O Profesor

Na miña vida como editor en lingua galega tiven a fortuna de publicarlle catorce libros ao profesor don Xesús Alonso Montero, ao tempo de acompañalo durante vinte e cinco anos presentando polos camiños de Galicia enteira os seus libros e moitos outros que lle confiaban, na súa calidade de grande orador. Cando choramos o seu pasamento, non poderei reiterarlle a miña gratitude por todo e tanto que aprendín ao seu carón en horas de conversa e afáns editoriais compartidos. Como a miña admiración pola coherencia da súa convicción republicana de que a patria é o territorio onde un tivo esperanzas e por manter contra vento e marea o seu compromiso político e cívico coa Galicia mártir, represaliada, humilde e perseguida, que levaba preto do corazón prendido naquel triángulo vermello invertido, símbolo de resistencia antifascista, ou protexido pola súa inseparable bufanda encarnada. Vigués de nacencia (1928), na rúa Urzaiz, criado na taberna dos seus pais Benito e Angelina, foi viticultor das palabras galegas, mamadas dende 1938 na parroquia materna de Ventosela, no Ribeiro, da man do seu tío Clodomiro Montero. Compromiso esperanzoso coa causa da lingua galega e do seu futuro que mantivo até seu o derradeiro salaio.

Non poderiamos entender a historia de Galicia e da lingua e literatura galega do noso tempo sen a achega esencial de Alonso, tanto pola súa bibliografía monumental como investigador literario, estudoso, editor e publicista sobre os máis diversos eidos das artes e das humanidades, como polo seu compromiso inquebrantable coa causa da igualdade e da xustiza, a principal da humanidade, e contra calquera tipo de tiranía, empregando como lle gustaba dicir «as únicas armas da luz da palabra e da fouce da razón». Como profesor, palabra que no seu caso constitúe metonimia da súa identidade, posuía un afán didáctico natural, tanto na dicción, no xesto como na ollada, que impregnou todo o seu maxisterio dentro e fóra das aulas , fose como formador de bachareis na súa década longa lucense, fose máis tarde no Colexio Universitario de Vigo e logo na Universidade de Santiago de Compostela, da que foi catedrático emérito.

Como un dos seus editores, non podo negar a miña admiración polo traballo literario rigoroso até a extenuación de Xesús, que presentaba cada orixinal manuscrito en bolígrafo BIC coa caligrafía ampla e ligada propia dos mestres. Antes, Xesús consultaba múltiples fontes para que lle achegasen novos detalles (aparentemente eruditos), mais que sabía lle permitían desvelar a memoria (oculta) antifascista de Galicia, ámbito onde realizou unha achega excepcional, recollida en libros de referencia internacional. Velaí Cartas de republicanos galegos condenados a morte (1936-1948) (Xerais 2009) ou Intelectuais marxistas e militantes comunistas en Galicia (1920-2006) (Xerais 200/), un libro moi vencellado a súa militancia no Partido Comunista durante sesenta e cinco anos. Como moi valiosas son as súas biografías intelectuais, entre as que destacan as de Luís Seoane, As palabras no exilio (1994, 2002) (Xerais 1994), e a do filólogo Aníbal Otero (Xerais 2011) con motivo do seu centenario, merecedora do premio Lousada Diéguez ou o libro sobre a viaxe de Castelao á Unión Soviética en 1938 (Xerais 2012).

Tampouco podo agochar a miña admiración pola dimensión de don Xesús como brillantísimo orador de verbo rítmico e preciso, de erudición asombrosa, froito dunha curiosidade desbordada. Orador que sabía dosificar o discurso a lume lento, introducindo pausas para a reflexión política ou literaria, co gume ben afiado da ironía e do escarnio cando o argumento do seu relato o facía preciso. Un orador que conquistaba decontado á audiencia, na xeira de Otero Pedrayo, co que compartiu foros e formas, como testemuñan as fotografías do inesquecible xantar do Hotel Roma de Ourense en 1966 no que a cultura (a esquerda) galega despedía ao poeta Celso Emilio Ferreiro e iniciaba o combate cívico contra o encoro de Fenosa en Castrelo de Miño, asolagando tamén as súas terras nativas.

Admirei a don Xesús pola súa conversa amenísima e sempre documentada, compartindo chocolate e bolo de leite, sobre outras cuestións que poden parecer quizais máis triviais, mais non menos relevantes, para o futuro das artes e da cultura. Sabiamos da importancia das goleadas do seu admiradísimo Lionel Messi ou comentabamos as xogadas memorables de Xavi. Outrosí sucedía cando lembrabamos as aliñacións históricas do noso Celta do corazón, ámbito do que Xesús foi un grande experto, como gustaba de frecuentar as bancadas da catedral do Fragoso como seareiro celtista. Este maxisterio oral do profesor, constitúe un macrotexto de dimensións extraordinarias, que conservaremos na memoria e no corazón as persoas que tivemos a fortuna de telo escoitado. A nosa maior gratitude para el e con todos os abrazos para a súa filla Sara e o resto da familia. Grazas, todas, Profesor!

Publicado en Faro de Vigo 13/02/2026