Listado de la etiqueta: elduayen

O novo Vigo vello

/en , , , , , , , , , , , , /por

Dedico o artigo da semana en Faro de Vigo a actuación do Consorcio do Casco vello de Vigo:

Aos meus pais non lles chistaba que con dez anos volvésemos do colexio pola Ferraría. Querían que os dous irmáns baixásemos xuntos pola moi pendente rúa Cachamuíña, bordeando a Panificadora e a Falperra, pola que colliamos a calella das Angustias para chegar a Pi e Margall. Con todo, nalgunhas ocasións acompañamos a un amigo até a súa casa, a primeira de Abeleira Menéndez, rúa que baixabamos até a Cruz Verde para logo coller a esquerda e a todo filispín percorrer a Ferraría toda até saír ao paseo de Afonso. No quiosco falabamos con Concha, que nos deixaba ollar por riba «os tebeos recén chegados de Barcelona». A de percorrer a Ferraría no inicio dos setenta foi unha das travesuras maiores da nosa infancia. E máis aínda cando pasamos por diante dos tres bares da rota dos Cacholis («Café, Chocolate e Licor» «Ca Cho Lis»): o Cacholi da rúa San Sebastián, o Cholica da Ferraría e o Lichoca de Abeleira Menéndez. Unha cadea de «puticlubs» da mesma familia, coa que chorabamos de risa, sendo tan piadosos.

Aquel Vigo prohibido, a parte alta do Vigo vello, un barrio esgazado pola rúa Calvo Sotelo (hoxe Elduayen) pola que transitaban os tranvías, degradouse de forma brutal durante as dúas décadas de fin de século. Á prostitución, engadiuse a perda da veciñanza tradicional, o abandono das vivendas e nalgúns casos a súa ocupación, a marxinalización provocada pola venda e consumo de drogas arruinaron o barrio. Nos movidos oitenta vigueses na Ferraría fíxose tristemente famosa Eduarda «A Maradona», que con apenas 15 anos lideraba unha banda que extorsionaba a rapazada da beirarrúa voada até Peniche.

Co goberno de coalición de Carlos Príncipe desenvolveuse de 1995-1999 o plan Urban, financiado no 70 % pola Unión Europea e o restante por fondos municipais, a primeira actuación rehabilitadora do barrio, que comezou a coñecerse como Casco Vello. Co Urban rehabilitáronse rúas e espazos públicos, renováronse infraestruturas de servizos, creáronse equipamentos sociais e culturais (Casa Galega da Cultura), programacións culturais e de festas estables e comezouse o control arqueolóxico de espazos públicos.

Mais, o que fóra o Vigo amurado, que se rexía dende 1991 polo Plan Especial de Reforma Interior (PERI) do Casco Vello, que preservaba a súa estrutura urbana e protexía o patrimonio cultural edificado, tivo que agardar dezaseis anos a que fose aprobado o actual Plan Especial de Protección e Reforma Interior (PEPRI). Unha ferramenta urbanística que pretende unha actuación integral sobre o Casco Vello, considerado como un «Espazo Vivo de Memoria», atendendo tanto aos aspectos arquitectónicos como a recuperación económica e social do barrio. Actuación centrada na adquisición e posterior rehabilitación de terreos e inmobles como Vivendas de Protección Autonómica (VPA) e como locais comerciais en réxime de alugueiro ou cesión por medio de contrato público. Actuación integral xestionada dende o inicio (2005) por un consorcio interadministrativo o «Consorcio Casco Vello de Vigo», que inicialmente contaba coa participación da Xunta de Galicia (50%), Zona Franca (40%) e Concello de Vigo (10 %). Porén, apenas dous anos despois, quedou coa composición actual na que corresponde o 90 % do Instituto Galego da Vivenda e o Solo da Xunta de Galicia e o 10 % ao concello.

Tras vinte anos de desenvolvemento do proxecto, a mudanza no Casco Vello, sobre todo no Alto, ao longo das rúas Ferraría e Santiago, como itinerarios principais, foi extraordinaria, tanto no arquitectónico como no comunitario. Investíronse 38 millóns de euros, adquiríronse 93 inmobles (a maioría en estado de ruína) dos que 81 foron rehabilitados en condicións óptimas por máis de 50 arquitectos da cidade, onde hoxe viven 140 familias que achegaron 20 nacementos de crianzas que encheron de entusiasmo e ledicia rúas e prazas. Ademais de propoñer un novo pulso comercial de enfoque cultural e creativo, para os 36 locais comerciais ocupados, boa parte deles desenvolvendo actividades artísticas ou propias da industria cultural independente, fuxindo da, perigosa terciarización provocada polo excesivo número de locais de hostalaría e lecer nocturno, un dos males endémicos dun barrio que chegou contar con 200 pubs. Modelo de rehabilitación que por ventura xa atrae a veciñanza viguesa ao novo Vigo vello emerxente.

A publicación do libro XX anos reconstruíndo o corazón da cidade (2005-2025) por parte do Consorcio Casco Vello de Vigo, en coidada edición da editorial Elvira, instalada no barrio dende a súa fundación, presenta esta transformación de pedra en vida como un paseo por trinta e tres construcións, iniciado en Abeleira Menéndez 13 (2009), presentando plano, fotos e memoria até San Sebastián 24 (2015). Parabéns ao CCV e a editorial por tan excelente traballo.

 

Cidade e espazo público

/en , , , , , , /por

Dedico o artigo da semana no Faro de Vigo a reflexionar sobre as relacións da cidade e o espazo público:

A condición de retirado facilita o paseo pola cidade e a posibilidade de demorarse coa actitude curiosa do flâneur, que sen rumbo rúa agardando atoparse con xente coñecida, tamén a sorprenderse e descubrir os detalles que aínda se lle resisten nos escaparates ou nas edificacións pétreas. Arte do paseante retirado  que non perde de ollo o ritmo das obras públicas intentado atopar nas tarefas de escavación do que foi o Barrio do cura as primeiras trazas do túnel prometido até Elduayen.

Como tampouco perde o paseante nota do estado da actividade portuaria e do seu tráfico incesante de vehículos que entran e saen do seu recinto. Ir e vir constante de camións, síntoma de que a cidade inicia outra transformación de calado do seu tecido urbano no barrio portuario, como xa se está producindo na avenida Beiramar e  rúa Jacinto Benavente e nos barrios ate agora humildes de San Francisco e Poboadores que, como adoito acontece, aventura tardará décadas en completarse.

Paseos do Robinson urbano retirado, nome roubado a Antonio Muñoz Molina, nos que día tras día lamenta que na cidade queden menos espazos públicos nos que reunirse, ou simplemente onde pasmar procurando a caloriña dunha raiola no inverno, sen imperativo do consumo nunha terraza. Paseante queixoso de que cada vez se reduza o espazo dispoñible na beirarrúa para o paso das persoas, ocupada de forma desproporcionada polas terrazas de bares e cafetarías que converten o espazo público nun enorme comedor privado.

Colonización privatizadora, a todas luces abusiva, consolidada tras a pandemia, que incrementou a presenza de pombas e gaivotas pendentes das mesas das terrazas. Mobiliario concibido para ser utilizado durante todo o ano, chove ou vente, onde non faltan nin estufas nin anteparos que acoutan a beirarrúa ou a praza, coma se dunha propiedade privada se tratase. Espazos privatizados que ocupan na súa totalidade as prazas do Vigo vello, como a da Constitución, Princesa ou a do paseo de Afonso, rúas como Urzaiz e Rosalía de Castro, onde é difícil pasar cun paraugas e nas que non existe outra posibilidade que pagar unha consumición se o veciño ou o visitante quere pararse alí e, xa non digamos, gozar daqueles espazos do patrimonio de todos.

Outro tanto sucede na Porta do Sol, a primeira praza viguesa, sen sombras nin arborado, tanto cando é sacrificada como zona cero da celebración dos fastos do nadal coma nunha semana franca de ría, onde só as escalinatas do templete ofrecen algunha oportunidade para o descanso das persoas maiores ou para o xogo da cativada no labiríntico espazo dispoñible.

O negocio da hostalaría, considerado sector estratéxico, e identificado como de interese xeral, non tolera espazos urbanos inútiles onde a xente (clientela potencial) poida illarse do consumo, que tamén é un dereito da cidadanía, ou simplemente gozar dun entorno arquitectónico formidable presidido polo emblemático Sireno.

Modelo privatizador que chega ao paroxismo durante os case tres meses nos que a Alameda, o xardín centenario do primeiro ensanche do Vigo vello, é sometida a un estrés innecesario, transformada en mercadiño e enorme cervexaría privados de nadal, que carece doutro saneamento que non sexa o de verter as augas aos xardíns, entre outras precariedades. Outrosí sucede coa nora e outras atraccións de feira, instaladas nas inmediacións da Alameda, para as que, como no caso do mercadiño, habería alternativa razoable de reubicalas nos amplos espazos portuarios dispoñibles, se houbese vontade de acordo entre a alcaldía e a presidencia da Autoridade Portuaria.

E o caso é que esta molesta redución dos espazos de acceso público non é unha singularidade viguesa, xa que, como sucede coa xentrificación turística, podemos atopala en cidades de todas as comunidades. Redución que non resulta tema desprezable, xa que o espazo público como lugar de encontro interxeracional da comunidade foi, até agora, a esencia do modelo de cidade europea. Modelo urbano en permanente transformación, como corresponde a propia idea de cidade, velaí o caso vigués, onde a mudanza é a propia identidade, de xeito que hoxe o espazo público é tanto escenario de socialización cidadá como de negocio e actividade privada.

Modelo que leva ao urbanista Jordi Borja a definir a cidade actual como «espazo público e xente na rúa». A articulación equilibrada destas dúas dimensións, entre o público (o espazo) e o privado (o negocio), indica a calidade da cidade e da vida da propia veciñanza. Devolver o espazo público apropiado de forma abusiva pola escena privada, como articular de forma equilibrada espazo e negocio, é unha tarefa política complexa. Require activar vontades de acordo entre as institucións que operan sobre a cidade, as empresas do sector turístico e hosteleiro e da propia veciñanza.

50 anos do «Polycommander»

/en , , , , , , , , /por

Dedico o artigo da semana en Faro de Vigo ao cincuentenario da marea negra do Polycommander:

Hai medio século da semana inesquecible do Polycommander, que marcou a memoria da miña xeración. Todo comezou cando o petroleiro noruegués de 230 metros de eslora, pretendía saír da ría pola canle Norte. Ás catro e vinte da madrugada do martes 5 de maio de 1970, cargado con 49.414 toneladas de cru da variedade arabia lixeiro, bateu nas pedras de Cíes, á altura da Punta Muxieiro, diante da praia de Figueiras na illa norte. Un encallamento de causas dificilmente explicables que destruíu a sala de máquinas e abriu unha fenda de tres metros no casco do costado de babor, pola que comezou a verterse o contido dos tanques 5 e 6, onde se aloxaba case un terzo da carga.

Derrame que, tras varios estoupidos de orixe nunca aclarada, deu paso a un incendio pavoroso da embarcación, fabuloso espectáculo seguido con asombro e preocupación polos vigueses durante corenta e oito horas dende o outeiro do Castro ou os miradoiros de Camelias ou do Paseo de Afonso (como no caso noso), e que foi cubrindo cunha densa nubada tanto a ría como a propia cidade. Marea negra, na que se derramaron até 18.000 toneladas de petróleo, que durante anos deixaron as súas inconfundibles pegadas de «pichi» (chapapote) en todas os nosos areais e da que medio século despois se conservan aínda pequenos vestixios nalgunhas rochas dos cons de Mougás e Monteferro.

Daquela primeira gran traxedia ecolóxica da ría de Vigo conservamos algunhas fotos impresionantes tiradas con enorme afouteza dende unha lancha de oito metros por Magar e por Freire, os reporteiros gráficos de Faro de Vigo e El Pueblo Gallego, así como algunhas crónicas xornalísticas moi valentes para a época sobre a precariedade dos traballos de extinción do incendio por parte dos bombeiros vigueses, das dificultades das tripulacións de varios pesqueiros para conter a marea cos medio artesanais que idearon ou dos efectos do orballo de cinzas sobre os cultivos do Val Miñor.

Porén, carecemos aínda dun relato contrastado capaz de explicar as razóns que provocaron o accidente e o alcance dunha marea negra, que chegou á portada da revista The New Yorker en maio de 1973, mais que as autoridades franquistas de Mariña pretenderon minimizar e reducir ao vertido controlado de apenas mil e pico toneladas de petróleo. Un naufraxio iniciado, como tantas outras veces, por unha circunstancia inesperada, nesta caso a necesidade dunha arribada forzosa ao porto de Vigo para desembarcar á tripulante Karin Alstad, que corría o risco de sufrir un aborto e quedaría ingresada no sanatorio de Troncoso. Unha situación que obrigou ao capitán Mr. Strom Olsen a recalar en Vigo na noitiña e unhas poucas horas despois, xa de madrugada, recuperar a rota iniciada en Sidón (Líbano) cara ao seu destino, o porto bretón de Donges, a carón de Saint-Nazaire.

Un sinistro absurdo do que se descoñecen aínda as súas causas, xa que resulta inexplicable como foi ás pedras unha embarcación que contaba co moderno sistema de navegación Decca e con axudas suficientes. Non se comprende como dende a ponte, na que debería estar aínda Joaquín Miller, o veterano práctico do porto de Vigo, asesorando ao capitán, ao primeiro oficial e ao temoneiro, non se iniciou coa antelación necesaria o cambio de rumbo a estribor. Unha manobra equivocada que a Autoridade Militar de Mariña atribuíu ao capitán noruego, mentres que para aseguradora Lloyd’s e para os organismos internacionais de loita contra contaminación mariña, como o CEDRE francés (ao que tantas veces acudimos procurando información na marea negra do Prestige), correspondeu a unha neglixencia do práctico do porto de Vigo.

Un naufraxio no que se salvaron os 39 tripulantes, entre eles tres mariñeiros de Ribeira, cuxo bote salvavidas foi remolcado nunha arriscada manobra polo pesqueiro Centinela, un dos primeiros en acudir ao auxilio do petroleiro. No entanto, foron algúns os feridos e catro os queimados de importancia (mariñeiros de reemprazo) das tripulacións dos buques da armada, como o cruceiro Canarias, a fragata Legazpi e o remolcador de altura RA-1, participantes nas tarefas de extinción, xunto aos remolcadores do porto Elduayen e Serviola. Como tampouco se dispón dun informe técnico que explique a actuación con máis vontade que acerto de oito avións do exército do aire e dun helicóptero que pretenderon axudar nos labores de extinción, antes da chegada da aviación norteamericana e a súa choiva nociva de dispersantes aromáticos sobre a ría, o que provocou danos para a flora e a fauna mariña, o que supuxo importantes consecuencias para a pesca de baixura e nas colonias de aves.

50 anos despois, paga a pena recuperar a memoria daqueles días do Polycommander, axuda a mellor valorar o tesouro da ría, o noso primeiro patrimonio da humanidade.