Listado de la etiqueta: rio_lagares

Noite de dioivo

Nunca esquecerei aqueles partidos heroicos do Celta da miña infancia co Lagares case desbordado, a piques de facer desaparecer o terreo de xogo, convertido nunha lameira, tamén se pode dicir barral, bulleiro ou lamazal, que son palabras nosas bonitas para referirse a un terreo que acumula auga e no que se forma lama. Hai unha foto de Magar espectacular na que Balaídos parece unha enorme piscina onde os xogadores se enfouzaban de lama de pés á cabeza. Meu pai dicíanos que se chovía moito e o terreo quedaba brando, o Celta tiña vantaxe porque estaba máis afeito a xogar no barro que os equipos visitantes. Claro estaba que sempre que non fora o Coruña ou un vasco, como o Indautxu ou Barakaldo, ou un asturiano, como o Langreo, onde tamén chovía a deus dar. Dende entón, acuñei o prexuízo de que a aparición da choiva constituía para o Celta unha vantaxe competitiva, xa que sobre o bulleiro os nosos, sobre todo se eran promesas da canteira, tiñan máis habilidade para desenvolverse. Aquela lameira desapareceu de Balaídos e dioive ou orballe o terreo de xogo é unha alfombra espectacular, resistente a alertas e galernas de vento e choiva.

Na noite do venres entrei no estadio confiado, xa que non fallara a predición meteorolóxica e, como escribira o poeta Manuel Antonio pola tarde «aferraran en Vigo unha vela de chuvascos». Nada podía saír mal con tanta choiva a prol dos celestes. Certo que o Osasuna sería un rival difícil e incómodo, pero asequible, a quen xa gañaramos a comezos de outubro no Sadar por 2-3, a primeira vitoria da liga, con dous goles de Jutglá (os que leva dende entón o dianteiro catalán) e o da vitoria de Pablo Durán, cando faltaban tres minutos. Todo aventuraba que podiamos dar un chimpo gozoso á quinta praza, superar ao Espanyol e case liquidar a permanencia con quince partidos por diante. A pesar destas circunstancias favorables, ás que se engadiu un dioivo e unha ventolada que case non cesou nas dúas horas de encontro, o Celta de Giráldez fracasou, perdeu 1-2. Pregunteime se non sería esta derrota un episodio do molesto mal de altura, que o inmobiliza cando ten unha oportunidade de acceder a posicións de privilexio? Doenza que xa padecera Giráldez a pasada tempada e da que saíu tras un baixón de resultados, que agardamos non se repita nesta.

Claudio sorprende cada vez menos coas súas rotacións. En liga conserva unha estrutura fixa da metade do cadro e varía a outra, xogando cos trocos a partir da hora de partido. Son intocables o porteiro, os tres centrais (Rodríguez, Starfelt, Alonso), os dous medios (Moriba e Román) e o dianteiro (Iglesias), mentres rota aos catro acompañantes nas dúas bandas, en función das necesidades. Un once de gala ao que se incorporou Fer López, chamado a quedar na estrutura fixa, o mellor dos trinta e dous participantes baixo o dioivo, un xogador capaz de mellorar cada xogada na que participa, asistir, rematar e pelexar, que nos meses pasados en Inglaterra adquiriu xerarquía, confianza e músculo. Un once que fixo unha boa primeira hora, na que puideron marcar Javi Rodríguez aos cinco minutos cun xute dentro da área e en dúas ocasións Hugo Álvarez, que volvía ao equipo para esquecer a marcha de Bryan Zaragoza, polo que, por certo, ninguén piou. As intervencións do porteiro salvaron aos visitantes de tres goles feitos. No 35’ marcou Budimir. O experimentado dianteiro croata foi capaz de adiantarse a Starfelt e aproveitar un centro lateral de Raúl Moro. O Osasuna fíxose entón co control do partido e puido meter un segundo aproveitando a velocidade de Víctor Muñoz. O partido reviróuselles aos de Giráldez.

Iniciada a segunda parte, Borja Iglesias, até entón impreciso, igualou de penalti, despois de agardar case catro minutos o chequeo do VAR, mentres os xogadores quedaban fríos baixo o dioivo. Claudio mudou as bandas pasada a hora. Williot afiou o xogo con dúas entradas en caneo, finalizadas con xute raso que foron interceptadas in extremis por Herrera, o excelente gardameta «rojillo». Mais como sucedera na primeira, foron os navarros os que aproveitaron outra xogada illada, un balón cruzado na área local que nin Marcos Alonso nin Radu foron capaces de atallar, o que aproveitou Raúl García no 79’ para marcar o segundo tanto, que sería o da vitoria. A entrada de Aspas, El Abdellaoui e Jutglá non abondaron para empatar, mesmo contando cun engadido de oito minutos, no que os de Giráldez careceron da enerxía doutras remontadas. E tampouco tiveron da man a deusa Fortuna, que ben puido botarlle un cabo a Starfelt cando a súa cabezada non atopou marco no derradeiro minuto. Non foi a do dioivo noite propicia para os célticos. A derrota foi aceptada con silencio e un chisco de decepción pola bancada, consciente de que aparecera a temible síndrome do mal de altura. Un paso atrás, que agardamos preceda a outro adiante, espreguizando a esperanza de continuar unha excelente tempada.

Publicado en Faro de Vigo: 08/02/2026

Lagares e outros ríos do Fragoso

Dedico o artigo da semana en Faro de Vigo ao río Lagares:

O concello de Vigo esparéxese sobre o Val do Fragoso, bacía vertebrada polo Lagares, o río por excelencia de Vigo. O Lagares nace entre as brañas de amieiros, salgueiros e bidueiros situadas por riba da Lagoa Mol, a 250 metros de altura, no lugar da Retorta, entre as mesetas da viguesa parroquia de Cabral e a redondelá de Vilar de Infesta, dentro das instalacións do Areo Club en Peinador. Dende alí percorre de leste a suroeste 17,5 quilómetros até chegar á Foz de Samil, despois de atravesar nove das vinte e catro parroquias dos que foron os concellos das terras de Fragoso.

Recibe augas o Lagares dunha rede de afluentes, ou veas fluviais de maior ou menor entidade, que na marxe dereita son: o Cernade, o Regado do Rial, o Cambeses, o Bagunda e o Campelos. Afluentes que conforman na marxe esquerda un mapa fluvial entupido polo ríos Grileira, Becerreira, Rego Sameiras, e, sobre todo, polos catro principais do Lagares: o Eifonso, o Barxa, o Rego Pereira e o Regueiro de Rega. Tendo á súa vez o río Eifonso un tributario principal, o regato de Riomao, que conta cunha pequena fervenza no seu curso alto. Mentres que o Barxa conta con tres: Rego de Quintián, Rego de Lavadouros e Regueiro de Senra. Como o río Rego conta con catro: o Rego de Presa, o Regueiro de Cartas, o Rego do Freixo e o Río Seco.

Nomes dos ríos do nos mapa fluvial, que ofrece un patrimonio de topónimos e microtopónicos, aínda vivos, estudados por Edelmiro Bascuas e nos que afondou Iván Sestay Martínez, autor da extraordinaria serie de libros Toponimia do Val do Fragoso, especialmente nos volumes I, dedicado a Coia (2008) e IV, a Sárdoma e Freixeiro (2015), publicados  pola Universidade de Vigo e o Servizo de Normalización Lingüística do concello de Vigo. Lagares que deberiamos chamar río Sárdoma, o topónimo máis acreditado na documentación histórica. E como salienta Iván Sestay este río maior do Fragoso careceu tradicionalmente dunha denominación unitaria, sendo recoñecido segundo o barrio ou freguesía pola que pasase: río Sardomela en Cabral, río de Vilar en Lavadores, río de Cambeses, río de Sárdoma (documentado antes do século XVI) en Freixeiro e Sárdoma, río de Gandariña ou río de Lagares en Coia, de onde colle o seu nome dunhas terras, xa consignadas en 1752 no catastro do Marqués de la Ensenada. Hidrónimo, que proporcionou nome a toda unha parroquia, a de Sárdoma, que Sestay considera existe dende hai milenios, de carácter prerromano precelta, que significa “o fluxosísimo”, “o que moito flúe” ou de “moita corrente”.

Río Lagares ou Sárdoma, que tanto ten, que primeiro percorre a parroquia de Cabral, onde no seu curso alto recibe o nome de Sardomela, o que é o normal nos ríos de nomes prerromanos. Numerosos muíños, hoxe en desuso, aproveitaron aí a forza río, que no lugar de Chan das Rás florece, de febreiro a marzo, o endemismo vigués narcissus cyclamineus, a coñecida flor amarela en forma de trompeta.

Despois, pasa pola parroquia de Lavadores, onde os rápidos de Coutadas e Raposeira son unha marabilla visual, para descubrir a fábrica de papel continuo «La Cristina», situada sobre outro pequeno afluente, o río Barreiro, fundada en 1862 por Norberto Velázquez Coppa, onde se fixo durante uns anos o papel que utilizaba a imprenta de Juan Compañel ou de Faro de Vigo. Primeira industria instalada no Lagares, contaba con caldeiras de vapor, trituradoras e outra maquinaria. Actividade industrial desta edificación de catro plantas sobre o río que continuaría como secadoiro de bacallao ou fábrica de lata.

No curso medio, o río recibe en Sárdoma as augas do Eifonso, curso onde se conservan en Bembrive as fragas autóctonas en mellor estado do concello e unha interesante fervenza. A seguir, continúa pola parroquia de Castrelos, onde recibe as do Barxa; atravesa a finca da marquesa e pouco máis adiante corre canalizado desde 1928, para facilitar a construción do estado de Balaídos, e soterrado baixo a grada de Río, o que supuxo o abandono do seu paso pola ponte medieval, unha das dúas pontes sobre o Lagares, xunto a de Sárdoma. Remata o seu percorrido o río polas parroquias de Matamá, Comesaña, Coruxo e Navia, onde conforma unha grande xunqueira, refuxio de aves acuáticas, antes de perderse na ría.

O que foi vertedoiro de inmundicias industriais e domésticas durante décadas, está sendo sometido a unha profunda transformación na procura de restablecer o seu equilibrio e convertelo nun espazo de lecer, seguindo o trazado do sendeiro que une as pasarelas do Lagares en Lavadores, un espazo de visita moi atractiva, coa desembocadura do río no Cabo da Foz. Un espazo público que o novo Plan Xeral ampliará de forma considerable coa pretensión de converter este eixo fluvial das terras do Fragoso no terceiro grande parque vigués, despois do Castro e Castrelos. Que o vexamos!