O informe Mujeres y Lectura (2019), elaborado polo Laboratorio Contemporáneo de Fomento de la Lectura achega datos fiables sobre o comportamento lector e o xénero.

Entendemos a lectura na súa diversidade, soportes, propósitos e contextos: dende a de libros de lecer, a de xornais impresos, as profesionais, a de actualidade, até lectura integrada en procesos de comunicación de redes sociais… Concibida así, a valoración do grao de interese da lectura nunha escala de 0 a 10, sitúa as mulleres no 6,7 e aos homes é 5,8.

No que atinxe a lectura de libros hai unha diferencia apreciable de 9,3 % entre o 66,9 % das mulleres de 57, % dos homes. Diferencia acentuada, cando se pregunta pola lectura de libros de lecer, onde as preferencias das mulleres son do 62,3 %, mentres as masculinas de 49,4 %, coa que a diferencia sobe ao 12,9 %.

Comportamento lector de libros en Galicia

Se atendemos ao caso galego contamos coa investigación Hábitos de Lectura e de Compra de libros en Galicia, Consellaría de Cultura, Lingua e Mocidade, que afina e actualiza o informe do LCFL.

Se analizamos os resultados da lectura de libros en Galicia (2024), o 69,9 % da poboación pode ser considerada lectora, o 76,2 % corresponde a mulleres e o 63,3 % a homes, soportando unha diferenza de 12,9 %, fenda de xénero máis ampla ca española de 2019. Marca tamén dos hábitos de compra de libros non de texto en Galicia, onde o 58,94 % corresponde a quen declaran ser mulleres e o 55,1 % a homes.

O que non vai coas cifras anteriores, son os índices lectores en galego como lingua habitual de lectura que chegan ao 11,8 % da poboación maior de 14 anos, sendo superior nas persoas que se declaran homes (13,3 %) ca que o fan mulleres (10,7 %). Marca de xénero que se mantén á hora de declarar en que lingua foi o último libro mercado, 5,7 %, correspondendo o 6,4 % aos que se declaran homes, é 5,17 % mulleres, sendo o segmento de idade máis comprador en galego o 14 a 24 anos. A pesar de que en Galicia son máis as mulleres lectoras e compradoras de libros, o son menos en galego.

Na lectura de revistas impresas, o 35,8 % son mulleres e o 28,8 % homes. Na de xornais invértense as preferencias, xa que os homes, 80,6 %, superan as mulleres, 75,5 %. Tamén son declaradas masculinas as de cómic, 19,6 % con respecto ao 10,2 femininas. Como sucede tamén na lectura de webs, onde as visitas de homes, 14,2 %, superan as que se declaran mulleres, 10,29 %. E por último, no referido a lectura en redes sociais, o 63,1 % das mulleres visitan con frecuencia estes perfís, por riba 56,39 dos homes.

En resume, as revistas e as redes sociais terían unha presencia maior de mulleres, con respecto a xornais impresos, cómics e webs, onde a terían os homes.

U-las escritoras

A antropóloga da lectura, Michel Pétit no seu libro Una infancia en el país de los libros (2008), pregúntase cales son as razóns que expliquen que sendo as mulleres, as lectoras, porén foran e sexan esquecidas, silenciadas ou ocultadas como autoras literarias por parte de autores e crítica que asumen unha actitude misóxena.

Sendo máis as mulleres lectoras, non están presentes na mesma proporción nos catálogos das editoras galegas. Outrosí sucede, como personaxes de ficción que aparecen decote ignoradas, vitimizadas, sendo escasas as que asumen o protagonismo e o empoderamento que lles corresponde. Particular importancia teñen os estereotipos machistas acuñados nalgunha literatura infantil, por ventura superados, polas accións coeducadoras e as doutrinas de equidade, inclusión e respecto a diferencia actuais.

Na narrativa galega houbo que agardar ao inicio do século XXI para que aparecesen as narradoras nos catálogos, na relación de premiadas nos certames literarios e nas preferencias das propias lectoras.

A pesar do que digan os índices lectores, hoxe as mulleres loitan por empoderarse no sistema lector en Galicia: enchen os clubs de lectura que len as súas autoras preferidas; os catálogos das editoriais abriron os seus catálogos a unha ampla xeración de narradoras moi talentosas, que acompañan a xeración de pioneiras de inicios de século (Reimóndez, Moure, Aleixandre, Costas…), que nos andeis das librarías ameazan a hexemonía da masculina xeración de narradores dos 80 e 90.

Con todo, apenas son sete as mulleres homenaxeadas en 62 edicións do Día das Letras Galegas. Na relación de premios nacionais de narrativa aínda aparece unha soa autora galega. A crítica literaria, coa excepción do activismo feminista da SEGA, continúa monopolizada por homes. Outrosí sucede na dirección das editoras, que agardan por ser ocupadas por máis mulleres.

Na lectura cómpre introducir unha perspectiva de xénero contra hexemónica, utilizando criterios de equidade na escolla de autoras nos planos de lectura e nas programacións dos clubes de lectura.  É de xustiza que ao liderado das mulleres como lectoras de libros corresponda tamén unha maior presencia do seu papel na creación literaria e nos labores de dirección do sector editorial galego.

Publicado en Nós diario: 19/06/2026