Listado de la etiqueta: carnaval

O Vigo que deixamos

/en , , , , , , , , , , , /por

Dedico o artigo da semana en Faro de Vigo a reflexionar sobre o estado actual da cidade e a proposta de recuperación do planeamento estratéxico:

Vigo converteuse nunha cidade de desfiles, unha modalidade de turismo con poucos precedentes. Hai que chegar a 1877 para atopar o primeiro desfile da Sociedade Carnavalesca de Vigo, do Campo de Granada a Alameda. Comitiva que en 1892 a sociedade El Gimnasio, coincidindo coas festas de verán, argallou como «Batalla de Flores», que entón percorría Príncipe até a Porta do Sol. Tras os desfiles fascistas da guerra e posguerra, houbo que agardar a 1954 para atopar o primeiro «Des…tornillo», un desfile en ton crítico e divertido sobre temas locais, organizado polo alumnado da Escola de Enxeñaría Industrial (Peritos), que desde Peniche á Porta do Sol chegaba a paralizar a cidade durante unhas horas. Comitivas á parte, de carácter relixioso, como a exaltación viguista da procesión do Cristo ou das distintas romarías anuais da bisbarra.

Desfiles, aos que hai cincuenta anos se incorporou o entroido, mais que dende hai tempo perderon o seu ferrete crítico. Hoxe manda en Vigo unha celebración hiperbólica do Nadal, baseada na instalación desaforada de leds e de ornatos kitsch de cartón pedra, como reclamo para o turismo interior e coa intención de que Vigo aparecese nos paneis publicitarios de Nova York e outras cidades globais. Modelo polémico nas voces baixas que, coas súas incomodidades, sacrifica durante tres meses a mobilidade no centro, nun balance de ingresos e perdas que cremos de dubidosa rendibilidade para o interese xeral da cidadanía.

Xaora, unha vez asumido este modelo de ocupación do espazo público, que converte a cidade en decorado e a veciñanza en figuración, non foi estraño que Vigo acollese o Día das Forzas Armadas, unha celebración de alardes que, para abraio noso, levou os tanques a rodar pola duna de Samil. Como tampouco parece xustificada a candidatura viguesa para optar a dous partidos do Mundial 2030, cun custe elevado para as arcas das administracións locais. E, se non abondase, apenas dentro de dous meses comezará a instalación da aparatoso Nadal 2026, coa promesa de incremento de lucerío e de altura da árbore, facendo caso omiso ás recomendacións de diminución de consumos enerxéticos. Vigo é sitio distinto.

Abonda poñer a orella no vitrasa para saber que hai unha parte da veciñanza que se pregunta se esta anomalía dunha cidade hipérbole é o Vigo que queremos; se ese Vigo de leds e papel maxé, será a herdanza que imos deixar as crianzas dos nosos netos. Presentarse no mundo como cidade portuaria atlántica nunha ría de beleza excepcional, cidade industrial do automóbil e da construción naval, cidade tecnolóxica e aeronáutica, cidade da literatura, cidade da música celta, cidade universitaria, cidade do club Celta, cidade da moda, cidade de cine… non abondaría?

Como urxe repensar o Vigo actual, no horizonte dos vindeiros cincuenta anos, unha cidade que debe recuperar o seu liderado na construción do proxecto galego e o seu papel de eixo do noroeste peninsular e rexión urbana de tamaño medio na fachada atlántica europea. Urxe recuperar os exercicios de prospectiva estratéxica, con referencias en 2050 e 2075, que obriga a forzas políticas, entidades empresariais, sindicais, veciñais e comunitarias a debater sobre unha axenda tan esquecida como alternativa. Como vai ser a mobilidade nunha rexión urbana funcional de 600.000 persoas? Como facer efectivo o acceso a vivenda, a conservación do patrimonio industrial (Panificadora, La Artística, Alfageme..) e a rehabilitación dos cascos vellos de Vigo, Bouzas e barrio de Casablanca? Como se vai conservar a integridade da ría e da coroa vexetal das parroquias do Fragoso? Como se vai contribuír a re-existencia da fala galega viguesa, peza primeira do patrimonio dunha cidade de orixe milenaria?

Como é extensa a relación de proxectos estratéxicos en marcha que precisan de apoio e acordos entre as administracións: saída Sur, centro de fotóns e aeronáutica, tren de cercanías, transporte rexional intermodal, redución do uso do vehículo privado, reordenación do espazo portuario, conservación dos bosques existentes, reforestación urbana e periférica, conservación do tecido territorial periurbano, ampliación do hospital Álvaro Cunqueiro, apertura do campus do mar da Guía, implantación de novas ensinanzas universitarias, incluída facultade de medicina, creación dunha rede de bibliotecas públicas, declaración de Vigo como cidade de literatura da UNESCO…

Ese Vigo que non veremos é o que hoxe por ventura comeza a alicerzarse. Recuperar a humildade da xusta medida para leds e desfiles e aplicarse con empatía e xenerosidade a acordar sobre esta extensa axenda 2075 parece razoable. A nosa obriga como xeración que se despide é deixar mellor futuro para todas as viguesas, de todas as idades, de todos os barrios e de todas as procedencias.

 

 

 

 

O entroido dos Tarteiras

/en , , , , , , , , , , /por

Dedico o artigo da semana en Faro de Vigo a facer memoria sobre a celebración do entroido en Vigo:

Debemos á pluma lizgaira de Xosé María Álvarez Blázquez a crónica da celebración do Entroido de Vigo de 1877, catro días nos que a Sociedade Carnavalesca botou a casa e todos os farrapos vellos pola xanela. Unha memoria recollida nas páxinas d’ A cidade e os días (Monterrey, 1960; Xerais, 2008), a máis antiga das referencias entroideiras viguesas, festexos comezados ás once da mañá do domingo co desfile dunha grandiosa comparsa, que saíu do Campo de Granada pola rúa do Pracer, seguiu por Príncipe e o Ramal até a de Vitoria, na Alameda onde agardaba no seu catafalco o Deus Momo, «olimpicamente embutido na monstruosa boca dun dragón, acompañado dos membros da súa corte e dun escuadrón dacabalo, composto de vinte e cinco demos encarnados e armados en guerra con flamíxeras lanzas, casco e rodela». Desfile da comparsa, conta don Xosé María, no que non faltaban os demos mitolóxicos bufos, en cadanseu carro,  nin a banda de música de traxes indios, comitiva que se repetiría no serán do martes. Festa rematada o mércores de cinza co enterro do Momo ás seis en punto da tarde, previo sermón na Alameda, no que se deron a coñecer os relevantes dotes que en vida adornaron ao defunto, despois de cantarse o derradeiro «Addio a Momo» e de botar unhas luces de bengala, coa elevación dun globo onde se podía ler: «Adeus amigos, saúde e deica o ano que ven».

Hai cen anos, unha crónica de sociedade publicada o martes 13 de febreiro na portada de Galicia. Diario de Vigo relataba a agonía da festa de Momo, na que foi moi escaso o consumo de confeti e serpentinas, para o cronista a mellor medida do nivel de entusiasmo do entroido, que o atribuía á carestía do papel e lamentaba a decadencia do «Antruejo», comezado sen pena nin gloria, sendo «contadas o número de máscaras bandalleiras que tiveron a afouteza de exhibirse á luz». Relato que finalizaba agoirando que as festas continuarían sendo tan sosas como comezaron, a pesar de que o mércores de cinza estaba prevista a chegada dende Pontevedra da comparsa «A danza das espadas» dos Enxebres da Terra. Así é todo, o decepcionado cronista deixaba unha cativa fenda ao entusiasmo cando salientaba que apenas foron dúas as comparsas, entre elas «La Estudiantina Naval» de Moaña, as que no serán do domingo percorreron as rúas viguesas cantando o seu afinado repertorio nos círculos, como La Tertulia no Hotel Moderno, e El Casino no teatro Tamberlick, onde se celebraron, iso si, «brillantísimos bailes» nos que participaron os membros da aristocracia viguesa.

Probablemente, o cronista social do Galicia, cando salienta «a plena decadencia» do entroido de rúa e das súas máscaras se está referindo á saída dos escabicheiros ou merdeiros, a máscara tradicional da ribeira do Berbés, figura baldroeira viguesa desaparecida ao longo da década de 1920, documentada nos estudos de Vicente Risco e Xoaquín Lorenzo, mais por ventura felizmente rescatada do esquecemento desde 2006 pola Asociación Cultural A Revolta do Casco Vello. Como tamén o cronista do Galicia documenta a vixencia da tradición satírica das comparsas musicais de carallada, recuperada en Vigo, tras os rigores da ditadura, por Os Tarteiras, a comparsa decana e celme do entroido vigués contemporáneo. Constituída de forma case espontánea nunha noite de troula nas escaleiras do vello cárcere no entroido de 1979 por un grupo de mozos e mozas, entre os que estaban comprometidas argalleiras da causa comunitaria como Antón Bouzas, Loli, Inés e Marga, ás que despois se sumaron Xosé Pais e Fátima, entre outras, os Tarteiras asumiron a tradición satírica e humorística do entroido como festa transgresora na que participa todo o mundo, a última mascarada do ciclo da invernía. Foron tamén os Tarteiras os que organizaron en 1980 os primeiros concursos de coplas, nos que convidaron a participar a comparsas do Morrazo como Os Incansables de Cangas, a Santa Sede ou O Percal de Aldán, como foron os primeiros que recuperaron a tradición viguesa do velorio e da queima da figura de Momo rebautizada como Meco.

Certo é que despois o entroido en Vigo se municipalizou cos gobernos de Manuel Soto, o que inevitablemente lle fixo perder o seu carácter máis satírico e retranqueiro na escolla da figura do Meco, ao tempo que se importou o modelo do carnaval carioca de lentellolas e coreografías, o que por ventura non impediu que os integrantes dos Tarteiras continuasen saíndo por libre, interpretando as súas coplas críticas cos gobernos e os poderosos, e participando de forma espontánea no enterro do mércores de cinza. Como é outra marabilla a saída cada ano dos Merdeiros polo Vigo vello, como a recuperación desta máscara viguesa entre a mocidade e cativada e xa nun número significativo de centros educativos da cidade. Benvido o entroido vigués transgresor de Merdeiros e Tarteiras!