O Vigo de 1936

/en , , , , , , , , , , /por

Dedico o artigo da semana en Faro de Vigo á publicación de Álbum fotográfico. Vigo 1936 de Juan Carlos Abad Gallego (IEV 2026):

Entre as publicacións que para celebrar o día do libro presentou o Instituto de Estudos Vigueses (IEV), que preside Mercedes Bangueses, destaca o álbum fotográfico Vigo 1936, testemuño visual excepcional, custodiado durante décadas pola familia Martínez González da rúa Real, o que permitiu se conservase case completo. Álbum inédito que permite coñecer a vida cotiá antes, durante e despois do alzamento e nos días difíciles da posguerra, como se refire a aquel momento o escritor Juan Farias nas súas crónicas de media tarde.

319 fotografías, máis outras trece desaparecidas, sacadas a maioría, en 1936 cunha cámara fotográfica, Zeiss Ikon Ikonta pregabre, cun obxectivo de 35 mm, é moi probable que por Hermógenes Argüelles Lareu, fotógrafo que no Anuario de Vigo de 1935 anunciaba o seu estudio na rúa Policarpo Sanz 44. Enxeñeiro de profesión, destacado fotógrafo amateur, inventor autodidacta de artefactos, era moi coñecido como presidente do Moto Club Vigo, organizador do «Rally dos Mil quilómetros», mais sobre todo por ser instalador dos equipos cinematográficos sonoros de Zeiss Icon, entón a marca de maior fiabilidade, coa que dende 1933 se proxectaba no cine Odeón na praza de Urzaiz.

Legado fotográfico estudado polo historiador Xoán Carlos Abad, autor dun longo texto informativo de extraordinario interese, unha crónica do acontecido en 1936, que permite identificar os espazos e acontecementos fotografados por Argüelles, recoñecer rostros de personaxes e, sobre todo, ilustrar o vivir cotiá da cidade desde a ollada, que non puido ser inocente, dun militante da Falanxe viguesa duns corenta anos, cuxo maior heroísmo foi participar nunha marcha de abastecemento á fronte de ida e volta e en diversas actividades públicas, como as misas de campaña e outras concentracións e desfiles nos que participaba como fotógrafo.

Presidente que foi do IEV durante os quince últimos anos, nos que desenvolveu unha xestión moi brillante da entidade, tanto na incesante produción editorial como na organización en Vigo da asemblea de centros de estudos locais, ademais de ser o primeiro e principal investigador dos acontecementos de 1936 en Vigo, con libros de referencia como Cen personaxes entorno a unha guerra. A República e a Guerra Civil na comarca de Vigo a través dos seus protagonistas (IEV 2008) ou O soño crebado. Da República á Guerra Civil en Vigo e na súa bisbarra (IEV 2019), Abad ocúpase de explicar a complexa cronoloxía do álbum, xa que apenas 138 das fotos da colección, menos da metade do material, teñen algún tipo de data.

Secasí, o autor d´A volta a Vigo en 80 lecturas. Unha aproximación á historia da bisbarra viguesa a través do seus textos (IEV 2013), achégase co seu potente gran angular de ollada de arcea ao territorio da microhistoria e ofrece as atractivas vistas xerais daquel Vigo da Segunda República que conservaba todas as praias da súa beiramar do Areal a Coia, incluída a cuncha de San Francisco; unha cidade que ampliaba o seu perfil portuario, da Laxe ao porto e mercado do Berbés, que se preparaba para recibir o monte do Castro e a Finca da Marquesa e o Pazo de Castrelos para convertelos en futuro museo e xardíns urbanos. Xaora, Abad, non renuncia a comentar os detalles nin a ofrecer historias cotiás de viguesas de nome descoñecido tanto no seu texto principal, no que vai enfiando as fotos do álbum de Argüelles, redactado ao xeito dunha crónica case novelesca daqueles días de terror, como nas sorprendentes notas de rodapé, auténticas marabillas de erudición viguesa que explican o contexto no que foron sacadas as imaxes.

A pesar de que Abad non renuncia a explicar as imaxes de Argüelles tomadas con anterioridade a 1936, a cerna do libro radica nas fotografías dos escenarios do golpe de estado, como a barricada da Casa do Pobo ou a Torre de Estanislao Núñez, que aparecen a carón daqueloutras pezas que representan certa normalidade daquel verán vigués onde se celebraron as festas populares de San Xoán do Monte e Cabral, onde participou o cuarto de Airiños de Cabral do gaiteiro Constante Moreda, que meses despois sería fusilado no Castro. No entanto son as fotos de Argüelles e os textos de Abad sobre a misa de campaña na Alameda do 16 de agosto, a concentración no estadio de Balaídos do 30 de agosto para celebrar «a reposición da bandeira bicor», as xuras de bandeira e os desfiles posteriores de requetés, falanxistas e balillas polas rúas do Príncipe, Colón ou Policarpo Sanz as que máis poden sorprender nesta completa crónica dunha cidade tomada polos militares fascistas.

Recomendo vivamente este Álbum Fotográfico Vigo, 1936 de Argüelles e Abad, un libro capaz de mudar a historia en memoria compartida, cando a vida cotiá petou coas contradicións dunha cidade arrasada polo fanatismo fascista e o seu terror branco.

 

A lámpada ilumina

/en , , , , , , /por

A federación de peñas celtistas, presidida por Pepe Méndez convidoume o pasado sábado á cea da súa XXVII convención anual, o que moito agradecín como recoñecemento a publicación do meu libro Afouteza Celtista (Lusco Fusco edicións 2026) onde pretendo reflexionar sobre o celtismo como actitude emocional indemne a desesperanza e a reivindicar o papel imprescindible e salvador dos seus seareiros. Noite celtista na que se xuntaron membros de 133 peñas, dende as tres máis antigas creadas en 1956 (Arbo, Canido e Vilalba) ás máis recentes creadas esta tempada (Ambición Celeste, Troita Celeste e o Cruceiro), que entre todos representan a dezaoito mil socios e a máis de tres mil abonados do club, que conforman a cerna do celtismo actual espallado polo mundo que nas redes sociais conta con máis de dez millóns de seguidoras en Tik-Tok (algo asombroso), máis de catro millóns en Facebook ou 670.000 en IG, cifras que abriron o celtismo ao mundo dixital.

Máis alá da lóxica preocupación sobre o partido co Elxe, no que se agardaba superar o mal momento que supuxeron as derrotas co Alavés e Oviedo, e recuperar así as opcións de clasificación europea, na convención celtista non se falaba doutra cousa que da continuidade de Iago Aspas na vindeira tempada. Debate onde hai pareceres diversos, no que se manexa calquera indicio, como a despedida tan agarimosa que Marcelino e Parejo lle tributaron no estadio da Cerámica ao remate do partido co Vilarreal, imaxes que agoirarían unha despedida xa esta tempada. Como outros indicarían todo o contrario, como a súa volta ao once de gala contra os ilicitanos onde xogou setenta magníficos minutos e marcou un golazo da súa inesgotable calidade, compartindo de saída a titularidade con Fer López, coincidencia que non se dera até onte. En todo caso, polo escoitado polos sempre ben informados corredores peñísticos, a maioría do celtismo desexa a renovación de Aspas para a tempada 26/27 sempre que fose para xogar o maior número posible de minutos, xa que o capitán se conserva en bo estado físico e a lámpada da xenialidade ilumina cando o Celta a precisa, coma sucedeu onte mesmo co excelente Elxe do simpático Eder Sarabia.

Clara vitoria do Celta por 3 goles a 1, na que ademais da novidade da saída de cara do capitán, Claudio apostou por unha defensa de circunstancias na que brillaron Javi García e Yoel Lago, acompañados de forma bastante discreta por Álvaro Núñez, que non acaba de completar un partido convincente, a pesar de que durante a segunda parte pasou á banda, incorporándose á medula Manuel Fernández, quen ofreceu unha excelente actuación empanada por provocar outro penalti inocente, que puxo en perigo o resultado. Un plan de partido desenvolto en boa medida seguindo o de Giráldez, que cedeu a pelota aos visitantes e gozaron dunha posesión do 67 % sen embargo en ningún momento controlaron un partido que o Celta soubo manexar segundo as necesidades do marcador que axiña puxo ao seu favor no minuto 14. Un primeiro gol nacido dun erro do defensa Affengruber a quen Javi Rueda moi listo aproveitoulle un balón na área que con serenidade asistiu a Hugo Álvarez que bateu a pracer a Dituro. Co marcador por diante, Claudio tratou de evitar erros de fracasos recentes, limitándose a defender con orde e procurar as costas de Jutglá, tan loitador cos centrais visitantes como adoita. Xaora, o segundo gol celeste chegou no 29’ dunha xogada de escuadra e cartabón, deseñada polo cadro técnico: Moriba sacou en campo propio un globo en diagonal que Jutglá soubo controlar de peito, gañándolle a posición a Affengruber, e servindo a Aspas que chegaba para xutar ao pao longo sen que Dituro, estricado coma un resorte puidese chegar a desvialo. Un gol magnífico de deseño e execución, mostra que a lámpada do noso Merlín dispón de aceite abondo.

Tras a reanudación, o Elxe insistiu na posesión e tivo varios remates de gol, claras ameazas, mais non acertou en ningunha das dúas áreas. Jutglá puido marcar o terceiro nun precioso man a man con Dituro, que desta vez si chegou ao xute colocado e enérxico do nove catalán. O penalti inocente dos defensas celestes, no 79’, agoiraban minutos de estrés, que duraron os cinco que necesitaron Williot e Borja, acabados de entrar na lameira, para fabricar o seu gol de ourivaría selecta, unha tacada do sueco filtrada entre os defensores que deixou só a Borja para que marcase o seu gol décimo terceiro en liga, dezasete entre todas as competicións, cumprindo unha tempada que merece ser pechada coa súa selección para o mundial. Con semellante vantaxe e coa concentración necesaria, os de Claudio souberon xestionar os seis minutos de engadido. Unha vitoria clara que devolve ao Celta a sexta praza e mantén intactas as súas aspiracións europeas. A lámpada celeste ilumina.

Publicado en Faro de Vigo: 04/05/2026