Vigo, cidade das ilusións

/en , , , , , , /por

Dedico o artigo da semana en Faro de Vigo a situación das infraestruturas e proxectos estratéxicos de Vigo:

Foi o escritor Paul Auster quen escribiu que «mudar de opinión é unha das cousas máis fermosas que a xente pode facer», admitindo, ademais, que o «trasacordo» é atribuíble máis a evolución do noso criterio que en deixarse convencer ou admitir que estabamos errados no que antes defendiamos. Iso foi, quizais, o que lle sucedeu a Luisa Sánchez, a vicepresidenta da Deputación de Pontevedra, cando propuxo un «pacto por Peinador» entre todas as administracións, no que a súa achegaría 200.000 euros por conexión aeroportuaria. Tras o fracaso dunha coordinación de rotas en clave galega, coma se dun único aeroporto con tres terminais conectadas se tratase, a incansable lideresa popular viguesa admitiu o que nunca fixera responsable ningún do seu partido: a deputación pontevedresa ten cartos para traer a Peinador máis voos no marco dos plans de Aena. O que se traduciría en incrementar os enlaces con Barcelona, recuperar os de Bilbao, Valencia e Sevilla, así como as conexións internacionais con Londres, París, Ámsterdam e Milán, até agora reservadas ao aeroporto Sã Carneiro do Porto, cando anuncia a enésima ampliación da súa terminal e o incremento de viaxeiros.

Certo é que tan relevante mudanza de criterio da activa candidata do Partido Popular a alcaldía de Vigo o máis probable é que quede en auga de castañas, por exceso de entusiasmo ou precipitación do anuncio, como xa lle sucedeu ao PP vigués noutrora con aquela montaña encantada presentada á prensa nesta cidade das ilusións. Mais a peza que move Sánchez, despois de dúas décadas de liderado hiperbólico e polarización con Feijoo e Rueda, obriga a Caballero a responder e abre un vieiro para recuperar o valor da política e da confrontación de pareceres. Secasí, oxalá que as populares recuncasen na estratexia normalizadora e Ana Ortiz, a delegada en Vigo da Xunta de Galicia, anunciase que tamén hai cartos suficientes para que Vigo se integre canto antes no sistema de transporte metropolitano terrestre e marítimo, rematando cunha inxustificable discriminación económica as 600.000 persoas que vivimos na area funcional de Vigo. Outrosí podería suceder se o goberno de España correspondese, sequera en forma de estudos preliminares, e abrise o primeiro cartafol do proxecto do tren metropolitano de Vigo (TMV), o «cercanías galego», chamado a protagonizar a mobilidade interior na década de 2040 en diante.

No caso de que quedase aberta a estratexia política de negociación do concello de Vigo co resto das administracións (deputación, Xunta, autoridade portuaria, universidade e goberno de España) abriríase unha interesante e novidosa axenda na que o desenvolvemento das infraestruturas estratéxicas é o tema principal, como é adoito no Vigo dos últimos cento cincuenta anos. Cómpre superar o conformismo cando se fala da saída sur ferroviaria cara Portugal, proxecto transfronteirizo con escasos avances. Outrosí sucede sobre a conexión directa de alta velocidade con Ourense, que evite a actual reviravolta por Santiago, para a que despois de máis dunha década de estudos de impacto medioambiental resultou inútil o acordo político arredor da inviable variante de Cercedo. Alternativa que parece sensato abandonar e estudar a proposta por un grupo de ferroviarios de trazala por Mondariz seguindo o río Tea. Como sería razoable valorar as posibilidades de modernización da Liña do Miño, que Adif xa puxo en marcha cun orzamento de 265 millóns no súmmun da incoherencia do Ministerio de Transportes. Como outro caso no que Vigo se xoga moitas das súas ilusións é conseguir para o porto a súa declaración como nodal da Rede Transeuropea de Transporte (TEN-T), entrando a formar do grupo máis selecto de cidades portuaria europeas, o que precisaría de conexión intermodal coa terminal ferroviaria da Plisan, diante da imposibilidade urbanística de que o tren chegue á terminal de Bouzas.

Foi tamén Paul Auster quen dixo que «todo pode mudar en calquera momento, de repente e para sempre». Mudanza de raíz pola que a Xunta cedeu (de forma sorprendente) os terreos da abandonada estación de autobuses ao concello. Mudanza pola que agarda outra lista de proxectos estratéxicos vigueses, nunha primeira instancia máis pendentes dos acordos entre as administracións que dos cartos para desenvolvelos. Agarda dende hai dúas décadas a construción da biblioteca do estado no barrio do Chouzo. Agarda o edificio dos antigos xulgados a súa reconversión en sede para o potente asociacionismo vigués. Agardan os edificios Siemens e Faraday no Campus do Mar de Teis a aceleración das súas obras, no horizonte da súa apertura en 2031. Como é imprescindible comezar xa o debate político e social sobre como ampliar o Hospital Álvaro Cunqueiro e a rede infradotada de atención primaria desta cidade das ilusións.

Asociación Cultural de Vigo

/en , , , , , , , , , , , , , /por

Dedico o artigo semanal de Faro de Vigo a lembrar a Asociación Cultural de Vigo, cando se fan sesenta anos da súa constitución:

Nunha cidade esquecediza como é Vigo, o sesenta aniversario da constitución da Asociación Cultural de Vigo (ACV) pasou totalmente desapercibido. Unha entidade esencial na estratexia da oposición da esquerda nacionalista ao franquismo en Vigo dende 1966 a 1980, polo tanto do Tardofranquismo de Manuel Fraga á Reforma Política de Adolfo Suárez, que aproveitou a marxe de liberdade aberta pola Lei 191/1964 de Asociacións. Legalizada o 29 de decembro de 1965, probablemente grazas a que foi da man dun grupo de avogados sen sospeita e dun amplo grupo de fundadores vinculados á Caja de Ahorros Municipal de Vigo, como o inesquecible Xoán Bernárdez Vilar, comezou a súa actividade cultural combativa no local de López de Neira en febreiro de 1966. Foi o enxeñeiro de Citroën Camilo Nogueira Román o seu presidente durante os tres primeiros anos, ao que sucedeu o avogado Alfonso Álvarez Gándara, o profesor Xosé Luís Méndez Ferrín e os avogados Xosé Luís Franco Grande e Nemexio Barxa, que dotaron a ACV do necesario dinamismo e continuidade durante unha década.

Foi espallar o uso social da lingua galega o primeiro obxectivo e sinal de identidade da ACV. Nos seus primeiro meses de actividade, a instancias tamén da Asociación Cultural O Galo, creada en Santiago (1961), e a do Facho da Coruña (1963), organizou un ciclo de conferencias sobre «a problemática do galego», iniciado o 19 de xuño coa intervención de Franco Grande sobre «A fixación do galego», coa intención de que lingüistas e escritores establecesen os criterios ortográficos e lingüísticos que serían utilizados nos cursos de galego que as tres asociacións comezaron a organizar. Contribuíron ao prestixio social do galego as súas conferencias no salón do Círculo Mercantil de Príncipe sobre temas económicos, políticos e culturais a cargo das figuras galeguistas. Ademais, a ACV, en colaboración coa coruñesa o Facho defendeu a primeira iniciativa a favor do uso do galego na escola, na que se utilizaron adhesivos colocados nas lúas traseiras dos coches cos lemas «Falemos galego» e «Galego na escola», saídos do prelo da Serigrafía Galega que Álvaro Álvarez Blázquez tiña na viguesa rúa Falperra. Tamén foi moi salientable a iniciativa da ACV de manter o programa radiofónico semanal «Raíz e tempo» conducido pola escritora Xohana Torres en La Voz de Vigo, o primeiro de radio en galego emitido en Galicia tras a guerra civil.

Camilo Nogueira lembra que o local de López de Neira foi lugar de reunión para todos, onde eran frecuentes os rexistros da policía, as chamadas aos directivos para declarar en comisaría como as multas polas súas actividades. A ACV non foi allea ao desenvolvemento das organizacións políticas e sindicais de entón, fose da hai pouco creada UPG, que tomaba impulso, do grupo Galicia Socialista, do PSG como do PCG e das organizacións sindicais de CC.OO. e USO. Xosé González Martínez, que traballou na sede da ACV e incorporou a un grupo de mozos da Asociación Cultural o Castro, formados polo Padre Seixas, considera que a ACV tivo unha praxe transversal da que saíron iniciativas dirixidas a toda a sociedade viguesa. Aquela pluralidade asociativa permitiu que «as experiencias cursadas no seu local fosen novidosas e capaces de artellar un discurso galeguizador», que explica que a folga de 1972 estivese tinguida de ideoloxía nacionalista.

Entre estas experiencias sociocomunitarias, Xosé González, bo coñecedor da historia íntima da ACV, cita a creación da primeira cooperativa de consumo de Galicia (COGALCO), que chegou a contar con varios milleiros de socios e varios centros de distribución de alimentos, entre eles un de tres andares en Travesas, constituíndo unha moi interesante experiencia de economía social. Como arriscada e novidosa foi a organización o 20 de decembro de 1970 do «Festival da Nova Cantiga Ibérica» no vigués pavillón do Carme, presentado por María Xosé Queizán, contando coa participación da Coral Universitaria de Coímbra, Luis Cilía, Paco Ibáñez e Voces Ceibes, que coincidía coa celebración do Consello de Guerra de Burgos e do secuestro do cónsul alemán pro ETA. Como lembra Xosé González que a noite anterior ao Primeiro de maio de 1971 a Brigada Política e Social rebentou a porta do local de López de Neira, ademais da doutras entidades relacionadas coa ACV, como a Fundación Penzol, a Alianza Francesa ou a imprenta Numen de Luis Noia en Velázque Moreno.

Non hai dúbida ningunha de que a ACV polo seu dinamismo e pluralidade foi un centro de formación política e cultural para toda unha xeración da esquerda galeguista e nacionalista viguesa. Unha experiencia de asociacionismo importante, aínda que pouco coñecida como merecen os seus protagonistas, como Nogueira e Ferrín, para os que reclamamos unha vez máis sexan distinguidos coas honras da cidade.

Un plan do galego para Rueda

/en , , , , , , , /por

Cando Alfonso Rueda encargou ao dezao José López a Consellaría de Cultura, Lingua e Xuventude sabía moi ben o que quería. Desactivar o conflito do galego e diluílo nun preparado desaborido para Feijoo e Tellado nos seus faladoiros madrileños. Con todo, Rueda, participante nas mobilizacións de imposición do galego de febreiro de 2009, pretendía que o seu goberno mantivese liña por liña o decreto 79/2010 de Plurilingüismo e ofrecese ao mesmo tempo «un pacto pola lingua», a semellanza do consenso histórico que se conseguira en 2004 no derradeiro dos gobernos de Fraga. En definitiva, unha cuadratura do círculo de cuxo inevitable fracaso se culpabilizaría á oposición, sobre todo ao BNG, e as organizacións galeguistas, como a Mesa pola Normalización Lingüística, ás que chama extremistas e promotoras da imposición do galego e das políticas de inmersión lingüística.

E dito e feito. José López con disciplina castrense e a colaboración do seu grupo de expertos conseguiu presentar un amplo documento de 388 páxinas e 700 medidas, nun acto multitudinario na Cidade da Cultura de formato electoral, na que sen a presenza de Rueda nin de Román Rodríguez, o estradense ofreceu a oposición e as institucións –Consello da Cultura Galega e academias– o «pacto pola lingua» que Rueda lle solicitara. Presentado como proposta de actualización do PXNLG de 2004, o documento recolle unha proposta de política lingüística embarullada e inoperativa, mais ben unha relación de boas intencións e propostas que se veñen xa ensaiando, mais sen calquera tipo de compromiso, sexa de calendario, de orzamento ou da súa valoración económica, así como das modificacións legais posibles, coa excepción da aprobación dunha Lei da lingua de contidos imprecisos. En definitiva, as cousas quedarían coma están e nalgúns casos aínda quedarían peor, mais sen esas molestas «arestas identitarias» que puidesen comprometer ao temesiño Feijoo. Todo un éxito do conselleiro José López, chegado a San Caetano con fama de bo xestor e negociador, mais de quen descoñecemos acordo relevante ningún no seu departamento.

O máis útil do documento son as vinte páxinas nas que se diagnostica o estado da lingua actualizado a 2023, como as mudanzas das dúas últimas décadas, incluídas as provocadas pola hibridación dixital, o impacto das redes sociais e da propia Intelixencia Artificial. Entre os datos novidosos chama a atención que en 2003 o 18 % dos nenos e nenas entre 5 e 14 anos tiñan dificultade para expresarse en galego, mentres en 2023 son o 40 %. Como é de salientar que en 2003 fosen falantes habituais neste treito de idade o 40,3 %, mentres que en 2023 apenas sexan 16,2 %. Como contundente é nesta idade que o incremento de castelán falantes habituais chegase ao 83,8 %, cifra dramática no proceso de substitución lingüística.

O máis atrevido do texto é que apenas se cite dúas veces o decreto 79/2010 do Plurilingüismo, a cerna de calquera acordo transversal entre partidos e organizacións sindicais e socioeducativas. Como é significativo que o tema educativo sexa considerado como un sector máis, quizais por resultar incómodo para os expertos chamados, incapaces en todo o documento de abordar o debate sobre un modelo de educación lingüística garante da dobre competencia ao remate da escolarización obrigatoria; cuestión chave, desaparecida do documento, unha ausencia gravísima e de moi dubidosa legalidade. Como tamén o é a redacción do primeiro obxectivo educativo: «Harmonizar, na medida do posible (a negriña é nosa), o marco normativo sobre o uso escolar das linguas ás indicacións do CELRM e aos principios do plurilingüismo inclusivo que a inspiran». Ou desoutra referida á Educación Infantil na que se pecha a posibilidade da inmersión lingüística e de seguir o prescrito pola Carta das Linguas (CELRM): «garantir un contacto temperán equilibrado e positivo co galego e o castelán na educación infantil, favorecendo a valoración e o uso de ambas as dúas linguas». Unha volta de porca para volver pola porta de atrás a vella doutrina do «bilingüismo harmónico».

Entre o novidoso do texto, atopamos o concepto de PLE (Planificación Lingüística Escolar), que engadiría autonomía aos centros, como positivo sería a recuperación do nome dos «Equipos de Normalización Lingüística». Outrosí sucede coas apelacións ao aproveitamento do neofalantismo xuvenil e a utilización como vehicular das actividades extraescolares. Por desgraza, no documento non se utiliza o moderno concepto de lectura, como práctica social de acceso á información e de gozo da creación literaria.

Pobre balance do apartado educativo dun plan nacido mais como unha estratexia de enredo político en período preelectoral que como ferramenta para acadar un novo acordo social sobre o modelo de educación lingüística. Calquera debate sobre este documento, pasa pola derrogación do Decreto 79/2010 e o recoñecemento do dano causado pola súa implantación e ausencia de avaliación anual.

Publicado en Nós diario 28-07-2026