 1809 como mito fundacional da cidade de Vigo.

Éxito veciñal indiscutible, froito da constancia activista teimosa desta asociación, tamén organizadora do entroido e da saída de manueles, tras meses de ensaios, do enriquecemento do argumento da festa e da incorporación de elementos etnográficos e folclóricos, sobre todo da música tradicional galega, onde Vigo é potencia mundial, como da ampliación da súa celebración ao paseo de Afonso e a rúa Elduayen, gañadas para sempre como espazo público peonil.

Reconquista estudada polos historiadores do Instituto de Estudios Vigueses (IEV), como parte da guerra peninsular, entre Francia e Inglaterra, entre os que destacan as achegas do xornalista vigués Jorge Lamas Dono, autor de Historias de Vigo (Xerais 2018), O Vigo que viron os franceses na Reconquista (IEV 2021) e Da Calzada ao Casco Vello (Xerais 2023). Coincidindo coa Reconquista publica A fidelidade viguesa (IEV 2026), libro onde repasa a historia política de Vigo ao fío do seu título de cidade, o seu desenvolvemento de pequena vila á cidade, recoñecida como tal en 1810, tras derrotar ao exército de Napoleón, polo que foi distinguida cos títulos de «leal e valorosa» e, máis tarde, co de «sempre benéfica», a raíz da acollida solidaria a milleiros de soldados retornados en condicións deplorables da guerra de Cuba de 1898.

Lamas repara que no título non aparece documentado o adxectivo «fiel», a pesar de que foi aprobado en 1987 cando a corporación presidida por Manuel Soto aprobou, a instancias do informe de Lalo Vázquez Gil, o cronista oficial da cidade, a proposta de honras, títulos e símbolos. Lamas investiga no que chama a «lea do título», xa que comprobou que «fiel» non estaba presente nos documentos das concesións reais orixinais, sendo incorporada en 1837 e 1841 sen contar con apoio legal, aínda que máis tarde co apoio na súa difusión dos xornais Faro de Vigo e La Oliva. Primeiro esculca no uso deste adxectivo na bibliografía clásica viguesa e logo procura (sen fortuna) a súa presenza nos primeiros documentos vigueses: o do preito entre veciños de Vigo e Canadelo en 1097, onde aparece o nome de Vigo, pasando pola primeira referencia como vila (1234) e o paso da súa xurisdición ao Arcebispado de Santiago, até a súa primeira expansión como vila portuaria durante o reinado de Juan II e o aumento de poboación en 1497 cando Santa María de Vigo adquiriu rango de colexiata. Lamas identifica entre documentos privados do XVII e XVIII fórmulas que adornan o nome da vila de Vigo como «moi nobre e leal», mais sen carácter oficial.

Xaora, a cerna da investigación sobre a suposta fidelidade viguesa atópaa Jorge Lamas no documento do 27 de outubro de 1810 do Consello de Rexencia que lle outorga a Vigo o título de «cidade leal e valorosa», sen esquecer que esta condición a libera do pago dos impostos correspondentes por todos os servizos ao acceder á categoría de cidade. Distinción viguesa que provoca un preito con Tui, que se considera prexudicado economicamente, e se alongará case unha década na que Vigo contará cun apoderado en Madrid para representar os seus intereses na Corte. Lamas conclúe que se ben non hai respaldo legal nin documental para o inclusión de «fiel» no título da cidade, foi legalizada na sesión plenaria do 7 de abril de 1987, como sucedeu co escudo, no que se insire o lema da cidade. Peza heráldica cuxa evolución tamén nace das consecuencias políticas da Reconquista e das Cortes de Cádiz, que o 6 de agosto de 1811, aprobaron un decreto polo que «serían incorporados á Nación todos os señoríos xurisdicionais de calquera clase e condición». O que no caso de Vigo levou a que a corporación solicitase a substitución da cuncha, que representaba ao señorío de Compostela, por unha árbore, a oliveira, representación do novo mundo, onde Jorge Lamas, atopa a orixe do actual escudo vigués, ao que en 1949 se lle incorporaría un toque mariño.

Recomendo estoutra alfaia da historia viguesa de Jorge Lamas, outra chave para entender o Vigo contemporáneo e as raíces da vila milenaria e da cidade centenaria que é.

 

O galego, ben da humanidade

/en , , , , , , , , , , , , , /por

Dedico o artigo da semana en Faro de Vigo a reflexionar sobre o futuro da lingua, a raíz doutro texto de Xosé Luis Barreiro Rivas, «Ningunha lingua é eterna»:

Un amigo fíxome chegar o artigo de Xosé Luis Barreiro Rivas «Ningunha lingua é eterna» publicado no xornal conservador da Coruña. Non fixo falta ser o inspector Caldas para concluír que o articulista quedou irritado coas enquisas pre-electorais, que aventuran un excelente resultado para o BNG. Pouco tardou o veterano político de Forcarei en coller o lanzachamas da «imposición do galego» e da utilización por parte dos nacionalistas do idioma. Xaora, baixo a aparente retranca e a pretensión delirante de contar cunha lingua universal co 60 % de palabras inglesas, chama a atención que quen foi vicepresidente da Xunta de Galicia, cando se aprobou a Lei 3/1983 de Normalización Lingüística e que foi principal responsable da apertura da Radio Galega (1984) e TVG (1985) e do carácter monolingüe das súas programacións, trasacordase e pretenda agora cun chaplaso nunha columna se desentendese das políticas públicas de uso e fomento do galego das que foi responsable.

Sen intención de enredar o palangre, agoiro que este texto non é só unha chiscadela de ollo aos electorados de Democracia Ourensana e VOX, partido fascista que esixe ao PPdeG a derrogación das políticas lingüísticas. Tras o fracaso do decreto 79/2010 de Plurilingüismo, que retirou xa ao galego das aulas das escolas infantís, os populares estarían dispostos a asumir un novo retroceso: a desregularización da utilización do idioma nas administracións públicas, incluídas as educativas e os medios de comunicación públicos. O galego quedaría a intemperie ao abeiro da escolla que cada falante. Noutros termos: «o galego só para quen o quera». Avalado polo vello argumentario da «imposición del gallego», xa utilizado (con éxito) polo PPdeG en 2009, con Rueda á cabeza, doutrina á que agora Barreiro engade a necesidade de «aforrar as subvencións» que reciben as editoriais, empresas que para el «editan libros con forceps» para «un nicho cultural». Barreiro traballa para quecer adiantando o discurso que poidan necesitar Feijoo e Rueda, sen importarlle utilizar afirmacións falsas, como as referidas as axudas de pouca monta que recibe o sector editorial galego, ou o que é máis grave, obviar o marco xurídico estatutario que recoñece a pluralidade lingüística, a cooficialidade e o galego como lingua propia.

Non é inocente este artigo de Barreiro, escrito para «darlle unha pensada» ao tema do galego. Un texto que nos devolve quince anos atrás, cando Feijoo decidiu rachar co consenso acadado arredor do Plan Xeral de Normalización da Lingua de 2004. E coma fixeramos entón non está de máis lembrar que o idioma non é de ninguén, porque é de todos, que o galego non é de onte nin de hoxe porque é de sempre. A lingua non se protexe nin se preserva para a cidadanía galega actual, senón que se garda e continúa –como lle escoitamos ao escritor Xabier DoCampo– para os de sempre, para os que foron, para os que son e para os que han ser. Como debería coñecer  Barreiro que a lingua nin sequera é patrimonio dos que a usan, senón que é un ben da humanidade enteira. Patrimonio inmaterial para preservar, coidar e estender no seu uso, como para entregar con xenerosidade e orgullo aos nosos fillos e fillas e os netos e netas, coa intención de que se fagan responsábeis da cadea que tamén eles haberán de transcender.

Falamos a lingua que recibimos con amor das nosas familias, a que levan as palabras de aloumiño da infancia nosa, as que conteñen as que expresan o noso xeito de estar no mundo. A alma dun pobo é a súa cultura propia e o seu instrumento é a lingua. Así dicimos na fala galega viguesa: barolo, berete, canicouva, chiflaso, feixón, lestre, meniña, pachán, pisco, raparigha, sudre, torreiro, vitrasa, ou xira, entre outras. E expresamos as nosas emocións en frases, como as recollidas por Moncho Seixo no libro Non todo o que cae na rede é peixe (Morgante 2026): «a Cidade da Oliveira» para referirse a Vigo ou «facer barro coas orellas» para expresar que unha actividade foi moi ben. Palabras e frases que fan de nós o que somos.

Doulle razón a Barreiro Rivas cando identifica un retroceso no uso do galego, mais xa non acredito que sexa inevitable a súa desaparición coma el imaxina. Os sociolingüistas reclaman para conservar un idioma unha cidadanía comprometida coa preservación do seu patrimonio inmaterial máis valioso. Argumentan que ninguén imaxina que a fachada do Obradoiro puidese botarse abaixo, tras identificar algunhas gretas na súa estrutura; abondaría para conservala contar con recursos suficientes para reparala. Outro tanto sucede coa lingua nosa, non imos deixala morrer porque identifiquemos algunhas fendas, certo que moi grandes; é imprescindible que tanto os poderes públicos como a comunidade de falantes asuma a obriga de reparalos. E non habería que darlle unha pensada a esta tarefa?

Lix primeiro piar da edición galega

/en , , , , , , , , , , , , , , /por

Coincidindo co aniversario do nacemento do escritor dinamarqués Hans Christian Andersen o 2 de abril celébrase o día internacional do libro infantil e xuvenil. Promovido polo IBBY, do que Galix é a sección galega, neste 2026 correspondeu a oficina chipriota convocar o día co lema «Sementar historias e o mundo floreceu» que recoñece o valor dos libros e da lectura e a súa potencia para mellorar o mundo nun momento tan fráxil e complexo da historia do propio planeta.

Data que constitúe unha oportunidade magnífica para pulsar o estado da Literatura Infantil e Xuvenil (LIX) que tras a pandemia consolidouse como piar da edición galega, tanto polas cifras do volume de edición e facturación como pola calidade e diversidade da oferta das vinte editoras que publican libros infantís en galego, dende as especializadas dende hai case tres décadas (Kalandraka e OQO), pasando polas aparecidas nesta terceira década do século XXI (Aira, Algar, Antela, Boadicea, Bolanda, Cuarto de Inverno, Fosfamina, Patas de peixe, Pepa a Loba, Retranca, Triqueta Verde, Verdemar, entre outras), nun subsector onde continúan tendo un peso moi elevado as coleccións de lecturas graduadas das editoras xeralistas e educativas, como Baía, Cumio, Galaxia, Hércules, Galaxia, Rodeira, Tambre e Xerais.

Abonda con analizar os datos dos cadros, referidos a edición das editoras da AGE en 2024, para entender que a LIX, na que incluímos a edición de cómic, é o primeiro piar do sector xa que supón o 37,60 % dos títulos publicados (321), o 39,80 % dos exemplares impresos (máis de catrocentos mil) e o 39,40 % da facturación (10,84 millóns de euros), conformando ademais o 27,70 % do catálogo (con 6.489 títulos).

Liderado actual que se foi consolidando dende hai unha década, cando as editoras educativas da AGE aproveitaron a súa rede de promoción escolar e aumentaron a súa oferta de LIX coa intención de compensar a diminución do libro de texto e os recortes das axudas para compra de novidades e para a publicación de materiais didácticos.

Unha estratexia que levou a que en 2015 o que chamamos «edición educativa» (texto + lix) supuxo o 75,00 % e a «edición xeral» (literatura + non ficción) o 25,00 %. Porcentaxes de edición que se equilibraron un pouco en 2024 cando a educativa baixou un 70,60 % e a xeral 29,40 %, o que amosa que na última década se consolidou o peso decisivo da edición dirixida aos centros escolares.

Cifras da LIX que poden ser entendidas mellor se comparamos as de 2007, 2025 e 2024, nas que se aprecia que se ben diminúe o volume de edición, tanto de títulos (-31,26 %) como de exemplares  (-62,63 %), como da tirada media (-45,90 %), se duplican tanto os títulos de catálogo como a facturación, o que podemos entender como unha mellora da xestión editorial da LIX. Cifras todas elas que no marco da crise do conxunto do sector, que reduciu tanto vendas como volume de edición, expresan a resiliencia do mercado interior do libro infantil galego, que mesmo comeza a ser atractivo para editoras radicadas fóra de Galicia.

Non dispoñemos de datos do mercado de exportación, liderado de forma indiscutible por Kalandraka, premio nacional ao mellor labor editorial cultural 2012, que publica en sete linguas e posúe selos propios en Portugal e Italia, considerada unha das mellores editoras europeas de LIX. A ampliación deste mercado exterior é un dos retos do subsector, para o que é imprescindible contar cunha estratexia de proxección internacional da que carece a edición e a lingua galega.

Xaora, particular importancia ten na situación da lix actual o éxito do modelo de bibliotecas escolares, tanto no referido ao Plambe (Plan de Mellora) como a proxectos como Biblioteca Creativa ou Clubs de Lectura. Os fondos destinados a estes programas, sobre todo para adquisición de novidades e renovación de coleccións contribúen a incrementar a facturación do sector da LIX, como se reflicte nos cadros. Pola contra, a oferta de libro infantil e xuvenil en galego e en formato epub aínda está moi por baixo da oferta do libro de narrativa, como se pode comprobar consultando o catálogo de GaliciaLe. Outro tanto sucede no catálogo reducido dos programas de lectura inclusiva, sexa de audiolibros e de lectura fácil, para os que a Consellaría de Cultura destinou en 2025 unha partida específica de axudas para promover esta oferta.

Por último, afecta tamén ao desenvolvemento (e visibilidade) da LIX os festivais arredor do xénero e da lectura como O Salón do Libro de Pontevedra, Viñetas desde o Atlántico da Coruña, Hematofesti de Vigo e Culturgal de Pontevedra, xa consolidados e dirixidos a un público familiar. Outro tanto sucede coa proliferación de premios de lix, algúns de moi baixa dotación e edición pouco coidada, entre os que botamos en falta, porén, un premio ao mellor libro infantil e xuvenil do ano, como no seu día foi o Rañolas, que podería ser patrocinado polas catro deputacións e organizado por Galix, para presentalo entre os seus candidatos bienais da Lista de Honra do IBBY.

Publicado en Nós diario: 31/03/2026

Portalén

/en , , , , , , , /por

Dedico o artigo da semana en Faro de Vigo a Portalén:

Foi o etnógrafo e escritor Calros Solla, autor do poemario herba de Vigo (Morgante 2025), quen en 2002, coincidindo co ano Sarmiento, deu conta das trinta estacións míticas do que chamou «Montaña Máxica», entre elas o acervo lendario de Portalén, nos montes Castelo e Seixo, na serra do Cando, localizados entre os concellos de Cerdedo, Cotobade, A Lama, Forcarei e Beariz. Solla documentou con testemuñas orais de cinco petrucios e matrucias, que cando subiron con el ao monte revelaron a existencia no Seixo da «porta do Máis Alá», á que os informantes chamaron «Porta do Outro Mundo», «Porteliña», «Coto dos Chirimelos» ou «Marco da Ventana». Sería en 2005, no libro Almanaque de encantos. Mitoloxía da Serra de Cerdedo (Ediciones Cardeñoso), cando Solla chamou «Porta do Alén» ou «Portalén» a unha pedreira, ou petouto furado, que imita ao monumento de Stonehenge, quizais pola presencia dunha pedra colocada en difícil equilibrio entre outras dúas coma se dun lintel se tratase conformando un oráculo de Samaín frecuentado pola xente no mes de santos e defuntos. Segundo o relato destas testemuñas alí depositaban pan e viño e abeiraban candeas, xa que aos mortos tamén lles sabía a luz, como tributo dos consellos que recibirían dos seus finados, un segredo que de ser revelado viraríaselle rouca a voz a quen o fixera.

Advirte Solla, no seu relato mítico que aquel que atravesase Portalén, debería facelo de norte a sur, estando obrigado a realizalo despois en sentido inverso, a menos que preferise correr o risco de ficar no «Outro Mundo» para sempre. Segundo se pode ler no texto do roteiro da Montaña do Seixo, iniciado por Solla hai dúas décadas, organizado hoxe polo colectivo Capitán Gosende, achegado a Portalén atópase o impoñente «Marco do Vento», pedrafita de seis metros de altura, que imita a un menhir, lugar onde os ventos dan a volta. Na súa proximidade está a chaela da Santa Mariña, onde se celebraba a «feira da nabiña». No roteiro trentino de Solla, unha iniciativa de creación e recreación da mitoloxía popular, a segunda estación é a de «Outeiro do Castro» ou «Castro Ghrande», un pasadeiro soterrado que comunica o rueiro asolagado de Trentiñán, o Castro Ghrande e o Pozo Sangoento, onde se garda unha fermosa moura, un rato e unha galiña choca. O circo da Montaña Máxica péchao a terceira estación, a cimeira do Outeiro do Colo, teito do monte Seixo (1.014 metros) que segundo a tradición é o bandullo dun xigante durmido, tamén miradoiro de privilexio no que se ven as tres Rías Baixas.

Este relato literario, recollido nos libros de Calros Solla, como Monte Seixo. O santuario perdido dos celtas (Morgante 2021), inserido no proxecto de protección do patrimonio natural da Serra do Cando e do inmaterial da sabenza popular que os seus confidentes confiaron ao autor, leva dado pé a múltiples iniciativas. A máis recente a do grupo Treixadura que decidiu titular o seu novo disco co nome de «Portalén». Iniciativa que une a música tradicional galega co proxecto da Montaña Máxica e o santuario pagán de Portalén, promovido por Solla e o colectivo Capitán Gosende. Nome eufónico e musical que axudará a recoñecelo como topónimo e a facer máis visible unha iniciativa de defensa do patrimonio que até agora foi desconsiderada polos concellos da Terra de Montes e pola propia Xunta de Galicia, mais que a pesar de non contar con patrocinio institucional continúa incrementando o seu número de visitantes.

Comentario á parte merece o Portalén de Treixadura, estreado nun concerto máxico de hai dez días no García Barbón, tanto o tema con ese título, cheo de misticismo e sutileza narrativa, como o conxunto do traballo, probablemente, o máis coidado da historia de máis de tres décadas desta agrupación tan singular, un cuarteto tradicional de cinco membros con once voces masculinas, que representan a forza do canto colectivo. Pertenzo dende hai décadas á comunidade de Treixadura, choro con moitos dos seus temas, coñezo o seu repertorio caracterizado pola pulcritude da súa conexión coa raigame da música de gaita ao xeito Rías Baixas, a cargo de tres virtuosos, os mestres Xaquín Xesteira, Pablo Nogueira e Magoia Bodega, en diálogo co acordeón de César Longa e a percusión de Antón López «Toniño» que lle achegan contemporaneidade jazzística ás voces tradicionais do orfeón masculino, un patrimonio da nosa música de raíz. No traballo de 19 temas, aventuro que «Caramuxos», iniciado con moito humor co relato dunha liorta veciñal, axiña pasará a encabezar as preferencias das treixadurás. Outrosí creo sucederá con «Muiñeira da Moa» ou «Foliada do Desdén», na tradición máis xenuína do grupo de temas como «Fisterra», «Se chove» ou «Muiñeira do Santo Amaro». Recomendo a experiencia de facer o roteiro da Montaña Máxica escoitando Portalén de Treixadura.

A batalla invisible

/en , , , , , , , , , , /por

Dedico o artigo da semana en Faro de Vigo ao libro de Gaston Leroux A batalla invisible:

Fanse corenta anos da publicación da tradución ao galego d’ O misterio do cuarto amarelo (Xerais 1986) coa que Gaston Leroux debutou en 1907 no xénero de «misterio en cuarto pechado», a primeira das oito aventuras de Joseph Rouletabille, xove xornalista e detective afeccionado. Como tamén está en galego O fantasma da ópera (Xerais 1998, tradución de Ana Luna e Xoán Garrido), novela gótica publicada en 1910 que acadou grande éxito, unha das primeiras levadas ao cine, na que mestura intriga, humor e fantasía. Porén, aínda non foi traducida La bataille invisible (1917), localizada na Ría de Vigo, publicada en castelán por Aguilar (1950) e recuperada polas viguesas Ediciones Agoeiro (2020), nunha edición promovida por Manuel Seoane Cordal, presidente da asociación Hermérico, prologada por Ceferino de Blas, o último cronista oficial de Vigo.

A batalla invisible forma parte da biloxía que baixo o epígrafe de «Aventuras de Herbert de Renich» Leroux iniciou con Capitán Hyx (1917), na que presenta ao comandante francés do submarino Vingador, a súa réplica do Nautilus do capitán Nemo, que aparece en Vinte mil leguas baixo os mares (Ir Indo 2003, Xerais 2019 ) e A illa misteriosa de Jules Verne (Xerais 2014). A trama d’ A batalla invisible desenvólvese durante a metade da Guerra do Catorce e localízase nas súas tres cuartas partes na Ría de Vigo, augas ou chaira líquida onde se enfrontan as empresas que representan o capitán Hyx e a do almirante von Treischke, que pretenden facerse co fabuloso tesouro de Rande, do que as dúas posúen licenza de busca repartida de forma salomónica polo neutral goberno español: a empresa do temible alemán o Leste, dende Rande á praia de Coia, onde ten no castelo a súa base; a canadiana o Oeste, dende Coia ás Cíes, onde se gorece na illa de san Martiño. Batalla que libran a seis metros oitenta e cinco de profundidade dous exércitos de buzos en cadansúa trincheira submarina. Épica batalla invisible no mar, continuada en terra polos espías de boches e aliados e polo mediador luxemburgués Herbert e Renich, que finalmente remata na Atlántida, milenaria cidade perdida no fondo dos mares, á que se accede máis alá de Cíes, onde se gardan os dous mil millóns de ouro dos doce apóstolos, os galeóns afundidos en Vigo en 1702. Cruel aventura bélica na que Leroux homenaxea a Verne e ao xénero da ciencia ficción, ademais de introducir elementos fantásticos, históricos e de intriga, que conforman unha das novelas viguesas máis orixinais, tanto polo protagonismo da ría como pola descrición recoñecible da paisaxe da beiramar e dos espazos portuarios.

Cando escribiu a biloxía, Gaston Leroux xa visitara Vigo como redactor do xornal parisino Le Matin. En concreto, intentaba conseguir ser o primeiro en entrevistar ao científico e explorador sueco Otto Nordenskjold que, ao seu regreso da proximidade do Polo Sur con outros vinte e tres expedicionarios, faría escala en Vigo procedente de Buenos Aires. Leroux soubo anticiparse ao xornalista sueco Otto Heukvist, que agardaba confiado en Vigo ao seu compatriota para entrevistalo en exclusiva, tras ser rescatado por un buque da armada arxentina. Leroux non perdeu tempo, viaxou a Lisboa e dende alí a Madeira, onde embarcou no Tijuca, transatlántico no que viaxaban os exploradores, e tivo tempo suficiente para saber o que lles aconteceu. Cando desembarcaron en Vigo, Leroux enviou a redacción de París o relato exclusivo nun longo telegrama, mentres Otto Nordenskjold, que permaneceu no buque, atendía a Heukvist e respondía a numerosa correspondencia recibida para el na sede viguesa da Compañía Hamburguesa. Non hai dúbida que Leroux aproveitou ben aquelas visitas de finais de 1903 e comezos de 1904 para coñecer as localizacións da batalla que en 1702 mantiveron na ría as frotas angloholandesa e hispanofrancesa, como para describir a paisaxe con admiración («Oh Vigo, Vigo! Canto tempo estiven contemplando o teu glorioso e enigmático panorama!» «Misteriosa e encantadora baía de Vigo») .

Non consta que Leroux fixera despois outras visitas a Vigo. Xaora, a publicación d’ A batalla invisible foi suficiente para que formase parte destacada do Vigo literario máis cosmopolita. Como outros títulos de enfoques e dirixidos a públicos diversos, mais cos que se podería facer unha Biblioteca literaria de Rande de grande interese para o lectorado vigués como para o internacional. Relación na que ademais das xa citadas, A batalla invisible (1917) e Vinte mil leguas baixo os mares (1870), non poden faltar La escuadra de plata (1935) de Avelino Rodríguez Elías, O Códice esmeralda (2017) de Alberto Blanco Casal, Os Megatoxos e a batalla de Rande (2018) de Anxo Fariña, O albatros negro (2025) de María Oruña e A batalla de Rande (2023), cómic de David Braña e Pablo Prado, entre outros.

Fernando Franco

/en , , , , , , , , /por

Non hai palabras abondo no emocionario que utilizamos para expresar a nosa admiración e pesar polo pasamento do xornalista Fernando Franco, o grande cronista diario de Vigo das últimas cinco décadas. Para explicar a nosa desolación podemos escoller a palabra tristura, esa caída do noso estado de ánimo provocada pola perda dun amigo. Podemos acudir ao desamparo, que nos provoca a súa ausencia. Podemos intentalo coa saudade, ese baleiro que nos invade e apenas enchemos coas pingas da pena. Como lamentar a inevitable melancolía que non asaltou, sen avisar nin estar preparados, cando soubemos hai unhas horas do seu pasamento en Salamanca.

Foi a de Fernando unha marcha discreta e sorprendente, propia dun mestre da tenrura e da arte de vivir, tamén de contar o vivido, a quen lle acae o que escribiu Miguel Torga: «deixou no mundo unha afirmación singular, insólita, unha vida construída con palabras». E abofé que foron milleiros as crónicas publicadas por Fernando en Faro de Vigo coa intención de facer comunidade, de contribuír a tecer unha cidade onde se recoñecesen todos e todas, uns e outras, onde fose posible sorrir e compartir o orgullo de sermos veciñanza.

A vida é irremediablemente un don provisorio polo que merece a pena arriscarse, sabendo que «non hai máis bondade que a que emana da intelixencia», como recitaba en Évame Carlos Oroza, o noso poeta peripatético, que Fernando tanto admiraba, até facer da escritura a súa vida. Linlle a Hanif Kureishi que «os grandes escritores son esencialmente cómicos», o que lle acaía a Fernando que utilizou o humor como un bastión contra o aburrimento, a banalidade e o odio, consciente de que o único que queda é o amor, con escribiu Agustín Fernández Paz.

Modelo de xenerosidade desbordada, sabía facer importantes ás persoas que citaba con nome e apelidos nas súas crónicas de «Mira Vigo» do Faro de Vigo, sacándoas do anonimato, facéndoas visibles na súa comunidade, contextualizándoas na súa adscrición dos diversos vigos. Facíao sempre coa súa prosa elegante, vibrante e contida, onde o lectorado non atopaba nada que fose superfluo ou resultase innecesario.

Lector curioso e omnívoro, nada lle resultaba alleo a súa paixón por coñecer, como escritor asumía unha ascendencia cervantina na variedade de subxéneros xornalísticos que manexaba con excelencia. Mestre da entrevista e do perfil biográfico, lega á memoria da cidade varios centos de memorias viguesas dos eidos de actividade máis diversas. Articulista de opinión, a súa sección dominical «Sálvese quien pueda» no Faro de Vigo achegaba unha documentada ollada de arcea sobre temas de actualidade social, o derradeiro (do mesmo domingo 15 de marzo) sobre o tratamento da neurodiversidade e dos problemas de aprendizaxe na escola actual, no que utilizaba argumentos científicos sólidos e un enfoque esperanzoso para familias e ensinantes. Xaora, foron, probablemente, as súas crónicas de ambiente, iniciadas no Club Faro, e continuadas como crónica social das páxinas locais, o que o fixo tan popular, respectado e querido por toda a cidade, quizais pola súa vontade de ceder todo o protagonismo ás persoas, que celebraban un xantar de amizade, un aniversario ou simplemente a felicidade de sentirse vivas.

Como editor encargueille algúns limiares, xénero introdutorio e divulgador do que era auténtico mestre, como o foi como autor de monografías como a da moda en Galicia. Lembro a gratitude do seu amigo Magar cando prologou o primeiro dos seus volumes fotográficos no que fixo gala da súa enorme memoria viguesa, de acontecementos e persoas que por desgraza agora perdemos. Fernado era memorioso, benhumorado, sabía escoitar de forma activa, preguntaba sobre o oculto e non se lle escapaba, como bo conversador, un sorriso entre as comisuras da alma.

Criado no Arco de Quirós, onde a súa familia tiña unha tenda de ultramarinos, a achega de Fernando Franco á recuperación do Vigo vello, tamén a súa memoria, foi enorme, dende aqueles días de entusiasmo e crise industrial da Movida dos oitenta, dos que foi cronista e redactor de suplementos memorables, como Pharo The Bego, até o seu maxisterio na redacción do decano onde desenvolveu a súa cátedra de xornalismo humanista.

Fernando fixo da escrita a súa vida plena e gozosa e da súa vida relato. Non a interrompeu nin sequera cando a ferida da doenza se fixera presente con toda a súa ferocidade. E os seus lectores e lectoras, grazas a súa xenerosidade, continuabamos alleos ao drama que libraba, gozando do seu optimismo (voluntarioso). Dende hai dez días, sabía que a asociación Évame Oroza o distinguiría como Socio de Honra, o que lle produciu gran satisfacción, a quen non recibiu en vida todos os recoñecementos que merecía nunha cidade onde son tan escasos.

Sei que Fernando se identificaba con dous versos de Oroza, merecedores de ser recuperados na súa honra como epitafios: «Eles van, onde nós xa estivemos» e «O futuro é pasado. E o presente envolve na mesma acción os dous tempos».

Con todos os abrazos para os seus fillos, netos e persoas queridas, para as súas amizades (tantas e tan diversas na cidade) e para a redacción do Faro de Vigo. Todos choramos a súa perda e agradecemos tanto que nos ensinou e compartiu. Grazas, Fernando!

Publicado en Faro de Vigo: 17/03/2026

Einstein en Vigo

/en , , , , , , /por

Dedico o artigo da semana en Faro de Vigo ás escalas de Einstein en Vigo:

Entre as efemérides esquecidas o pasado ano en Vigo, a máis notable e singular foi a do centenario da recalada o 9 de marzo de 1925 de Albert Einstein, o científico máis popular do século XX. Noticia ben acreditada dende 2011 cando o físico vasco Santiago Rementería Sanz publicou o artigo «Un testimonio del interés de Einstein por las aplicaciones tecnológicas» na Revista Española de Historia de las Ciencias y las Técnicas. Visita do profesor xudeu rescatada en 2016 nas páxinas de Faro de Vigo polo noso sempre admirado Ceferino de Blas e que relataría Eduardo Rolland un ano despois. Investigación de Rementería centrada na carta que Einstein escribiu de puño e letra o 27 de maio de 1925 que testemuña, ademais das anotacións no seu diario, a recalada en varias cidades da fachada atlántica en 1925, con motivo da súa travesía a Sudamérica «extra rápida» a Buenos Aires. Viaxe a bordo do Cap Polonio da Compañía Hamburguesa Sudamericana, transatlántico de 20.600 toneladas e 200 metros de eslora, un vapor con todas as comodidades da época, anunciado como un palacio flotante, que contaba con todo tipo de servizos e salóns de música, lectura, ximnasia ou esgrima.

Embarcou Einstein en Hamburgo no Cap Polonio, que fixo a súa primeira escala no porto francés de Boulogne sur Mer, para seguir a Bilbao, onde o domingo 8 de marzo fondeou no porto exterior do estuario do Abra. Recalada da que o científico deixou constancia no seu diario: «Primeira vez que brilla o sol. Arredor das 11 achegámonos a Bilbao. Mar turquesa, beiramar con outeiros, primeiro prateada, logo baixo un sol refulxente». Foi recibido polos responsables da consignataria, da comandancia e varios representantes do sector mineiro biscaíño, que a Einstein lle pareceron «españois curiosos», «infantís e pagados de si mesmos». Pola tarde o buque colleu deriva cara a Vigo, onde chegou ao día seguinte, 9 de marzo, tal como recolleu nesta anotación do seu diario: «Pola mañá desembarquei na Coruña e pola tarde en Vigo, baía rodeada de illas montañosas cunha fascinante viliña con forma de pintoresca azotea. (Á tarde conversas sobre lóxica). Riqueza de cores e posta de sol en Vigo, incomparable. O sol do Sur embriaga». Sabemos polo Faro de Vigo do 10 de marzo, no que se informa da saída do Cap Polonio, «tras recoller medio cento de pasaxeiros», que a recalada do científico pasou en Vigo completamente desapercibida. Polo diario, sabemos que si desembarcou en Lisboa e visitou o castelo de San Xurxo e o mosteiro dos Xerónimos, anotando no seu caderno: «esta terra decaída exerce sobre min unha sorte de nostalxia». O 12 de marzo, o buque fixo escala en Tenerife, logo no Rio de Janeiro, Santos, Montevideo para atracar o 25 de marzo en Buenos Aires, onde tras dezaoito días de viaxe foi recibido polas «autoridades académicas arxentinas».

Tras impartir dezaoito conferencias e recibir diversas homenaxes, Einstein embarcou de regreso a Europa no Cap norte, un buque de 13.600 toneladas, da mesma compañía que o Cap polonio, que chegará ao porto de Vigo o 26 de maio de 1925, onde desembarcarán dous centos viaxeiros (as tres cuartas partes da pasaxe) e vinte e cinco sacas de correspondencia. No diario de Einstein non hai anotación desta segunda escala viguesa dunha viaxe transatlántica no camarote 41 de primeira clase con chegada a Hamburgo o 31 de maio. Periplo sudamericano que no seu diario resume como «unha gran axitación sen moito interese, pero tamén algunhas semanas de descanso durante a travesía» e da que se despide con «por fin libre, pero máis morto ca vivo».

Xaora, ten grande interese a carta que escribiu o 27 de maio, datada na proximidade de Bilbao, dirixida ao Dr. Glitscher, con quen traballaba nunha nova solución construtiva do compás e para quen deseñou un teodolito xiroscópico ou xiroscopio, que permitiría orientarse no interior das explotacións mineiras. Misiva pola que sabemos que en Vigo embarcaron catro pasaxeiros de primeira clase e outros tantos de terceira, entre os que estaba o Dr. Karl Lehemann, que viaxaba coa súa dona, xeólogo especializado en explotacións mineiras, a quen xa coñecera en Kiel, con quen en augas cantábricas conversou sobre a utilidade e o carácter do seu invento, do que incluíu un esquema gráfico. Testemuña de grande interese para a historia da ciencia xa que supón unha faceta novidosa de Einstein, a da súa inquedanza inventora, gustoso polo deseño e a construción de dispositivos técnicos, como audífonos ou unha cámara fotográfica con axuste automático de intensidade luminosa ou o desenvolvemento de ideas inventivas como as dun tecido impermeable ou a dun medidor óptico de líquidos. Inventos que para historiador Rementeria levaron a Einstein a ser máis consciente da relevancia e das dificultades do traballo experimental e de laboratorio.

A edición galega á intemperie

/en , , , , , , /por

A situación crítica da edición galega, que perdeu nunha década o 39,05 % da súa facturación, non se explica sen sumar as axudas directas achegadas pola Xunta de Galicia durante ese período, como polo impacto sobre o sector editorial do modelo de (falsa) gratuidade do libro de texto no ensino obrigatorio, mediante préstamo e banco de libros (renovados cada seis anos), e a redución das materias nas que se emprega o galego como lingua vehicular obrigada polo decreto 79/2010 de plurilingüismo. Unha intervención pública que, coma se da aperta do oso se tratase, obrigou a reconverter á primeira e máis estable das (cativas) industrias culturais galegas.

E para explicalo non se pode esquecer que a lei 17/2006 de 17 de decembro do libro e a lectura de Galicia recoñeceu no preámbulo que o libro e a súa industria precisan axuda. Razón pola que no artigo 2 se recoñece «o carácter estratéxico e prioritario do sector do libro pola súa importancia cultural, social e económica…» e no 7 regúlase o apoio ás editoras, concretado na «existencia dunha liña de axudas anual ou bienal, que atenda a todos os tipos de edición, que asegure tanto a presenza das novidades editoriais na rede bibliotecaria pública como a existencia dunha oferta suficiente de materiais didácticos naquelas área nas que a lexislación educativa determine que a lingua galega sexa a vehicular da súa aprendizaxe.»

Para evitar falsas interpretacións, á hora de analizar as axudas actuais da Xunta de Galicia (consultar o cadro), convén seguir a serie dende 2007, cando entrou en vigor a Lei 17/2016 da man do bipartito de Touriño e Quintana. Nese ano a totalidade das axudas ás editoras chegaron a 2.554.000 euros, dividas en tres liñas, que se manterían dende entón: a de compra de novidades editoriais impresas (1.300.000 euros) e as de tradución (204.000 €), xestionadas pola Dirección Xeral de Cultura; e a da edición de materiais didácticos (1.050.000 euros), pola Secretaría Xeral de Política Lingüística. Axudas que representaron entón un 11,61 % das vendas do sector, porcentaxe nunca superada. Non contabilizamos as axudas a promoción da lectura e creación literaria, feiras do libro e participación en feiras internacionais, que abordaremos nunha análise futura.

Cos gobernos de Núñez Feijoo chegaron os recortes, desapiadados e xustificados polo discurso das políticas de consolidación fiscal que, se ben afectaron a todas as administracións, no caso do sector do libro galego nunca tiveron unha volta atrás. Significativo foi o ano 2010, cando a totalidade das axudas baixaron até os 1.672.267 euros (un 34,5 % con respecto a 2007). Aínda que o sería moito máis no 2015, cando quedaron en 510.000 euros (un recorte á brava do 80 %), reducíndose a compra de novidades editoriais a 250.000 euros e modificándose o sistema de adxudicación, vinculado a solicitude das bibliotecas públicas nunha plataforma, o que reduciu a diversidade das novidades galegas das coleccións, sobre todo no eido do libro literario de poesía e ensaio, privilexiando o infantil e xuvenil e as coleccións narrativas. Como é moi significativo que as axudas á edición de libros de texto quedasen reducidas a 170.000 euros (un recorte do 83,8 %), si, leron ben, máis do oitenta por cento, ao que sei non foi allea a posición crítica que adoptamos as editoras no conflito do decreto de plurilingüismo.

Con todo, resulta novidoso comparar os datos de 2007 cos actuais, cando a Consellaría de Cultura e Lingua anuncia un novo plan de dinamización da lectura, con «cifras millonarias». Secasí a comparativa non pode ser máis clara: continúan os recortes. En 2025, as axudas directas a industria foron de 888.000 euros (un 65,22 % menos que en 2007); as compras de novidades de libro impreso de 200.000 euros (un 84,61 % menos); as axudas a materiais didácticos de 200.000 euros (un 81 % menos). Certo é que en 2025 houbo novas partidas: 150.000 euros á edición de audiolibros, 87.500 a mellora de títulos galegos das coleccións de bibliotecas e estimamos que 50.000 euros á adquisición de licenzas de libro electrónico para o programa «GaliciaLe», iniciado con carácter experimental en 2014, que axudou a consolidar o catálogo literario galego dixital, ben acollido polo lectorado. Apenas as axudas á tradución mantiveron nestas case dúas décadas a súa dotación, arredor dos 200.000 euros, o que sabemos habería que imputarlle a inflación. Dubida alguén que os gobernos de Feijoo e Rueda quixeron deixar á intemperie ao sector empresarial do libro galego?

Publicado en Nós diario: 27/02/2026

O Profesor

/en , , , , /por

Na miña vida como editor en lingua galega tiven a fortuna de publicarlle catorce libros ao profesor don Xesús Alonso Montero, ao tempo de acompañalo durante vinte e cinco anos presentando polos camiños de Galicia enteira os seus libros e moitos outros que lle confiaban, na súa calidade de grande orador. Cando choramos o seu pasamento, non poderei reiterarlle a miña gratitude por todo e tanto que aprendín ao seu carón en horas de conversa e afáns editoriais compartidos. Como a miña admiración pola coherencia da súa convicción republicana de que a patria é o territorio onde un tivo esperanzas e por manter contra vento e marea o seu compromiso político e cívico coa Galicia mártir, represaliada, humilde e perseguida, que levaba preto do corazón prendido naquel triángulo vermello invertido, símbolo de resistencia antifascista, ou protexido pola súa inseparable bufanda encarnada. Vigués de nacencia (1928), na rúa Urzaiz, criado na taberna dos seus pais Benito e Angelina, foi viticultor das palabras galegas, mamadas dende 1938 na parroquia materna de Ventosela, no Ribeiro, da man do seu tío Clodomiro Montero. Compromiso esperanzoso coa causa da lingua galega e do seu futuro que mantivo até seu o derradeiro salaio.

Non poderiamos entender a historia de Galicia e da lingua e literatura galega do noso tempo sen a achega esencial de Alonso, tanto pola súa bibliografía monumental como investigador literario, estudoso, editor e publicista sobre os máis diversos eidos das artes e das humanidades, como polo seu compromiso inquebrantable coa causa da igualdade e da xustiza, a principal da humanidade, e contra calquera tipo de tiranía, empregando como lle gustaba dicir «as únicas armas da luz da palabra e da fouce da razón». Como profesor, palabra que no seu caso constitúe metonimia da súa identidade, posuía un afán didáctico natural, tanto na dicción, no xesto como na ollada, que impregnou todo o seu maxisterio dentro e fóra das aulas , fose como formador de bachareis na súa década longa lucense, fose máis tarde no Colexio Universitario de Vigo e logo na Universidade de Santiago de Compostela, da que foi catedrático emérito.

Como un dos seus editores, non podo negar a miña admiración polo traballo literario rigoroso até a extenuación de Xesús, que presentaba cada orixinal manuscrito en bolígrafo BIC coa caligrafía ampla e ligada propia dos mestres. Antes, Xesús consultaba múltiples fontes para que lle achegasen novos detalles (aparentemente eruditos), mais que sabía lle permitían desvelar a memoria (oculta) antifascista de Galicia, ámbito onde realizou unha achega excepcional, recollida en libros de referencia internacional. Velaí Cartas de republicanos galegos condenados a morte (1936-1948) (Xerais 2009) ou Intelectuais marxistas e militantes comunistas en Galicia (1920-2006) (Xerais 200/), un libro moi vencellado a súa militancia no Partido Comunista durante sesenta e cinco anos. Como moi valiosas son as súas biografías intelectuais, entre as que destacan as de Luís Seoane, As palabras no exilio (1994, 2002) (Xerais 1994), e a do filólogo Aníbal Otero (Xerais 2011) con motivo do seu centenario, merecedora do premio Lousada Diéguez ou o libro sobre a viaxe de Castelao á Unión Soviética en 1938 (Xerais 2012).

Tampouco podo agochar a miña admiración pola dimensión de don Xesús como brillantísimo orador de verbo rítmico e preciso, de erudición asombrosa, froito dunha curiosidade desbordada. Orador que sabía dosificar o discurso a lume lento, introducindo pausas para a reflexión política ou literaria, co gume ben afiado da ironía e do escarnio cando o argumento do seu relato o facía preciso. Un orador que conquistaba decontado á audiencia, na xeira de Otero Pedrayo, co que compartiu foros e formas, como testemuñan as fotografías do inesquecible xantar do Hotel Roma de Ourense en 1966 no que a cultura (a esquerda) galega despedía ao poeta Celso Emilio Ferreiro e iniciaba o combate cívico contra o encoro de Fenosa en Castrelo de Miño, asolagando tamén as súas terras nativas.

Admirei a don Xesús pola súa conversa amenísima e sempre documentada, compartindo chocolate e bolo de leite, sobre outras cuestións que poden parecer quizais máis triviais, mais non menos relevantes, para o futuro das artes e da cultura. Sabiamos da importancia das goleadas do seu admiradísimo Lionel Messi ou comentabamos as xogadas memorables de Xavi. Outrosí sucedía cando lembrabamos as aliñacións históricas do noso Celta do corazón, ámbito do que Xesús foi un grande experto, como gustaba de frecuentar as bancadas da catedral do Fragoso como seareiro celtista. Este maxisterio oral do profesor, constitúe un macrotexto de dimensións extraordinarias, que conservaremos na memoria e no corazón as persoas que tivemos a fortuna de telo escoitado. A nosa maior gratitude para el e con todos os abrazos para a súa filla Sara e o resto da familia. Grazas, todas, Profesor!

Publicado en Faro de Vigo 13/02/2026

O faro cultural de Vigo

/en , , , , /por

Tras vinte e catro anos e mil semanas de «Faro da Cultura» (FC), unha proeza do profesor e escritor Xosé Ramón Pena Sánchez e do cadro dos seus colaboradores, Faro de Vigo (FV) afonda na súa tradición secular de converter as súas páxinas nun espazo de privilexio para a lectura literaria en lingua galega. Celebración milenaria, que ten o precedente naquelas catro páxinas do pioneiro «Faro das Letras» (FL), tamén coordinado por Xosé Ramón Pena, publicado entre abril de 1993 e setembro de 1996, que continuaba, a súa vez, a aqueloutra «Galicia literaria», suplemento de Diario 16 de Galicia, publicado entre 1989 e 1991, dirixido polo profesor e escritor Manuel Forcadela e o propio Xosé Ramón Pena.

Tres cabeceiras que puxeron os alicerces para que a literatura galega contase coa visibilidade e mediación da crítica literaria xornalística da que carecía. Suplementos dirixidos por Pena, que con intelixencia formou un grupo de colaboradores, a maior parte profesores vigueses, en certa maneira tamén un grupo xeracional, capaces de ir fixando un modelo de crítica das novidades editoriais en galego, non só literarias, que informase e valorase o seu contido. Modelo de crítica editorial de GL e FL que o FC estendeu ás novidades cinematográficas, musicais, das artes escénicas e visuais, que da súa man contaron cunha visibilidade inédita nun xornal de referencia como Faro de Vigo.

Sei, como editor en lingua galega, que é difícil ofrecer un modelo de crítica cultural xornalística de calidade. Reto que asumiu Xosé Ramón Pena cando solicita aos seus colaboradores unha crítica que analizase, avaliase e interpretase as obras culturais –sexan libros, concertos, funcións ou exposicións– coa intención de informar e orientar aos diversos públicos de forma fundada, sen menoscabo de gabalas ou censuralas en todo ou en parte de forma equilibrada e razoada. Crítica que no caso de culturas minorizadas, como é o caso noso, contribúe a fortalecer as industrias culturais e os sectores creativos, ampliando a sociedade lectora, fidelizando aos públicos do cinema, das artes escénicas e dos diversos xéneros musicais, incitando a curiosidade de visitantes a exposicións e museos, concienciando á cidadanía na protección do patrimonio ou mesmo nas manifestacións hibridadas da cultura dixital.

Apostar, en definitiva, pola recomendación xornalística, se podemos chamala así, que sabemos non vive os seus mellores momentos, xa que como noutros xéneros xornalísticos, está ameazada polas redes sociais, sobre todo polo que atinxe a súa autoridade, equiparada a de calquera creador de contido ou influencer, sexa booktubeiro ou instagrameiro, que non precisan utilizar os criterios de obxectividade e independencia da crítica xornalística e académica, en boa medida máis pendentes do interese dos departamentos de marketing das diversas industrias culturais. Modelo de crítica xornalística, asumido por FC, exercida por colaboradores independentes, que non incorren en conflitos de intereses, hoxe criterios imprescindible para evitar a derrota definitiva da cultura.

Estas oito mil páxinas de FC durante máis de dúas décadas constitúen a crónica do que foi a produción cultural galega neste período, dende o entusiasmo da primeira do século, ao que non foron alleas nin a resposta creativa dos sectores culturais da crise do Prestige nin as políticas culturais públicas, como o impacto que tivo o decreto de Plurilingüismo, sobre todo no sector editorial, e a crise da débeda, coincidentes ambas as dúas, cos gobernos de Núñez Feijoo, nos que diminuíu o volume da produción cultural e artística. Repasar hoxe o milleiro de entregas de FC –admirable pola súa continuidade, antigüidade e carácter monolingüe, publicación única na prensa galega– permite construír un índice das mudanzas valorativas como das tendencias da cultura galega de inicio de século.

Eis a irrupción das narradoras galegas, que coincide coa aparición do propio suplemento. Eis a obtención dos premios nacionais outorgados polo Ministerio de Cultura a 31 creadores e creadoras e a editorial Kalandraka, como mellor labor editorial cultural, premiados en todas as disciplinas literarias, mais tamén en xornalismo cultural, moda, arquitectura, fotografía ou artes plásticas, que recoñecen a Galicia como potencia cultural, a pesar das cativas axudas públicas destinadas á creación e promoción. Páxinas nas que identificamos a diversificación da industria cultural, atomizada en editoras independentes, pequenas compañías teatrais, cun peso cada vez maior do sector audiovisual e das redes sociais na mediación cultural, que cuestionan o papel do enfoque crítico do propio FC.

Especial atención tivo en FC o seguimento da cultura viguesa, tanto da programación de exposicións, concertos, funcións teatrais e estreas do novo cinema galego como do «Vigo noir», acuñado polo profesor e escritor Xaquín Núñez Sabarís, fenómeno da novela negra localizada en Vigo, como do máis amplo do «Vigo literario», visible no Mapa Literario de Vigo, elaborado pola Biblioteca Pública Municipal Xosé Neira Vilas. Fenómenos que avalan a posibilidade de solicitar a inclusión de Vigo dentro da rede de cidades da literatura da UNESCO, o que contribuiría á proxección de todo o sector cultural vigués. Candidatura que atoparía nas páxinas deste faro cultural de Vigo os seus mellores argumentos para a súa defensa.

Parabéns a Xosé Ramón Pena, hoxe asesor literario de FC, por facer posible durante un milleiro de xoves, nos que ventou e choveu, un proxecto estratéxico para a cultura en lingua galega. Beizóns que merece a empresa e dirección de Faro de Vigo por continuar coa súa aposta pola crítica cultural de calidade.

Publicado en «Faro da Cultura» 1000 Faro de Vigo: 13/02/2026